ABŞ və Çin arasında artan ziddiyyət iqtisadi müstəvidə gedərək özünü daha qabarıq formada büruzə verir və bu həm iki ölkə, həm də dünya miqyasında "valyuta müharibəsi"nin başlamasına da növbəti təkan verə bilər. Belə görünür ki, tərəflər bir-birini iqtisadi müstəvidə zəiflətmək üçün indi daha radikal addımlar atmağa çalışır.
ABŞ prezidentinin strateji məsələlər üzrə müşaviri Stiven Bennon da etiraf edir ki, ABŞ Çinlə iqtisadi müharibə aparır: "Çinlə iqtisadi müharibə vəziyyətindəyik. Onlar nə etdiklərini deməkdən çəkinmirlər. İkimizdən birimiz hegemon dövlətə çevriləcək. Biz bu yolda ilişib qalsaq, hegemonluq onlara nəsib olacaq. Məğlub olmağa davam etsək, 5-10 ildən sonra bərpası mümkün olmayan həddə çatacağıq".
Xatırladaq ki, bu günlərdə prezident Donald Tramp Çinin ABŞ-ın əqli mülkiyyətini mənimsəyib-mənimsəmədiyinə dair təhqiqat aparılması barədə sərəncam verib. Öz növbəsində Çin də rəsmi Vaşinqtonu cavab tədbirləri görəcəyi ilə hədələyib. Bundan sonra ABŞ Çindən idxal edilən bəzi məhsullar üzrə rüsumları xeyli artırıb. Məsələn, ABŞ Ticarət Nazirliyi Çindən alüminium folqanın idxal tariflərinin 16,5%-dən 81%-dək artırılması barədə ilkin qərarını açıqlayıb. ABŞ-ın ticarət naziri Uilbur Ross bildirib ki, ölkəsi qarşılıqlı ticarət, azadlıq və ədalət prinsiplərinə riayət edir: "Bu qərarı imzalamağımıza səbəb olan məlumatı nəzardən keçirməyə davam edəcəyik. Tramp administrasiyası xarici ölkələrin zərərverici ticarət təcrübələrinin bizim əsas sənaye sahələri, işçilər və müəssisələrimizə qarşı üstünlük əldə etməsinə izn verməyəcək".
ABŞ Ticarət Departamentinin hesabatına görə, Çindən alüminium folqa idxalı 2016-cı ildə 389 milyon dollar təşkil edib. ABŞ Alüminium Assosiasiyası isə öz növbəsində hökumətin bu qərarından məmnun olduğunu bildirib. Assosiasiyanın prezidenti və icraçı direktoru Heydi Brok hesab edir ki, ABŞ-ın alüminium istehsalçıları dünyada ən rəqabətə davamlı müəssisələr olsa da, Çin hökuməti tərəfindən subsidiya olunan məhsullara qarşı mübarizə aparmaları mümkün deyil. Çin cavab tədbiri kimi milli valyutası olan yuanı daha da ucuzlaşdırmaqla ixrac imkanlarını daha da artırmağı düşünür. Bu isə ABŞ tərəfindən kəskin etirazla qarşılanır. Milli valyutanın zəifləməsi çinli ixracatçılara sərf edir. Bu durumda ABŞ hökuməti dolları kəskin ucuzlaşdırmaqla Çinə cavab verilməsini istisna etmir. Belə vəziyyətdə isə dünyanın digər ölkələrinin də devalvasiyaya getməsi mümkün sayılır. Ekspertlər bu durumda dünyada yeni qlobal "valyuta müharibəsi"nin başlamasını qaçılmaz sayır.
İndilikdə isə dünyanın bir və iki nömrəli iqtisadiyyatları sayılan ABŞ və Çin arasında iqtisadi müharibənin yeni mərhələsi başlayır. ABŞ-la Çin arasında sərt qarşıdurmanı müşahidə edən analitiklərin əksəriyyəti hesab edir ki, bu qarşıdurma qlobal iqtisadi artım üçün təhlükə törədir. Eyni zamanda, baş verənlər sayəsində dünya iqtisadiyyatında ikiqütblülük güclənəcək. İndi ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, iqtisadi müharibə siyasi qarşıdurma ilə əvəzlənsə, nəticələr daha acınacaqlı ola bilər. Bu durumda isə proseslərdən kiçik iqtisadiyyatlar daha çox zərər görəcək. Məsələn, dünya iqtisadiyyatında qeyri-stabillik səbəbilə ABŞ və Çində istehsal prosesi aşağı düşə, valyutaların qiyməti oynaya, enerji daşıyıcılarının qiyməti ucuzlaşa, neft ixrac edən ölkələr çətin vəziyyətə düşə bilər.
Hazırda Şimali Koreya məsələsində ABŞ və Çin arasında ziddiyyətlərin artması da təhlükəli hal kimi dəyərləndirilir. ABŞ-ın bu xüsusda xarici siyasətinin parametrləri dəqiqləşdikcə, Koreya yarımadasında müharibə təhlükəsi də artır. Yaxın Şərq məsələsində olduğu kimi, Koreya yarımadasında da ABŞ mövqelərini saxlamağa, buradakı tərəfdaşları ilə birlikdə Çinin müttəfiqi olan Şimali Koreyanın nüvə və raket sınaqlarını dayandırmağa çalışır. Bir neçə gün əvvəl Vaşinqtonda ABŞ və Çin liderlərinin görüşü zamanı həmin mövzunun danışıqlar masasında xüsusi yer tutduğu, lakin arzuolunan nəticəni vermədiyi barədə artıq dünyada dəqiq məlumatlar mövcuddur. Çin Şimali Koreya rəhbərliyini nüvə və raket proqramlarından imtina etməyə razı sala bilməyəcəyi təqdirdə, ABŞ-ın bu ölkəyə hərbi güc tətbiqindən başqa digər yolun qalmadığı barədə Pekinə xəbərdarlıq etdiyi də bildirilir. Amma Çin ABŞ-ın bu mövqeyinə qarşıdır. Donald Tramp isə Şimali Koreya probleminə son qoymaq niyyətindədir. Birləşmiş Ştatların Sakit okeandakı hərbi-dəniz qüvvələrinin zərbə qrupunun artıq Koreya yarımadası ətrafında cəmləşdirilməsi də bunun təsdiqidir. Şimali Koreyaya qarşı hərbi əməliyyat ABŞ üçün artıq real seçimdir. Bu durumda Çinin prosesə müdaxilə etməsi isə Vaşinqton və Pekin arasında ziddiyyətləri daha da dərinləşdirəcək.
Tahir TAĞIYEV
