Bu gün Azərbaycanın aktiv iştirakı ilə həyata keçirilən "Şimal-Cənub", "Şərq-Qərb", "Cənub-Qərb" kimi mühüm nəqliyyat dəhlizləri Ermənistanda ciddi narahatlıq doğurmaqdadır. Burada hesab edilir ki, Azərbaycanın əsas iştirakçı dövlətlərdən biri qismində iştirak etdiyi həmin layihələr Ermənistanın bölgədə təcridini daha da dərinləşdirəcək.
Elə bu səbəbdən proseslərin gedişindən Ermənistan cəmiyyətində ciddi təlaş müşahidə olunmaqdadır. Burada açıq qeyd edilir ki, indi Çin, Avropa "Yeni İpək Yolu" layihəsində Cənubi Qafqazda əsas tərəfdaş qismində Azərbaycanı qəbul edir. Buna görə də onlar Bakı ilə əlaqələri genişləndirməkdə və dərinləşdirməkdə çox maraqlıdır. Bundan ciddi narahat olan erməni ekspertlər Bakının Pekinlə, Tiflislə, Ankara ilə, Avropa ilə əməkdaşlığını özlərinə qarşı yeni təhlükə kimi təqdim etməyə çalışırlar. Diqqət ona yönəldilir ki, artıq "Yeni İpək Yolu" layihəsinin konkret reallaşma prosesi gedir. Burada Çin Mərkəzi Asiya-Cənubi Qafqaz-Şərqi Avropa marşrutu üzrə yüklərin daşınması ilə bağlı addımlar atmaqdadır. Həmin prosesdə Pekin Azərbaycana xüsusi önəm verir. Artıq Çindən Avropaya gedən sınaq konteyner qatarları Azərbaycandan keçir. Beləliklə, "Yeni İpək Yolu" layihəsinin əsasını təşkil edən "Şərq-Qərb" nəqliyyat dəhlizi artıq reallığa çevrilməkdədir. Azərbaycan ərazisindən keçən, Şimali Avropadan Hindistana qədər uzanan "Şimal-Cənub" və Çindən Qərbi Avropaya qədər uzanan "Şərq-Qərb" dəhlizlərinin yaradılması isə Ermənistanın təcridini daha da dərinləşdirəcək. Çünki İrəvan bu layihələrin heç birində iştirak etmir. Erməni ekspert Sarkis Çaturyan bu xüsusda bildirir: "Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan Xəzərlə Qara dənizdə Çinə böyük üstünlük verirlər. "Şərq-Qərb" əməkdaşlıq dəhlizində Ermənistan yoxdur., Ermənistan geosiyasi təcrid vəziyyətinə düşüb. Onun yalnız Rusiya ilə sıx "hərtərəfli" əlaqəsi var. Ancaq bu iki dövlətin ayrıca uzunmüddətli davamlı inkişafa nail ola bilmə şansı çox azdır".
Ermənistanın narahatlığı fonunda Azərbaycan mühüm nəqliyyat dəhlizlərinin həyata keçirilməsi istiqamətində fəaliyyətini genişləndirir. Bu arada məlum olub ki, Çinin cənub rayonlarından Avropaya nəql olunan yüklərin Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistandan keçməklə Azərbaycana və daha sonra Avropa ölkələrinə daşınmasını nəzərdə tutan yeni marşrutun yaradılması istiqamətində danışıqlar aparılır. Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC üzrə təşkilatının sədri Xeyrulla Hümbətovun sözlərinə görə, ölkənin tranzit potensialının artırılması məqsədilə "Azərbaycan Dəmir Yolları" digər nəqliyyat strukturları ilə birgə artıq bir neçə iri beynəlxalq layihənin təşəbbüskarı və iştirakçısıdır: "Ötən ilin sonunda "Transxəzər" Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun Assosiasiyası yaradılıb, marşrutda vahid qiymətlər və vahid pəncərə sistemi tətbiq olunub. Hazırda "Şərq-Qərb" dəhlizində alternativ marşrutların hazırlanması istiqamətində tədbirlər reallaşdırılır. "Şimal-Cənub" Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun inkişaf etdirilməsi məqsədilə Rusiya, Azərbaycan və İran dəmir yolları administrasiyalarının birgə fəaliyyəti nəticəsində İranın Bəndər Abbas limanından Rusiyanın Moskva şəhərinə 14 gün ərzində sınaq yüklərin daşınması həyata keçirilib və bu yüklərə vahid qiymət siyasətinin tətbiq olunması üzrə razılıq əldə edilib. Bundan başqa, Hindistandan Rusiyaya test olaraq konteynerlər nəql edilib və Hindistan yüklərinin bu dəhlizə daha intensiv və davamlı cəlb olunması üçün qarşı tərəflə ardıcıl iş aparılır. "Şimal-Cənub" Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin yeni bir qolu kimi, "Cənub-Qərb" Nəqliyyat Marşrutunun inkişafı üçün iştirakçı ölkələrlə İran-Azərbaycan-Qara dəniz-Avropa və əks istiqamətdə yüklərin daşınmasının təhlükəsiz, sürətli və vahid qiymət siyasəti tətbiq edilməklə nəql olunması üçün davamlı tədbirlər həyata keçirilir".
Ekspertlər bildirir ki, Azərbaycanın bu layihələrdə iştirakı region üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın coğrafi və potensial tranzit ölkə kimi imkanları nəzərə alınaraq bu istiqamətdə mövcud nəqliyyat infrastrukturunun bərpası həm də dünya miqyasında yükdaşımalar üzrə əlverişli marşrutların yaranmasına rəvac verir. "Şərq-Qərb"lə yanaşı "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin işə salınması İran, Hindistan və Pakistan mallarının Azərbaycan üzərindən bu dəhliz vasitəsilə Avropaya daşınması imkanı yaradacaq. Bu isə, öz növbəsində, regional ticarət dövriyyəsinin dəfələrlə artmasına səbəb olacaq. İşğalçılıq siyasəti nəticəsində təcrid olunmuş Ermənistan isə bu durumda daha geniş izolyasiya vəziyyətinə düşəcək. Regionda həyata keçirilən bütün qlobal iqtisadi layihələrdən kənarda qalan Ermənistan işğal siyasətindən əl çəkməyənə qədər təcrid durumunda qalmaqda davam edəcək.
Tahir TAĞIYEV
