Azərbaycan nadir müsəlman ölkələrindəndir ki, İsraillə yüksək səviyyədə əlaqələr qurub. Hazırda iki ölkə arasında münasibətlər kifayət qədər yüksək səviyyədədir və mütəmadi olaraq inkişaf edir. Tezliklə də İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu Azərbaycana səfər edəcək. Netanyahu özü səfərin yaxın üç ay ərzində həyata keçirilməsinin nəzərdə tutulduğunu bildirib. Baş nazir, Azərbaycanla yanaşı, Avstraliya, Sinqapur və Qazaxıstana da gedəcək.
İsrailin hazırkı baş naziri sözügedən üç ölkəyə bu günə qədər səfər etməyib. Azərbaycanda isə 1997-ci ildə Şərq səfərindən İsrailə qayıdan zaman, yolüstü olub. Netanyahu təqribən 20 il əvvəl Bakının hava limanında o zamankı prezident Heydər Əliyevlə görüşüb. Amma bu dəfə ediləcək səfər artıq rəsmi xarakter daşıyacaq. Bundan əlavə o da bəllidir ki, Azərbaycan İsraillə münasibətləri kifayət qədər kəskin olan İranla da yüksək əlaqələrə malikdir. Məhz bu fonda İran və İsrail arasında münasibətlərin düzəlməsində Azərbaycanın vasitəçi ola biləcəyi vurğulanır. İsrailli politoloq, Təl-Əviv Universitetinin təhlükəsizlik problemləri üzrə milli tədqiqatlar institutunun elmi əməkdaşı, İsrailin Rusiyada və Ukraynada keçmiş səfiri Tsve Magen bu fonda bildirir ki, baş nazir Binyamin Netanyahunun Azərbaycana səfəri, sözsüz ki, Azərbaycan-İsrail münasibətlərində görkəmli hadisəyə çevriləcək. O qeyd edir ki, iki ölkə arasında münasibətlər strateji xarakter daşıyır və bir çox sahələrdə, o cümlədən müdafiə sahəsində daha sıx əməkdaşlığın qurulmasını zəruri edir. Ekspert bildirib ki, qonşuları və müsəlman ölkələri ilə heç də həmişə yaxşı münasibətlər qura bilməyən İsrail üçün Azərbaycanla münasibətlər xüsusi önəm kəsb edir. Həmçinin İsraildə çox nüfuzlu Azərbaycan diasporu fəaliyyət göstərir, eyni zamanda Azərbaycanda yəhudi diasporu sülh və əminamanlıq şəraitində yaşayır. Tsve Magen Azərbaycanın Rusiya və Türkiyə arasında uğurlu vasitəçilik təcrübəsini qeyd edərək bildirib ki, bir sıra regional və geosiyasi münaqişələr öz həllini tapdıqdan sonra Azərbaycana İsraillə İran arasında münasibətlərin normallaşdırılması üzrə vasitəçilik missiyası təklif oluna bilər. Təbii ki, tərəflərin razılığı olacağı halda Azərbaycan vasitəçilik missiyasının öhdəsindən uğurla gələ bilər.
İndinin özündə isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycanın İsraillə münasibətləri yüksək qiymətləndirilir. Knessetin deputatı, "Yeş Atid" partiyasının üzvü Yoel Razvozov bu xüsusda bildirir: "İsrail və Azərbaycan arasında bu gün çox yaxşı, isti əlaqələr var. Azərbaycana ilk səfərim zamanı bunun şahidi oldum. Bu, yəhudilərə olan münasibəti göstərir və bu çox vacibdir. Bunu görürük və dəyər verməyi də bacarırıq". Razvozov əlavə edib ki, iki ölkə, neft-qaz sahəsindən başqa, həm də kənd təsərrüfatı sektorunda əməkdaşlıq edə bilər:"Azərbaycan bizim üçün çox əhəmiyyətlidir". İsrailin Təhlükəsizlik Məsələlərinin Öyrənilməsi İnstitutunun eksperti Qalliya Lindenştraus da eyni mövqedən çıxış edir: "İsrail Azərbaycanla əlaqələri çox əhəmiyyətli kimi qiymətləndirir. Qeyd olunmalıdır ki, İsrail-Türkiyə münasibətlərindəki böhrana baxmayaraq, Azərbaycan ölkəmizlə sıx əlaqələri qoruyub saxlayıb". Ekspert bildirib ki, "Mavi Mərmərə" gəmisi ilə bağlı hadisədən altı il sonra Türkiyə və İsrail arasında münasibətlərin yaxşılaşması Azərbaycan-İsrail münasibətlərinə də bundan sonra müsbət təsir göstərəcək.
İranla da, qeyd olunduğu kimi, əlaqələr yüksək səviyyədədir. Ölkələrimizin "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizini həyata keçirməsi qarşılıqlı münasibətləri daha da gücləndirir. Hətta bu günlərdə İranın prezidenti Həsən Ruhani vurğulayıb ki, İslam Respublikası ilə Finlandiya dəmir yollarını Azərbaycan ərazisində birləşdirməklə nəqliyyat əlaqəsi qurulacaq. Bakı və Moskvadan keçən dəmir yolu xətti İranla Finlandiyanı birləşdirəcək. İranın bəzi mətbuat orqanları yazır ki, Ruhaninin Finlandiya ilə dəmir yollarını birləşdirmək haqqında razılıq əldə etdiyini bəyan etməsinin əsasında Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin çəkilişi dayanır. İran məhz Azərbaycan dəmir yolları xəttilə öz mallarını Avropaya ixrac etmək niyyətindədir. Astaraçay üzərində inşa edilən dəmir yolu körpüsü yaxın zamanlarda istifadəyə veriləcək. Bu yol istismara verildikdən sonra İranla Azərbaycanın dəmir yolları birləşəcək. Beləliklə, Fars körfəzindən Azərbaycana, buradan Rusiyaya və Avropaya uzanan dəmir yolu xətti yaranacaq. Bu nəqliyyat dəhlizindən yalnız İran deyil, digər Fars körfəzi ölkələri də istifadə edə biləcək. Siyasi, mədəni və digər sahələrdə də Azərbaycanın İranla əlaqələri inkişaf edir. Məhz bu fonda tərəflərin razılığı olacağı halda Azərbaycan İran - İsrail əlaqələrinin düzəlməsində vasitəçi ola bilər. Xatırladaq ki, Türkiyə - Rusiya münasibətlərinin düzəlməsində Azərbaycanın vasitəçiliyi uğurlu olub. Türkiyənin Rusiyadakı səfiri Ümit Yardım da bildirir ki, Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasında Azərbaycan mühüm rol oynayıb: "Rusiya və Türkiyə arasındakı münasibətlər ideala yaxındır. Təyyarə olayının ardından yaranmış böhrandan sonra bu münasibətlər sürətlə inkişaf edir. Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasında Azərbaycan mühüm rol oynayıb".
Nahid SALAYEV