Məhəmməd Əsədullazadə: “Görünür, Moskva Kallasın danışıqlarda iştirakını qəbul etmir”
Aİ-nin Ali Nümayəndəsi Kaja Kallas Ukrayna-Rusiya sülh danışıqlarından kənarda qalıb. Bu, çox açıq-aydındır və onun vəzifəsinin əhəmiyyəti ilə bağlı suallar doğurur.
Aİ-nin xarici siyasət rəhbəri vəzifəsinə təyin olunduqdan bəri Kaja Kallas çoxsaylı uğursuzluqlar, rədd cavabları və laqeydlik halları ilə üzləşib.
Lakin bu hadisə xüsusilə ağrılı oldu.
Ötən həftə Kallas liderlərin qeyri-rəsmi sammitində iştirak etmək və Rusiyanın Ukraynaya tammiqyaslı işğalına son qoymaq üçün davam edən danışıqlar üçün xüsusi Avropa elçisi təyin olunması üçün israrla çalışmaq üçün Dublinə uçub.
O, arqumentini liderlərə açıq şəkildə təqdim edib: “Siz özünüz məni bu rol üçün seçdiniz”.
O, sammitin əvvəlində yüksək vəzifələrin bölüşdürülməsinə toxunaraq deyib: "2024-cü ilin iyun ayında liderlər təhlükəsizlik və xarici siyasət məsələləri üzrə Aİ-ni kimin təmsil edəcəyinə qərar verdilər. Və ruslarla danışıqların bu beş il ərzində aparılacağı müzakirə edildi."
"Əgər liderlər bu müqaviləni dəyişdirmək istəyirlərsə, əlbəttə ki, dəyişdirə bilərlər, çünki bu, liderlərin qərarıdır, amma düşünürəm ki, enerjimizi mahiyyətə yönəltməliyik", Kallas dedi.
Lakin liderlər qətiyyətli qaldılar və dərhal onun təklifini rədd ediblər. Qapalı müzakirələrlə tanış olan insanların sözlərinə görə, İtaliyanın Baş naziri Giorgia Meloni Kallasın kifayət qədər institusional təsirə malik olmadığını və onun namizədliyinə qarşı çıxdığını söyləyib.
Zirvə görüşü cəmi yeddi nümayəndədən ibarət genişləndirilmiş birgə Avropa danışıqlar qrupunun yaradılması ilə başa çatıb. Kallas onların arasında deyildi.
Bundan əlavə, AB-nin yeri Avropa Şurası və Avropa Komissiyası arasında bölüşdürülür və müvafiq olaraq prezidentlər António Costa və Ursula fon der Leyenin kabinetlərindən yüksək vəzifəli şəxslər tərəfindən tutulub. Kallasın rəhbərlik etdiyi qurum olan Avropa Xarici Fəaliyyət Xidməti (EEAS) prosesdən kənarda qalır.
Kallas bildirib ki, Aİ liderləri onun iştirakına icazə verməkdən imtina etsələr də, Rusiya ilə danışıqlara təsir göstərməyə çalışacaq. Avropa diplomatik xidmətinin rəhbərinin sözlərinə görə, onun əvvəllər Rusiya ilə işləmiş və danışıqlarla tanış olan mütəxəssisləri var.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Avropa İttifaqının (Aİ) xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallası Rusiya ilə Ukrayna münaqişəsi üzrə sülh danışıqlarında iştirakdan Avropa İttifaqı liderləri (dövlət və hökumət başçıları) kənarlaşdırıblar.
Bu qərar 2026-cı il noyabrın 13-də Dublində keçirilən Aİ sammitində qəbul edilib. Danışıqlarda Avropanı təmsil edəcək texniki nümayəndə heyəti ("Aİ+E5" formatı) Kallasın və onun rəhbərlik etdiyi Avropa Xarici Fəaliyyət Xidmətinin (EEAS) iştirakı olmadan formalaşdırılıb.
Kənarlaşdırmanın arxasında duran əsas fiqurlar və səbəblərə gəlincə, Euronews nəşrinin qapalı müzakirələrə istinadən verdiyi məlumata görə, Meloni Kallasın danışıqlar üçün lazımi institusional çəkiyə malik olmadığını bildirərək onun namizədliyinə açıq şəkildə qarşı çıxıb.
Politico yazır ki, sammitin sonunda danışıqlara xarici işlər nazirləri deyil, birbaşa dövlət və hökumət başçılarına tabe olan milli təhlükəsizlik müşavirlərinin göndərilməsi qərara alınıb.
Danışıqlar qrupuna Avropa Komissiyasının (Ursula fon der Lyayen) və Avropa Şurasının (Antonio Koşta) nümayəndələri daxil edilsə də, Kallas kənarda saxlanılıb. Bəzi diplomatlar bunu Brüssel institutları arasında xarici siyasətə nəzarət uğrunda gedən nüfuz mübarizəsi ilə əlaqələndirirlər.
Avropa diplomatları hesab edirlər ki, Kallasın Rusiyaya qarşı barışmaz mövqeyi və ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasını tənqid etməsi onun vasitəçilik və ya danışıqlar prosesində effektiv iştirakına mane olur.
Rəsmilərin izahına görə, hazırkı mərhələdə görüşlər (o cümlədən Əbu-Dabi raundu) xarici siyasət rəhbərləri səviyyəsində aparılmır. Belə ki, prosesdə nə ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio, nə də Rusiyanın Xarici İşlər naziri Sergey Lavrov iştirak edir.
Kaya Kallas isə bu qərarla razılaşmayaraq Aİ müqavilələrinə əsasən xarici siyasət üzrə əsas səlahiyyətli şəxs olduğunu xatırladıb. O, hazırda Aİ xarici işlər nazirləri ilə birlikdə Rusiya qarşısında qoyulacaq maksimalist tələblər siyahısını hazırlayaraq danışıqların gedişinə kənardan təsir göstərməyə çalışır.
Ən əsas və faktlarla daha çox dəstəklənən izah Meloninin Kallasın namizədliyinə qarşı çıxması, fon der Lyayenlə münasibətlərdəki gərginlik və Avropa dövlətlərinin danışıqlarda öz siyasi təmsilçiliyini qorumaq istəməsidir. ABŞ-ın təzyiqi versiyası da var, amma bu hələlik sübut olunmayıb. Həmçinin Kallasın özünün danışıqlara getmək istəmədiyi fikri də var ki, bu da yayılan məlumatlarla uyğun gəlmir. O, əksinə, iştirak etmək üçün açıq şəkildə təşəbbüs göstərib.
Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə baki-xeber.com-a bildirdi ki, Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasın Rusiya-Ukrayna danışıqları prosesindən kənarda saxlanılması, ilk növbədə, onun Rusiyaya qarşı sərt siyasi mövqeyi və anti-Rusiya ritorikası ilə əlaqələndirilə bilər. “Görünür, Moskva Kallasın danışıqlarda iştirakını qəbul etmir. Çünki o, Rusiya ilə danışıqlar aparılmasına baxmayaraq, Moskvaya qarşı sanksiyaların genişləndirilməsini və Ukraynaya dəstəyin davam etdirilməsini müdafiə edir.
Hesab edirəm ki, Kaya Kallasın danışıqlar prosesindən kənarda qalması Avropa İttifaqının zəifliyi kimi qiymətləndirilməməlidir. Avropa İttifaqının bu məsələdə öz prinsipial mövqeyi və siyasi yanaşması var. Sadəcə olaraq, Rusiya Kallasın şəxsi mövqeyini və sərt ritorikasını nəzərə alaraq onun danışıqlarda iştirakına müsbət yanaşmır.
Ümumilikdə isə Avropa İttifaqının Rusiya-Ukrayna danışıqlarında təmsil olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu, həm Avropanın təhlükəsizlik maraqlarının nəzərə alınmasına, həm də Ukraynanın danışıqlardakı mövqeyinin güclənməsinə imkan yarada bilər”-deyə M.Əsədullazdə vurğuladı.
İradə SARIYEVA