çərşənbə günü, 18 noyabr 2026
     

İran Qars-Gümrü keçidinin açılmasına qarşı çıxdı...

Image


Qars-Gümrü dəmir yolu və Zəngəzur marşrutu Cənubi Qafqazda tranzit xəritəsini necə dəyişəcək? – İranın narahatlığının səbəbləri

Türkiyə ilə Ermənistan arasında Qars-Gümrü dəmir yolu xəttinin bərpası və Zəngəzur marşrutunun reallaşması Cənubi Qafqazda nəqliyyat əlaqələri ilə yanaşı, geosiyasi və iqtisadi güc balansına da ciddi təsir göstərə bilər. İranın bu proseslərə narahatlıqla yanaşmasının əsas səbəbi isə regionda yeni nəqliyyat xətlərinin yaranması nəticəsində Tehranın indiyədək malik olduğu tranzit üstünlüyünün zəifləməsi ehtimalıdır.

Əvvəla, Qars-Gümrü dəmir yolu ilə Zəngəzur marşrutunun eyni layihə olmadığını nəzərə almaq lazımdır. Birincisi Türkiyəni Ermənistanın dəmir yolu şəbəkəsinə birləşdirir, ikincisi isə Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla Ermənistanın Sünik bölgəsi üzərindən əlaqələndirməyi nəzərdə tutur. Lakin bu marşrutların gələcəkdə vahid regional nəqliyyat şəbəkəsinin tərkib hissəsinə çevrilməsi mümkündür.

Qars-Gümrü xəttinin bərpası ilk növbədə Türkiyə və Ermənistanın iqtisadi maraqlarına xidmət edə bilər. Türkiyə Ermənistan bazarına birbaşa çıxış əldə edəcək, şərq bölgələrində ticarət və logistika imkanlarını genişləndirəcək. Ermənistan isə uzun müddətdir davam edən nəqliyyat məhdudiyyətlərini aradan qaldırmaq, Türkiyə üzərindən Avropa və Yaxın Şərq bazarlarına çıxışını şaxələndirmək imkanı qazanacaq. Bununla yanaşı, Ermənistanın Gürcüstan və İran üzərindən həyata keçirdiyi daşımalar üçün alternativ marşrut yaranacaq.

Azərbaycan baxımından isə prosesin strateji əhəmiyyəti daha genişdir. Əgər Qars-Gümrü xəttinin bərpası Zəngəzur marşrutunun açılması ilə paralel həyata keçirilərsə, Türkiyə, Azərbaycan, Ermənistan və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən yeni regional nəqliyyat şəbəkəsi formalaşa bilər. Bu, Azərbaycanın Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Türkiyə və Avropaya daşınmasında rolunu artıra bilər. Xüsusilə Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan arasında birbaşa quru əlaqəsinin yaradılması ölkəmizin tranzit imkanlarını genişləndirəcək və Naxçıvana daşımalar zamanı İran ərazisindən asılılığı azaldacaq.

Bununla belə, Qars-Gümrü xəttinin açılmasının Azərbaycanın tranzit mövqeyini avtomatik gücləndirəcəyini düşünmək doğru olmaz. Türkiyə ilə Ermənistan arasında birbaşa dəmir yolu əlaqəsi yaranarsa, müəyyən yük axınları Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçmədən də daşına bilər. Bu isə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə yeni marşrutlar arasında rəqabəti gücləndirə bilər. Deməli, Azərbaycan yalnız əlverişli coğrafi mövqeyinə arxalanmamalı, logistika, dəmir yolu, liman və gömrük infrastrukturunun inkişafına da xüsusi diqqət yetirməlidir.

İranın narahatlığına gəldikdə isə, burada iki əsas amil ön plana çıxır. Birincisi, yeni marşrutlar Tehranın tranzit gəlirlərini və regionda nəqliyyat vasitəçisi kimi rolunu azalda bilər. İkincisi, Zəngəzur marşrutunun açılması Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında İran ərazisindən yan keçən birbaşa əlaqə yaradacaq. Beləliklə, Tehran indiyədək malik olduğu bəzi tranzit üstünlüklərini itirmək riski ilə üzləşə bilər.

İranın narahatlığı yalnız iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır. Tehran Ermənistan-İran sərhədi yaxınlığında regiondankənar qüvvələrin, xüsusilə ABŞ-ın hərbi və təhlükəsizlik baxımından möhkəmlənməsini də arzuolunmaz hesab edir. Bununla belə, İran rəsmiləri dəfələrlə bildiriblər ki, Ermənistanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü qorunarsa, yeni nəqliyyat layihələrinə prinsipial etirazları yoxdur. Əsas narahatlıq marşrutların idarə olunması, xarici operatorların iştirakı və təhlükəsizlik mexanizmləri ilə bağlıdır. Digər tərəfdən, TRIPP layihəsi üzrə razılaşdırılmış çərçivədə Ermənistanın öz ərazisi üzərində suverenliyi, sərhəd və gömrük nəzarəti hüquqları saxlanılır. Yəni söhbət Ermənistan ərazisində suverenlikdən kənar dəhliz yaradılmasından getmir.

Digər mühüm məqam İranın özünün də alternativ tranzit imkanlarını qorumağa çalışmasıdır. Tehran Azərbaycan üzərindən Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafında, eyni zamanda Ermənistan və Gürcüstan vasitəsilə Qara dənizə çıxış imkanlarının genişləndirilməsində maraqlıdır. Bu baxımdan İran üçün Azərbaycan və Ermənistan istiqamətləri yalnız rəqabət aparan deyil, müəyyən mənada bir-birini tamamlayan marşrutlar da ola bilər.

Beləliklə, baş verənləri İranın Cənubi Qafqazda tranzit üstünlüyünü qorumaq cəhdi kimi qiymətləndirmək mümkündür. Uzun illər regiondakı münaqişələr və bağlı sərhədlər bəzi ölkələrə alternativsiz tranzit mövqeyi qazandırmışdı. İndi kommunikasiyaların açılması bu vəziyyəti dəyişə bilər. Yeni marşrutlar Türkiyə və Azərbaycanın regional nəqliyyat sistemindəki çəkisini artırmaqla yanaşı, İranın əvvəlki üstünlüklərini də müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər.

Azərbaycan üçün əsas məsələ bu prosesdən maksimum iqtisadi və strateji fayda əldə etməkdir. Bunun üçün Zəngəzur marşrutunun açılması ilə yanaşı, Bakı-Tbilisi-Qars xəttinin, limanların, logistika mərkəzlərinin və gömrük infrastrukturunun inkişafı da davam etdirilməlidir. Eyni zamanda, Gürcüstan və İranla mövcud tranzit əməkdaşlığının qorunması vacibdir.

Nəticə etibarilə, Qars-Gümrü dəmir yolunun bərpası və Zəngəzur marşrutunun reallaşması Cənubi Qafqazda tranzit rəqabətini yeni mərhələyə keçirə bilər. İranın regional təsir imkanlarının müəyyən qədər azalması, Azərbaycanın və Türkiyənin tranzit əhəmiyyətinin artması ehtimalı var. Lakin gələcək üstünlük yalnız coğrafi mövqedən deyil, beynəlxalq yükdaşımalar üçün daha sürətli, təhlükəsiz və sərfəli xidmət təklif edə bilən ölkələrin imkanlarından asılı olacaq.

Akif NƏSİRLİ



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Azərbaycan üzərindən Ermənistanla ticarət dayan(dırıl)ıb - İrəvan adekvat ola bilmir...

İrəvanda Göy məscid murdarlandı, Azərbaycandan başqa heç bir qonşu müsəlman ölkə səsini çıxarmadı...

Saatlıq maaş sisteminə keçirik, pullar yeni qaydada hesablanacaq...

SON XƏBƏRLƏR

18.11.2026 / 16:20
İran Qars-Gümrü keçidinin açılmasına qarşı çıxdı...

18.11.2026 / 16:19
Azərbaycan Cənubi Qafqazın qapılarını Qərbə açır...

18.11.2026 / 16:01
Peskov: APEC sammiti çərçivəsində Putin və Tramp arasında tammiqyaslı danışıqların baş tutacağını gözləmir

18.11.2026 / 15:52
Fransada kütləvi nümayiş günü polislər işə çıxmaqdan imtina edib - Bütün zabitlər xəstəlik məzuniyyətinə çıxıblar

18.11.2026 / 15:41
Putin və Trampın görüşü bu gün axşam saatlarında baş tuta bilər - Uşakov açıqladı...

18.11.2026 / 15:37
"Daşnaksütyun" Qarabağ uğrunda 13 mənasız tələblə cəbhə açdı...

18.11.2026 / 14:41
Xəzər İran-ABŞ savaşının əsas meydanlarından birinə çevrilir.

18.11.2026 / 14:33
Hörmüz boğazında üç tanker minaya düşdü – boğaz tam bağlandı...

18.11.2026 / 14:18
Ukrayna Krasnodarda iki iri neft emalı zavoduna yenidən zərbə endirdi...

18.11.2026 / 14:01
Putin Tramla görüşdən əvvəl Cinplə iki saatdan çox qapalı görüş keçirdi

18.11.2026 / 13:52
Tramp Çinə gedib

18.11.2026 / 13:49
Almaniya Cənubi Qafqazda Rusiya ilə açıq mübarizəni bəyan etdi...

18.11.2026 / 13:46
Türkiyənin qlobal elektrikləşməni 35 faizə çatdırmaq təşəbüsünə 75 ölkə dəstək verib

18.11.2026 / 13:33
Kərkük folkloru və musiqi irsi gənclərə tanıdıldı

18.11.2026 / 13:30
Körfəzdə gərginlik yenidən artır - İran Küveytdəki ABŞ hərbi bazasını bombaladı...

18.11.2026 / 13:23
"DƏDƏMİZ DƏDƏ MƏDƏD" ADLI TOPLU-KİTABIN TƏQDİMATI KEÇİRİLİB

18.11.2026 / 13:15
“Diplom varsa, avtomatik biliklər də var” – Nazir bu yanaşmanı tənqid etdi

18.11.2026 / 13:07
ABŞ-da Azərbaycan bayrağının endirilməsi xəbərləri yalan çıxdı - Dövlət Komitəsindən açıqlama...

18.11.2026 / 12:55
Alman nazir Azərbaycanı Avropanın enerji təchizatında mühüm tərəfdaş adlandırdı...

18.11.2026 / 12:39
İkinci əl avtomobillərin satışı üçün yeni vergi proseduru müəyyənləşir...

18.11.2026 / 12:25
Kuryerlər də vergiyə cəb edilir - ayda 15 manat ödəyəcəklər...

18.11.2026 / 12:14
Ceyhun Bayramov: "Kiminsə müxalifət nümayəndəsi olması onu hüquqi məsuliyyətdən azad etmir"

18.11.2026 / 12:10
"Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri bundan sonra da möhkəm olacaq" - Ceyhun Bayramov

18.11.2026 / 12:03
"Azərbaycanın enerji təchizatına verdiyi dəstək Avropada sabitliyin qorunmasına töhfədir" - Yohan David Vadeful

18.11.2026 / 11:58
Almaniyanın Qara dəniz sualtı elektrik kabeli layihəsindən faydalanmaq imkanları müzakirə olundu

18.11.2026 / 11:50
Bakıda bu ərazilərə giriş pullu olacaq

18.11.2026 / 11:42
Almaniya Ermənistanla sülh istiqamətində addımlarına görə Prezident İlham Əliyevə təşəkkür etdi

18.11.2026 / 11:28
Lavrov Rusiyanın müttəfiqlərini incidən qeyri-diplomatik bəyanat verdi...

18.11.2026 / 11:09
Ceyhun Bayramov almaniyalı həmkarı ilə görüşdü

18.11.2026 / 10:19
Ramiz Mehdiyev və köməkçisi Eldar Əmirov apellyasiya şikayəti verdi

18.11.2026 / 09:52
Trampın reytinqi rekord dərəcədə aşağı düşdü - amerikalıların 66%-i ondan narazıdır...

18.11.2026 / 09:30
ABŞ İranın Qeşm adasına yeni hava zərbələri endirdi...

18.11.2026 / 09:18
"Bəzən əsgərlikdən möhlət almaq üçün saxta təhsil arayışları təqdim olunur" - General

18.11.2026 / 07:19
Moldova hava məkanını bağladı - dron təhlükəsi üzündən…

18.11.2026 / 07:12
ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin daxili şəbəkəsi sıradan çıxıb - kiberhücum?..

17.11.2026 / 22:45
İran Vaşinqtonda “çirkli bomba” və kimyəvi silahlarla hücum planlaşdırır - ABŞ kəşfiyyatından ŞOK İDDİA...

17.11.2026 / 22:21
İran ABŞ bazaları yaxınlığındakı bəndləri, limanları və elektrik stansiyalarını vuracaq - sizin etdiyinizi edəcəyik...

17.11.2026 / 22:03
Xəzər dənizini zəbt edənlərin axırı çatdı - Fərman istisnasız icra olunsa...

17.11.2026 / 21:52
Peruda dindarın atdığı təsbeh Roma Papasını gözündən yaraladı

17.11.2026 / 21:47
İstanbul-İrəvan hava yükdaşımaçılığı başladı - həm də intensiv...

17.11.2026 / 21:38
Putinlə rəqs etmiş keçmiş naziri vətəndaşlıqdan çıxardırlar

17.11.2026 / 21:25
Tramp Putinlə ayrıca ikitərəfli görüş keçirmək istəyir...

17.11.2026 / 21:17
Rusiyada hərbi təyyarə qəzaya uğradı - ölənlərin sayı 17-yə çatdı...

17.11.2026 / 21:10
Pekinin Ukrayna ilə bağlı siyasəti kəskin dəyişildi...

17.11.2026 / 20:49
İran Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı sərt mövqeyə keçdi - İmkan vermərik...

17.11.2026 / 20:32
Tiflislə Moskva inanılmaz danışıqlara başlayır - bölgə üçün yeni təhlükə yetişir...

17.11.2026 / 20:17
Ukraynanın hücumundan sonra Krım körpüsünün bir hissəsi dənizə çökdü - hərəkət dayandırıldı...

17.11.2026 / 20:06
İran Bəhreynin hava hücumundan müdafiə qüvvələrini məhv etdi...

17.11.2026 / 19:48
Azərbaycan MDB-də Britaniya üçün 3-cü dövlət oldu - hərbi əməkdaşlıq...

17.11.2026 / 19:33
Avropa Rusiya qarşısında vahid tələb qoyur - Ordunuzu bütün ölkələrdən çıxarın...

17.11.2026 / 19:14
Ölkədə vergi borcları sürətlə artır - 28 faiz...

17.11.2026 / 19:02
Feldşer vəzifələri üzrə hərbi xidmətə qəbulla əlaqədar müsabiqə elan edilib

17.11.2026 / 18:42
Rumıniya Bakı və İrəvanın da daxil olduğu təzə format yaradır...

17.11.2026 / 18:23
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Gürcüstanın Baş nazirinin müavininin qəbulu ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

17.11.2026 / 18:14
Prezidentin sosial media hesablarında Almaniyanın xarici işlər nazirinin qəbulu ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

17.11.2026 / 18:10
Bakcell gənclər üçün növbəti süni intellekt hakatonunu keçirib - FOTO

17.11.2026 / 17:58
Ermənistanda Azərbaycanı nümunə göstərirlər...

17.11.2026 / 17:47
Rusiya Krım körpüsünə hücumdan sonra ballistik raketlərlə Kiyevdə körpüləri vurdu...

17.11.2026 / 17:42
Tural Turan beynəlxalq mükafata layiq görülüb

17.11.2026 / 17:36
Prezident İlham Əliyev Gürcüstanın Baş nazirinin müavinini qəbul etdi - FOTO

17.11.2026 / 17:32
Prezident İlham Əliyev Almaniyanın xarici işlər nazirini qəbul edib - FOTO

17.11.2026 / 17:03
ABŞ-İran savaşının təsirləri Amerika torpaqlarına çatdı...

17.11.2026 / 16:53
Ermənistan Rusiyaya münasibətdə Estoniya təcrübəsini tətbiq ermək eşqinə düşdü...

17.11.2026 / 16:37
Zakir Həsənov Gürcüstan Müdafiə Qüvvələri komandanını qəbul etdi

17.11.2026 / 16:20
Pensiyalara 8,67 milyard manat ayrılacaq – orta aylıq pensiya 639 manata çatacaq...

17.11.2026 / 16:04
Saxta sənədlərlə Azərbaycandan yük çıxarmaq istəyən sürücülər yaxalandı

17.11.2026 / 15:29
“Jalə xanım ikinci oldu, mən 44-cü, heç cür anlaya bilmirəm” – Deputat təəccübləndi...

17.11.2026 / 15:12
Avropa nümayəndələri Ukrayna danışıqlarına rəsmən qatıldı - Rusiya təkzib edir…

17.11.2026 / 14:48
Dünyada süni intellektə qarşı üsyan başlayıb...

17.11.2026 / 14:36
Üç liderin Çin sammiti iflasa uğradı - Ukrayna mövzusu masaya çıxmadı...

17.11.2026 / 14:16
"Dövlət qulluğunda din xadimləri ilə bağlı məhdudiyyətlərə dair məlumatlar manipulyasiya xarakteri daşıyır" - Media və Yayım Şurası

17.11.2026 / 14:05
Avropa əsl simasını göstərir - beş ölkədən insanlar Afrikaya qovulur...

17.11.2026 / 13:52
Səfir: “Bu səfərlər Strateji Tərəfdaşlıq sazişinin tamamlanmasına zəmin yaratdı”

17.11.2026 / 13:50
Dankan Norman: “Böyük Britaniya ilə Azərbaycan arasında təhsil əlaqələri güclüdür və inkişaf etməkdədir”

17.11.2026 / 13:47
Səfir Norman: “Azərbaycan Böyük Britaniya üçün dəyərli müdafiə və təhlükəsizlik tərəfdaşıdır”

17.11.2026 / 13:45
Səfir: “Böyük Britaniya və Azərbaycan arasındakı tərəfdaşlıq hər zamankından daha böyük əhəmiyyət daşıyır”

17.11.2026 / 13:35
Bura "danışmaqxana" deyil! – deputatla spiker arasında GƏRGİNLİK yarandı

17.11.2026 / 13:21
Parlament 2027-cı ilin dövlət büdcəsi layihəsini birinci oxunuşda təsdiqlədi

17.11.2026 / 13:15
Cızma-qara yazıb dərsliklərə salırlar – Komitə sədridən SƏRT İTTİHAM...

17.11.2026 / 13:02
Yol polisləri səhhəti pisləşən əcnəbi sürücünü xilas etdilər... - VİDEO

17.11.2026 / 12:42
Paşinyan Türkiyədən “oğurladığı” bananı cibinə qoyub üç ölkəni gəzdirdi...

İki ildən çoxdur azad sahibkarlıq yeni Rəqabət Məcəlləsi ilə tənzimlənir...

XƏBƏR ARXİVİ