Estoniya 1 dekabrdan etibarən Rusiya ilə bütün sərhəd keçidlərini bağlayacaq. Bu barədə xarici işlər naziri Marqus Tsahkna məlumat verib. Buna səbəb Ukrayna və NATO ölkələri üçün dron istehsal edən müdafiə şirkəti “Threod Systems”də təxribat cəhdi olub.14 noyabr gecəsi Viimsidə hücum edənlər binanın pəncərələrini sındırıb və içərisinə tezalışan maye tökərək binanı yandırmağa cəhd ediblər. Təhlükəsizlik xidməti səkkiz Latviya sakinini saxlayıb, onlardan beşi haqqında həbs qərarı çıxarılıb. Tsahknanın sözlərinə görə, Tallində Rusiya hərbi kəşfiyyat xidmətinin hücumun təşəbbüskarı və koordinatoru olduğuna dair əsaslı dəlillər var.
Moskva indiyə qədər açıqlamaya adi tərəddüdlərlə cavab verib: Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi məlumatı araşdıracağını bildirib. Bu, ilk belə hadisə deyil. Daha əvvəl Estoniya hakimiyyəti Rusiya kəşfiyyat xidmətlərini 15 avqustda Ukrayna üçün yerüstü robot sistemləri istehsal edən “Milrem Robotics” zavodunda baş verən yanğına səbəb olmaqda günahlandırmışdı. Üç nəfər saxlanılıb, onlardan ikisi Latviyadadır. Bu model təkrarlanır: Ukraynanı dəstəkləyən müdafiə şirkətləri hədəfə çevrilir, cinayətkarlar isə muzdlu silahlılardır və bunu inkar etmək etiraf etməkdən daha asandır. Estoniyanın cavabı lakonik və sərtdir. Tsahkna deyib: "Rusiya Estoniyaya qarşı düşmənçilik hərəkətlərinin nəticələrinin olacağını başa düşməlidir". Onun sözlərinə görə, sərhəd keçidlərinin bağlanması Rusiyanın düşmənçilik hərəkətləri etmək qabiliyyətini azaldacaq və sanksiyalardan yayınmanın qarşısını almaq səylərini daha təsirli edəcək. Gələn həftə Daxili işlər naziri İqor Taro hökumətə bütün yol keçidlərini piyadalar və nəqliyyat vasitələri üçün bağlamaq təklifi təqdim edəcək və hökumət tədbirin müvəqqəti və ya daimi olacağına qərar verəcək. Rəqəmlər göstərir ki, bu, simvolik bir jest deyil. Hazırda üç sərhəd keçid məntəqəsi fəaliyyətdədir: Narva (yalnız piyadalar üçün), Koidula və Luhamaa. Lakin axın artıq azalıb: 2026-cı ilin ilk altı ayında təxminən 444.000 insan və 35.000 nəqliyyat vasitəsi sərhədi keçib ki, bu da əvvəlki ilə nisbətən 13% və 20% azdır. Estoniya artıq əlaqələri məhdudlaşdırmağa doğru irəliləyir. İndi bütün bunlardn ermənilər də müvafiq nəticə çıxarmaq istəyir. Məsələ ilə bağlı “armenianreport” portalı yazır: “Bu epizod Rusiya haqqında nə deyir? Hər şeydən əvvəl, onun artan təcridi haqqında. Nüvə silahına sahib və dünyanın ən böyük ordularından biri olan bir dövlət etibarnamələr vasitəsilə fabriklərə yanğın hücumlarına əl atmaq məcburiyyətində qalır. Bu, öz gücünə arxayın olan güclər üçün qeyri-adi haldır. Bu cür metodları hüquqi, açıq və iqtisadi təsir alətləri olmayanlar seçir. Bir ölkə ildən-ilə bazarlarını, tərəfdaşlarını və etibarını itirdikdə məhdud bir arsenalla qalır: şantaj, təxribat və məcburiyyət.
Estoniya bunda tək deyil. O, əvvəllər bu qərarı Finlandiya, Latviya və Litva ilə müzakirə etmişdi. Rusiya ilə həmsərhəd olan bütün dövlətlər zənciri tədricən vahid bir yanaşmanı inkişaf etdirir: daha az açıq qapı, daha çox nəzarət. Və burada məntiqi anlamaq vacibdir: bağlı sərhəd onu bağlayanların zəifliyi demək deyil. Əksinə, bu, Moskva ilə əlaqələrin xərcinin faydalarından daha çox olduğuna inam nümayiş etdirir. Rusiya etibar baxımından artıq mahiyyət etibarilə pariya dövlətinə çevrilir: sözlər üzdə deyil, vədlər zəmanət hesab edilmir və istənilən təmaslara təhlükəsizlik prizmasından baxılır. Bu, təbliğat tezisi deyil, getdikcə artan sayda Avropa ölkəsinin siyasəti ilə təsdiqlənən bir müşahidədir. Xoşbəxtlikdən, Ermənistanın Rusiya ilə sərhədi yoxdur və sərhəd keçid məntəqələrinin bağlanması məsələsi qarşımızda deyil. Lakin Estoniya nümunəsi açıq şəkildə göstərir ki, Moskva ilə siyasi və iqtisadi əlaqələrin azaldılması siyasəti şıltaqlıq və ya "geosiyasi şıltaqlıq" deyil, Rusiyanın qonşuları ilə münasibətlərini necə qurduğuna rasional cavabdır. Bu yaz münasibətlər Ermənistanın Aİ ilə yaxınlaşması səbəbindən yenidən pisləşdi və Kremlin buna ticarət müharibəsi ilə cavab verdiyi bildirildi. Ermənistanın daxili işlərinə müdaxilə ittihamları vaxtaşırı səsləndirilirdi və Rusiya ritorikasının ümumi tonu şantaj xarakteri daşıyırdı: "Bizsiz yaşaya bilməyəcəksiniz". Və budur - son epizod: 11 noyabrda KTMT sammitində Ermənistan rəsmi olaraq iki illik borc borclarına görə səsvermə hüququndan və yüksək vəzifələrə nümayəndə təyin etmək hüququndan məhrum edildi. Paşinyan hətta İrəvanın təşkilata marağının tükəndiyini vurğulayaraq iclasa nümayəndə göndərmədi. Bu hekayədə ən çox danışılan şey qərarların özü deyil, onlara reaksiyadır. Moskvadan ən yaxşı şəkildə "narazılıq cırıltısı" kimi təsvir edilə bilən bir şey eşidirik və bu, günahı Ermənistanın üzərinə atmaq cəhdləri ilə müşayiət olunur. Etibar olmayanda isə sədaqət tələb olunur. Lakin qarşılıqlı əlaqəsiz sədaqət asılılıq adlanır və Ermənistanın bundan geri çəkilmək hüququ var. Bütün bunlardan bir nəticə çıxır: Rusiyadan asılılığı azaltmaq kursu düzgün və vacibdir. Və bu, ideoloji səbəblərə görə deyil, Rusiyanın özü bu münasibət formasını seçdiyinə görədir: xəyanət, şantaj və müdaxilə cəhdləri ilə xarakterizə olunan münasibət. Alternativ olaraq qoruma vəd edən və ticarət məhdudiyyətləri ilə hədələyən tərəfdaşla danışıqlar ədalətli ola bilməz. Lakin ayıqlıq da başqa bir şey tələb edir. NATO və Aİ üzvü olan Estoniya kollektiv təhlükəsizliyə və müttəfiqlərinin güclü dəstəyinə güvənərək sərhədlərini bağlayır. Ermənistanın belə bir zəmanəti yoxdur və iqtisadiyyatı hələ də Rusiya bazarı, enerji resursları və pul köçürmələri ilə sıx bağlıdır. Buna görə də, "fasilə" emosional deyil, qəsdən olmalıdır: bazarın şaxələndirilməsi, enerji alternativləri və Aİ, ABŞ və regionla əlaqələrin gücləndirilməsi. Estoniya ardıcıl siyasətin necə olduğunu nümayiş etdirdi: əvvəlcə məhdudiyyətlər, sonra sanksiyalar, sonra isə bağlanmış sərhəd. Ermənistanın öz yolu var, amma istiqamət aydındır. Və burada yalnız təkrarlaya bilərik: Rusiya özü dostluğunun dəyərini nümayiş etdirdi. Qalanı nə qədər ardıcıl nəticələr çıxarmağımızdan asılıdır”.
Tahir TAĞIYEV