Enerji müstəqilliyi üçün siyasi istəklərin bəyan edilməsinə baxmayaraq, Aİ ölkələri Rusiya qazına xərclərini artırmağa davam edirlər. “Eurostat”ın məlumatına görə, bu ilin ilk doqquz ayında Avropa istehlakçılarının Rusiya qazına xərcləri 10% artaraq 12 milyard avroya çatıb.
Vəziyyətin paradoksu ondadır ki, maliyyə xərclərinin artması Moskvanın qiymət siyasəti ilə əlaqəli deyil. Ekspertlər qeyd edir ki, Avropa öz bazarındakı uğursuzluqların və xarici siyasət amillərinin girovuna çevrilib və bu da Aİ-nin daxili bazarında enerji qiymətlərinin artmasına səbəb olub. Hesabat dövrü üçün Rusiya qaz idxalının strukturu aşağıdakı kimidir: mayeləşdirilmiş təbii qaz: alışlar 12% artaraq 6,72 milyard avroya çatıb. Boru kəməri qazı: xərclər 6% artaraq 4,9 milyard avroya çatıb. Fransa sentyabr ayında ən böyük idxalçıların siyahısına qoşularaq ötən illə müqayisədə mayeləşdirilmiş təbii qaz alışını 1,8 dəfə artırıb. Mütəxəssislər bu artımı inkişaf etmiş mayeləşdirilmiş təbii qaz qəbuledici infrastrukturu və “TotalEnergies” şirkətinin öhdəlikləri ilə əlaqələndirirlər. Macarıstan, Bolqarıstan, Yunanıstan və Slovakiya da ilk beş idxalçı arasında qalır. Aİ ölkələri üçün yekun hesabın artması tədarükün fiziki həcmindəki artımla deyil, idxalçıların özləri tərəfindən yaradılan mənfi bazar şərtlərinin kombinasiyası ilə əlaqədardır. Avropa şirkətləri qiymətlərin aşağı düşəcəyinə ümid edərək yazda yeraltı anbarlara qaz vurmağı təxirə saldılar. Nəticədə, istilik mövsümünə qədər ehtiyatlar tarixən aşağı səviyyədə idi və bu da fond bazarındakı qiymətləri artırdı. Yaxın Şərqdəki münaqişənin kəskinləşməsi Qətərdən təchizatda fasilələrə səbəb olub və əlavə çatışmazlıq yaradıb. Uzunmüddətli müqavilələr üzrə qaz qiymətləri gecikmə ilə yenidən hesablanır. Bu o deməkdir ki, birja qiymətlərindəki hazırkı artım 2027-ci ilin birinci rübündə Rusiya qazının qiymətlərində əks olunacaq və potensial olaraq əvvəlki enerji böhranından yeni rekordlar qıracaq.
Mütəxəssislər vurğulayır ki, fiziki qaz kəsilməsi riski azdır. Əsas təhlükə iqtisadi cəhətdəndir. Yüksək qaz qiymətləri qaçılmaz olaraq ev təsərrüfatları üçün pərakəndə elektrik enerjisi və istilik tariflərinin artmasına səbəb olacaq. Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun eksperti İqor Yuşkov qeyd edir: "Bu qaz böhranı ilk növbədə iqtisadi problemdir. Kommunal xidmətlərin qiymətlərinin artması səbəbindən qiymətlər təkcə topdansatış bazarında deyil, həm də pərakəndə satışda yüksək olacaq. Lakin ən ciddi nəticələr sənaye üçün ola bilər". Avropa biznesləri, xüsusən də enerji tutumlu sənaye sahələrində bahalı yanacaq qlobal bazarda rəqabət qabiliyyətinin itirilməsi deməkdir. Avropa zavodlarının məhsulları enerji qiymətlərinin xeyli aşağı olduğu ABŞ və ya Çindən olan analoqlarından daha bahalı olur. Davam edən qiymət təzyiqi BASF və “Volkswagen” kimi böyük şirkətləri investisiya planlarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Şirkətlər Avropa istehsal müəssisələrini modernləşdirmək əvəzinə, getdikcə Çində və ya Şimali Amerikada genişləndirilmiş istehsalı seçirlər.
Tahir TAĞIYEV