Ramiz Mehdiyevin ətrafındakı nüfuz şəbəkəsi araşdırılmalıdır: kimlər onun siyasi himayəsindən faydalanıb?
Ramiz Mehdiyevin uzun illər yüksək dövlət vəzifələrində çalışdığı dövrdə onun fəaliyyətinə dair səsləndirilən təriflər, siyasi qiymətləndirmələr və müdafiə xarakterli çıxışlar indi tamamilə fərqli kontekstdə nəzərdən keçirilməlidir. Vaxtilə onu böyük dövlət xadimi, dərin dövlətin əsas simalarından biri, hətta dövlət siyasətinin müəyyənləşdirilməsində müstəsna rola malik şəxs kimi təqdim edənlər az olmayıb. Onun kitablarını və siyasi baxışlarını dövlət idarəçiliyinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən konsepsiya səviyyəsinə qaldıran fikirlər də səsləndirilib.
Əlbəttə, hər hansı dövlət məmurunun fəaliyyətini yüksək qiymətləndirmək, onun idarəçilik təcrübəsini təqdir etmək özlüyündə hüquq pozuntusu deyil. Dövlət vəzifəsində çalışmış şəxsin fəaliyyətinə münasibət bildirmək də hər kəsin hüququdur. Lakin məsələ təkcə siyasi tərif və ya şəxsi rəğbət müstəvisində qalmır. Söhbət dövlət çevrilişinə cəhd, hakimiyyəti zorla ələ keçirmə və digər ağır cinayət əməllərində ittiham olunan bir şəxsdən gedirsə, onun ətrafında formalaşmış münasibətlər sisteminə də hüquqi və ictimai maraq yaranır.
Bu baxımdan, vaxtilə Mehdiyevi tərifləyən, onun siyasi və idarəçilik fəaliyyətini müstəsna səviyyədə təqdim edən şəxslərin mövqelərinə də yenidən nəzər salınması vacibdir. Burada məqsəd kimisə yalnız öz fikrinə, siyasi qiymətləndirməsinə və ya keçmiş açıqlamasına görə məsuliyyətə cəlb etmək deyil. Söhbət həmin münasibətlərin arxasında hansı əlaqələrin, maraqların və mümkün asılılıqların dayandığının aydınlaşdırılmasından gedir.
Çünki bir şəxsin fəaliyyətini yüksək qiymətləndirmək başqa məsələdir, onun ətrafında siyasi, inzibati və ya şəxsi maraqlara əsaslanan mütəşəkkil münasibətlər sisteminin formalaşması isə tamam başqa məsələ. Əgər belə bir şəbəkənin mövcudluğuna dair konkret faktlar varsa, onların araşdırılması hüquq-mühafizə orqanlarının diqqətindən kənarda qalmamalıdır. Eyni zamanda, tənqidi və ya müsbət fikir bildirmiş hər kəsi avtomatik olaraq hansısa qanunsuz fəaliyyətin iştirakçısı hesab etmək də hüquqi baxımdan doğru olmaz.
Məhkəmənin 22 oktyabr 2026-cı il tarixli hökmü ilə Ramiz Mehdiyev Cinayət Məcəlləsinin dövlətə xəyanət, hakimiyyəti zorla ələ keçirməyə yönələn hərəkətlər, cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılması və külli miqdarda rüşvət alma ilə bağlı maddələri üzrə təqsirli bilinərək 14 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Yaşı və səhhəti nəzərə alınaraq cəza şərti tətbiq olunub, əmlakları barəsində xüsusi müsadirə qərarı verilib.
Bu hökm məsələyə yalnız bir şəxsin cinayət məsuliyyəti kontekstində deyil, uzun illər onun ətrafında formalaşmış münasibətlər sisteminin də araşdırılması zərurəti baxımından yanaşmağı aktuallaşdırır. Xüsusilə də vaxtilə onu az qala toxunulmaz dövlət xadimi kimi təqdim edənlərin hansı əsaslarla belə mövqe sərgilədikləri, bu şəxslə münasibətlərinin xarakteri və həmin münasibətlərdən hər hansı siyasi, inzibati və ya maddi fayda əldə edib-etmədikləri ictimai maraq doğuran suallardır.
Digər tərəfdən, dövlət idarəçiliyində uzun müddət mühüm mövqe tutmuş bir şəxsin ətrafında formalaşan təsir imkanlarının yalnız onun vəzifədən getməsi ilə aradan qalxdığını düşünmək sadəlövhlük olardı. Əgər qeyri-rəsmi təsir mexanizmləri, şəxsi sədaqət münasibətləri və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əlaqələr mövcud olubsa, onların sonrakı dövrdə də fəaliyyət göstərib-göstərmədiyi araşdırılmalıdır. Bunun üçün isə fərziyyələrə deyil, konkret sənədlərə, maliyyə əməliyyatlarına, yazışmalara, qərarların qəbulunda iştirak faktlarına və digər sübutlara əsaslanmaq lazımdır.
Məsələnin başqa bir tərəfi də var. Vaxtilə hər hansı məmuru və ya siyasi fiquru tərifləmək, onun kitablarını dövlət siyasətinin az qala ideoloji proqramı kimi təqdim etmək cəmiyyətdə müəyyən düşüncə mühiti formalaşdırır. Belə yanaşma nəticəsində ayrı-ayrı vəzifəli şəxslər dövlət institutlarından daha üstün və toxunulmaz fiqurlar kimi təqdim edilə bilər. Halbuki, dövlətçilik ayrı-ayrı şəxslərin nüfuzu və şəxsi təsir imkanları üzərində deyil, qanunların, institutların və ictimai məsuliyyətin üzərində qurulmalıdır.
Ona görə də Ramiz Mehdiyevin işi yalnız onun özünün məsuliyyəti ilə yekunlaşan məsələ kimi qəbul edilməməlidir. Əgər istintaq materiallarında onun ətrafında fəaliyyət göstərmiş şəxslərin qanunsuz əməllərdə iştirakı, maliyyələşmə və ya koordinasiya əlaqələri barədə sübutlar varsa, həmin istiqamətlər də araşdırılmalıdır. Bununla yanaşı, sadəcə vaxtilə səsləndirilmiş təriflər və siyasi simpatiya cinayət iştirakçılığının sübutu sayıla bilməz.
Əslində, burada əsas sual budur: uzun illər yüksək dövlət vəzifəsi tutmuş bir şəxsin ətrafında belə geniş nüfuz və təsir mühiti necə formalaşmışdı, bu mühitdən kimlər faydalanmışdı və onun fəaliyyəti ilə bağlı ictimai təsəvvürlərin yaradılmasında hansı maraqlar rol oynamışdı? Bu suallara obyektiv cavab verilməsi təkcə keçmişin qiymətləndirilməsi deyil, gələcəkdə dövlət institutlarının şəxsi təsir şəbəkələrindən qorunması baxımından da əhəmiyyətlidir.
Akif NƏSİRLİ