Azərbaycanda əhalinin gündəlik yaşayış xərcləri artmaqda davam edir. Vətəndaşların gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsi ərzaq məhsullarına, dərmanlara və digər zəruri ehtiyaclara sərf olunur. Xüsusilə ərzaq və əczaçılıq məhsullarına çəkilən xərclərin artması əhalinin alıcılıq qabiliyyəti və sosial rifahı ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirir.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-oktyabr aylarında pərakəndə ticarət şəbəkəsində istehlakçılara 57 milyard 523 milyon manatlıq məhsul satılıb. Bunun 31 milyard 58 milyon manatı ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarının, 26 milyard 464 milyon manatdan çoxu isə qeyri-ərzaq mallarının payına düşüb. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə pərakəndə ticarət dövriyyəsi real ifadədə 3,8 faiz artıb. Ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə artım 1,5 faiz, qeyri-ərzaq malları üzrə isə 6,6 faiz təşkil edib. Diqqətçəkən məqamlardan biri isə əczaçılıq məhsulları və tibbi ləvazimatlara çəkilən xərclərin artım tempidir. Belə ki, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə bu sahədə xərclər 21,2 faiz yüksəlib. Bu göstərici əhalinin dərman və tibbi vasitələrə daha çox vəsait ayırmağa məcbur qaldığını göstərir. Azərbaycanda dərman vasitələrinin qiymətləri dövlət tərəfindən tənzimlənsə də, qiymətlərin əlçatanlığı məsələsi aktuallığını qoruyur. İqtisadçıların və müstəqil ekspertlərin fikrincə, bir sıra dərman preparatlarının qiyməti qonşu ölkələrlə müqayisədə daha yüksəkdir. Eyni zamanda, dərman xərclərinin artması xüsusilə xroniki xəstəliklərdən əziyyət çəkən, mütəmadi müalicəyə ehtiyacı olan vətəndaşların büdcəsinə əlavə yük yaradır.
Əslində, dərman xərclərinin artmasını yalnız qiymət dəyişikliyi ilə əlaqələndirmək də düzgün olmazdı. Əhalinin yaş strukturu, xəstəliklərin yayılması, tibbi xidmətlərə müraciətlərin sayı və dərman istehlakının artması da bu göstəriciyə təsir edir. Bununla belə, ailələrin sağlamlıqlarını qorumaq üçün daha çox pul xərcləməsi onların digər ehtiyaclarına ayıra biləcəyi vəsaiti də azaldır. Digər tərəfdən, ərzaq xərclərinin ümumi istehlakda yüksək paya malik olması iqtisadi baxımdan ciddi siqnaldır. Təqdim olunan statistik rəqəmlərə əsasən, pərakəndə ticarət dövriyyəsinin təxminən 54 faizi ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarının payına düşür. Başqa sözlə, hər 100 manatlıq pərakəndə alış-verişin təxminən 54 manatı bu kateqoriyaya sərf edilir. İqtisadçıların yanaşmasına görə, ailənin büdcəsində ərzağın payı nə qədər yüksəkdirsə, onun digər ehtiyaclar üçün maliyyə imkanları bir o qədər məhdudlaşır. İqtisadi ədəbiyyatda bu vəziyyət yoxsulluğun və aşağı gəlir səviyyəsinin mühüm göstəricilərindən biri hesab olunur. Çünki maddi vəziyyəti yaxşı olan ailələr gəlirlərinin daha az hissəsini qidaya, daha çox hissəsini təhsil, istirahət, mədəniyyət, səhiyyə və yığıma yönəldə bilirlər. Bu baxımdan Azərbaycanda ərzaq xərclərinin yüksək olması əhalinin gəlirlərinin strukturuna və real alıcılıq qabiliyyətinə yenidən nəzər salınmasını zəruri edir. Xüsusilə nominal gəlirlərin artması ilə real həyat səviyyəsinin yüksəlməsi eyni anlayış deyil. Əgər maaş və pensiyalardakı artım qiymət artımını üstələmirsə, vətəndaşın əldə etdiyi gəlirin real dəyəri dəyişməyə və ya azalmağa davam edə bilər. Amma əsas məsələ təkcə ölkədə ticarət dövriyyəsinin artması deyil, bu artımın əhalinin rifahında nə dərəcədə hiss olunmasıdır. Ərzaq və dərman xərclərinin yüksəlməsi göstərir ki, ailə büdcəsinin mühüm hissəsi hələ də insanların ən zəruri ehtiyaclarının ödənilməsinə yönəlir. Dayanıqlı sosial rifah üçün isə yalnız gəlirlərin deyil, həmin gəlirlərin alıcılıq qabiliyyətinin də artırılması vacibdir.
Ramil QULİYEV