Britaniyanın "The Guardian" qəzeti yazır ki, Çində keçiriləcək APEC sammiti çərçivəsində Donald Tramp, Vladimir Putin və Si Tszinpin arasında mümkün üçtərəfli görüş dünyanın böyük güclərinin bütün digər ölkələrin maraqlarını nəzərə almadan yeni dünya nizamı barədə danışıqlar aparmaq cəhdi ola bilər. Lakin ruslar çinlilərin birmənalı şəkildə onların tərəfini tutacağını gözləməməlidirlər - Çinin öz maraqları var.
Ukrayna, Baltikyanı ölkələr, Tayvan və hətta İranın da bu formatla bağlı narahatlıqları var. Bəzi müşahidəçilər və analitiklər 1945-ci il Yalta Konfransı ilə paralellər görürlər. Burada İkinci Dünya Müharibəsinin qalibləri, o cümlədən danışıqlarda təmsil olunmayan ölkələrin taleyi müharibədən sonrakı qlobal nizamı müəyyən etmişdilər. Vladimir Putin uzun müddətdir ki, belə bir danışıqlar formatının yaradılmasını müdafiə edir. Rusiya tərəfi böyük dövlətlər arasında əməkdaşlığa və onların təsir dairələrinin faktiki olaraq tanınmasına əsaslanan yeni beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin qurulmasını təklif edir.
Kremlin baş danışıqçısı Vladimir Medinski artıq mümkün Avropa təhlükəsizlik modelini yeni Yalta və ya Potsdam kimi təsvir edib. Donald Tramp da öz növbəsində Moskva və Pekinlə geosiyasi razılaşmalar əldə etməyə hazır olduğunu nümayiş etdirib və onun 2025-ci il Milli Təhlükəsizlik Strategiyası dünyanın böyük dövlətlər arasında təsir dairələrinə bölünməsini effektiv şəkildə tanıyır. Lakin Çin Kremlin bütün təkliflərini dəstəkləməyə hazır deyil. Pekin üçtərəfli formata ehtiyatla yanaşır və Vaşinqtona öz siyasətinin yaratdığı böhranların həllində kömək etməyə can atmır. Çin rəhbərliyi Yaxın Şərqdəki vəziyyəti sabitləşdirməyə dəyər verir, çünki dəniz ticarətində və neft tədarükündəki fasilələr birbaşa Çin iqtisadiyyatına təsir göstərir. Ukrayna ilə isə vəziyyət tamamilə fərqlidir. Çin Ukrayna münaqişəsinə ilk növbədə Avropa təhlükəsizliyi üçün problem kimi baxır və Avropanın razılığı olmadan bağlanmış müqaviləni dəstəkləmək niyyətində deyil. Bundan əlavə, Pekin hazırda ticarət mübahisələrinin kəskinləşməsindən sonra Avropa Birliyi ilə münasibətləri bərpa etməyə çalışır. Rusiyanın yeni Avropa təhlükəsizlik tənzimləməsini dəstəkləməsi Almaniyanı və Avropa Komissiyasını açıq şəkildə qəzəbləndirə bilər. Lakin Çin lideri Si Tszinpinin tamhüquqlu danışıqlara razı olub-olmayacağı hələlik məlum deyil: Pekin özünü rəsmi ünsiyyətlə məhdudlaşdıra və bir sıra həssas məsələləri müzakirə etməkdən imtina edə bilər.
Tahir TAĞIYEV