Turan Rzayev: “Vaşinqtonun ritorikası ilə real hərbi addımları arasında müəyyən ziddiyyətlər müşahidə olunur”
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bildirib ki, Vaşinqtonun zəifləmiş İslam Respublikasına göstərdiyi iqtisadi təzyiq artıq kritik olduğundan, ABŞ-ın İrana qarşı əlavə hərbi əməliyyatlarına ehtiyac yoxdur: “İrana əlavə zərbələr lazım deyil”.
Onun sözləri ABŞ prezidenti Donald Trampın hərbi cəhətdən müharibənin "faktiki olaraq bitdiyi" barədə son açıqlamasını əks etdirir.
“Düzünü desəm, hazırda bu rejimə vurduğumuz iqtisadi ağrı o qədər böyükdür ki, hərbi əməliyyatlara ehtiyac yoxdur - biz onları çox zəiflətmişik", - deyə dövlət katibi bildirib. "Amma inanıram ki, qələbə onların heç vaxt nüvə silahına sahib olmamalarını təmin etməkdədir”-deyə ABŞ dövlət katibi vurğulayıb.
İran müharibəsini artıq bitmiş saymaq olarmı? Rubionun bəyanatını necə oxumaq olar?
Politoloq Turan Rzayev baki-xeber.com-a bildirdi ki, ABŞ–İran qarşıdurmasının başa çatdığını söyləmək hələ tezdir.
“ABŞ və İran arasında müharibənin başa çatdığını söyləmək üçün hələ çox tezdir. Hazırkı mərhələdə bu barədə konkret və birmənalı fikir bildirmək çətindir. Çünki bir tərəfdən Vaşinqton üçüncü təyyarədaşıyan gəmisini Fars körfəzi istiqamətinə yönəldir, eyni zamanda bölgəyə əlavə hərbi qüvvələr cəlb edir. ABŞ-ın bu miqyasda hərbi qüvvə toplaması ciddi təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Xatırladaq ki, buna bənzər hərbi hazırlıq sonuncu dəfə İraqa müdaxilə ərəfəsində müşahidə olunmuşdu.
Burada mühüm bir məqamı nəzərə almaq lazımdır: hətta birbaşa hərbi əməliyyatlar başlamasa belə, hərbi qüvvələrin bir bölgədən digərinə daşınması, donanmanın cəmləşdirilməsi və əlavə hərbi kontingentin yerləşdirilməsi kifayət qədər böyük maliyyə vəsaiti tələb edir. Müasir dövrdə müharibənin özü qədər ona hazırlıq prosesi də son dərəcə bahalıdır. ABŞ belə böyük maliyyə vəsaiti və hərbi resurslar səfərbər edirsə, təbii ki, bunun arxasında konkret strateji məqsədlər dayanır”.
T.Rzayev qeyd etdi ki, ona görə də İrana qarşı təzyiqlərin davam etdiyi bir vaxtda bölgəyə hərbi qüvvələrin cəlb olunmasını təsadüfi addım hesab etmək olmaz. “Hər an hərbi zərbələrin endirilməsi ehtimalı da istisna edilmir. Digər tərəfdən, Vaşinqtonun ritorikası ilə real hərbi addımları arasında müəyyən ziddiyyətlər müşahidə olunur. Bir tərəfdən hərbi qüvvələr sərhədlərə və strateji ərazilərə yaxınlaşdırılır, donanma cəlb edilir, aviasiya imkanları artırılır, digər tərəfdən isə diplomatik bəyanatlarda müharibənin başa çatdığı, gərginliyin azaldığı mesajları verilir.
Əslində, bu vəziyyət Donald Tramp administrasiyasının xarici siyasətində müşahidə etdiyimiz dəyişkənliyin növbəti təzahürüdür. Trampın siyasi davranış modelində əvvəlki bəyanatlardan geri çəkilmək, verilən vədləri dəyişdirmək və müəyyən məsələlərdə mövqeyini kəskin şəkildə yeniləmək halları az deyil. İrana münasibətdə də biz dəfələrlə belə dəyişikliklərin şahidi olmuşuq. Bu baxımdan, hazırkı ritorikaya əsaslanaraq ABŞ–İran qarşıdurmasının başa çatdığını düşünmək doğru olmazdı.
Məsələnin digər mühüm tərəfi isə hüquqi və siyasi xarakter daşıyır. Hazırda tərəflər arasında rəsmi şəkildə elan edilmiş müharibə yoxdur. Nə ABŞ İrana müharibə elan edib, nə də İran ABŞ-a qarşı belə bir qərar açıqlayıb. Eyni zamanda, tərəflər arasında genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar, quru qoşunlarının iştirakı ilə aparılan döyüşlər müşahidə edilmir.
Bu səbəbdən baş verənləri daha çox hərbi-siyasi gərginlik, qarşılıqlı təhdidlər və lokal xarakterli hərbi əməliyyatlar kontekstində qiymətləndirmək lazımdır. Ayrı-ayrı raket zərbələri və aviasiya əməliyyatları özlüyündə klassik mənada total müharibənin başladığını göstərmir.
Bəli, burada müəyyən mənada asimmetrik müharibə elementləri mövcuddur. Lakin bunu genişmiqyaslı, bütün hərbi və iqtisadi resursların səfərbər olunduğu total müharibə kimi xarakterizə etmək düzgün deyil. Hazırda biz daha çox tərəflərin bir-birinə təzyiq göstərdiyi, hərbi imkanlarını nümayiş etdirdiyi və mümkün eskalasiyaya hazırlaşdığı mürəkkəb qarşıdurma mərhələsinin şahidiyik.
Ona görə də ABŞ–İran münasibətlərində yaranmış vəziyyəti müharibənin başa çatması kimi deyil, hələlik nəticəsi bəlli olmayan, yeni hərbi eskalasiya ehtimalını özündə saxlayan gərginlik mərhələsi kimi qiymətləndirmək daha doğru olardı”-deyə T.Rzayev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA