ABŞ Konqres seçkilərində Respublikaçılar Partiyasının sarsıdıcı məğlubiyyətinin çoxsaylı nəticələrindən biri Donald Tramp administrasiyasının müdafiə planlarının yenidən nəzərdən keçirilməsi olacaq. Pentaqon büdcəsinin artırılması şübhə altındadır. Bundan əlavə, “Bloomberg”ə görə, Trampçıların ən sevdiyi layihə - Avropadakı Amerika hərbi mövcudluğunun genişmiqyaslı azaldılması uğursuzluğa məhkumdur.
Sentyabr ayında Amerika mediası anonim mənbələrə istinadən Pentaqon katibi Pit Heqsetin Amerika qoşunlarının üçdə birini - təxminən 25.000 əsgəri Avropadan çıxarmağı planlaşdırdığını bildirmişdi. Çıxarılması ehtimalı ən yüksək olan ölkələrin də adı çəkildi: Almaniya, İtaliya və İspaniya. İddialara görə, Tramp bu üç ölkəni İrana qarşı hərbi əməliyyatını dəstəkləməkdən imtina etdiklərinə görə cəzalandırmaq niyyətində idi. Amerika hərbi kontingentinin azaldılması planları açıq şəkildə və dəfələrlə elan edilib. Avropanın müdafiəsinin əsasən Avropanın məsuliyyəti olduğu, hətta 2025-ci ilin sonlarında dərc edilmiş ABŞ Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında da bildirilib. Orada açıq şəkildə bildirilib ki, ölkənin müdafiə prioriteti indi Yeni Dünya: Şimali və Cənubi Amerikadır. Əhəmiyyətinə görə ikinci yerdə Asiya-Sakit Okean regionu durur. Sənədin müəllifləri qeyd ediblər ki, Avropa Amerikanın "müdafiə çətiri" altında gizlənməkdən çəkinməli və özünə qulluq etməyi öyrənməlidir. Həm Strategiya, həm də müttəfiqləri Amerikanın dəstəyindən məhrum etmək planları Demokratlar tərəfindən amansızcasına tənqid edilib. Konqresdə çoxluq təşkil etdiyini nəzərə alsaq, Tramp onların narazılığını görməzdən gələ bilərdi. İndi, 3 noyabr seçkilərindən sonra əksəriyyət Demokratlara keçib. Tramp yeni Konqreslə barışmaz mübarizə aparacağını bəyan edib. Lakin “Bloomberg”in məlumatına görə, prezident, ən azından mövqeyinin zəif olduğu bir məsələdə, xüsusən də Avropanın müdafiəsi məsələsində güzəştə getməyə hazırdır. Demokratların fikrincə, prezidentin Rusiyaya yönəlik şübhəli dərəcədə yumşaq siyasətini əsaslandırmalı olacağını nəzərə alsaq, Avropada qoşunların azaldılması siyasi cəhətdən riskli görünür.
Pit Heqset Amerika qoşun kontingentinin taleyi ilə bağlı 6 noyabrda Trampa tövsiyələr təqdim etməli idi. Bir neçə məlumatlı “Bloomberg” mənbəyinə görə, kontingentin ümumi azaldılması hazırda 5000 əsgərdən çox olmaya bilər. Bu, sadəcə olaraq Trampın Almaniyadakı Amerika qoşunlarının sayını azaltmaq üçün may ayındakı sərəncamının yerinə yetirilməsi məsələsi ola bilər. Həmin sərəncamda 5000 rəqəmi də var idi və geri çəkilmə müddəti altı ilə 12 ay arasında idi. Bu halda, Amerika kontingentinin azaldılması bu mərhələdə başa çatdırıla, hətta əksinə, artırıla bilər. Məsələn, Polşa bunda israr edir. O, öz ərazisində daimi hərbi bazanın yerləşdirilməsi üçün amerikalılara səxavətlə pul ödəməyə hazırdır. Baltikyanı ölkələr, Finlandiya və İsveç ABŞ qoşunlarının Rusiya sərhədlərinə daha yaxın yerdəyişməsini gözləyirlər. Müdafiə büdcəsi ilə bağlı potensial mübahisələr fonunda Pentaqonun onları yerləşdirmə ehtimalı artır. Pit Heqset və Tramp bunun artırılmasında israrlı idilər. Demokratlar isə əksinə, Pentaqonun 2027-ci il büdcəsinin həddindən artıq səxavətli (1,5 trilyon dollar, əvvəllər planlaşdırıldığından 40% çox) olduğunu və azaldılmalı, ayrılan vəsaitin daha səmərəli xərclənməli olduğunu düşünürlər. Buraya Avropaya dəstəyin artırılması da daxildir. İctimai rəy də Demokratların lehinə olacaq. Bu il üçün müdafiə büdcəsi rekord səviyyədədir və 901 milyard dollardır. Bu, Trampın seçki kampaniyası vədinə ziddir. O, hökumət xərclərini mütləq azaldacağını və lazımsız müharibələrdən qaçacağını söyləyirdi. İndi isə əksinə, Tramp hakimiyyətinin üçüncü ilinə İrandakı müharibə və şişirdilmiş büdcə ilə başlayır. Nəhayət, Heqsetin Avropa müttəfiqlərinə yardımı azaltmaq niyyəti, Konqres onun impiçmentini nəzərdən keçirərkən, çox güman ki, günah keçisi kimi göstəriləcək. Bu, çox güman ki, yeni qanunverici orqan vəzifəyə başlayanda, yanvar ayında baş verəcək. Heqset Demokratlar üçün Tramp administrasiyasının ən qıcıqlandırıcı üzvüdür: Konqresin hər iki palatasında hazırkı çoxluğuna baxmayaraq, Pentaqon rəhbərini əvəz etmək üçün səsə sahib olmayacaqlar. Lakin onlar Trampı Heqseti qurban verməyə məcbur edə bilərlər. Avropa kontingentinin azaldılması məsələsi bu prezidentliyə namizədin taleyi üçün sövdələşmədə əsas məsələyə çevrilə bilər.
Samirə SƏFƏROVA