Abutalıb Səmədov: “Rusiya tərəfi onların danışıqlara qoşulmasına razılıq verib”
Ukrayna prezidenti Vlodomir Zelenski bildirib ki, Aİ tərəfindən seçilmiş danışıqlar qrupu ilk dəfə olaraq Ukrayna danışıqlarına qoşulub. Qrupa Almaniya, Fransa, Birləşmiş Krallıq, İtaliya, Polşa, Avropa Komissiyası, Avropa Şurası və NATO nümayəndələri daxildir.
Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İtaliya, Polşa, Avropa Komissiyası, Avropa Şurası və NATO-dan olan nümayəndələr Rusiya ilə danışıqlar üçün əvvəllər seçilmiş komandanın tərkibində Ukrayna hökuməti ilə ABŞ arasında sülh danışıqlarında ilk dəfə iştirak etdilər. Vlodomir Zelenski bunu 16 noyabr bazar ertəsi günü xalqa video müraciətində açıqlayıb.
"Diplomatik səylər fəal şəkildə davam edir və ümid edirik ki, onlar boşa çıxmayacaq. Komandamız mümkün qədər konstruktiv işləyir. Bizə müharibənin ləyaqətlə son qoyulması və Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətləri lazımdır", - deyə Zelenski bildirib.
Məsləhətləşmələrdə ABŞ-ı Stiv Uitkov və Cared Kuşner təmsil ediblər. Müzakirələr onlayn keçirilib; komandalar 19 noyabrda Berlində "könüllülər koalisiyası"nın bir hissəsi olaraq şəxsən görüşəcəklər. Zelenskinin sözlərinə görə, müzakirə çətin keçib, lakin Almaniya paytaxtında ölkələrin nümayəndələrinin "danışıqlar prosesində konkret birgə addımlar" hazırlaya biləcəkləri gözlənilir.
Bir neçə gün əvvəl Aİ liderləri Ukraynadakı müharibəyə son qoymaq üçün gələcək danışıqlarda Avropanı kimin təmsil edəcəyi barədə razılığa gəldilər. Danışıqlar qrupuna Aİ qurumlarının və beş Avropa ölkəsinin nümayəndələri daxil idi.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın kürəkəni, Donald Trampın özünün danışıqçılarından biri təyin etdiyi Cared Kuşner üçtərəfli müzakirələri təsdiqləyib. Kuşnerin sözlərinə görə, onlayn məsləhətləşmələr zamanı Avropa ölkələri milli təhlükəsizlik üzrə müşavirləri ilə təmsil olunub.
Kuşner qeyd edib ki, həmin gün Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin köməkçisi Yuri Uşakovla danışıb. O, bunun Ukrayna və Avropa ilə danışıqlardan əvvəl və ya sonra olub-olmadığını dəqiqləşdirməyib.
"Biz Avropa və Rusiya arasında birbaşa dialoq qurmağın yollarını müzakirə etdik - son dörd ildə demək olar ki, olmayan qarşılıqlı əlaqə. Avropa üçün daha sabit və təhlükəsiz bir gələcək yaratmaq üçün çalışarkən hər iki tərəfin bir-birinin narahatlıqlarını və təkliflərini birbaşa eşitməsi vacibdir", - Trampın kürəkəni X sosial media platformasında yazıb.
Kuşnerin sözlərinə görə, danışıqlar zamanı üç əsas müzakirə sahəsi ortaya çıxıb: Ukrayna üçün etibarlı təhlükəsizlik zəmanətləri, onun AB üzvlüyünə aparan yol və ölkənin Rusiyanın başlatdığı müharibədən qurtulması. Amerikalı danışıqçı qeyd edib ki, "İctimai məkan tez-tez tərəflər arasındakı fikir ayrılıqlarına diqqət yetirsə də, pərdəarxası ciddi müzakirələrdən müsbət və konstruktiv fikirlər ortaya çıxmağa davam edir".
Putinin köməkçisi Yuri Uşakov 16 noyabrda bildirib ki, Rusiya hələlik Avropa nümayəndələrini danışıqlar prosesinin iştirakçısı hesab etmir. Uşakov Kremldə jurnalistlərlə görüşdə bu barədə verilən suala cavab olaraq deyib: "Kimsə formatın genişləndirilməsindən danışır, amma bu, bizimlə müzakirə olunmayıb".
Uşakovun sözlərinə görə, "Avropanın danışıqlarda iştirakı məsələsi" yalnız "avropalılardan əslində nə istədikləri və hansı konstruktiv və əsaslı həllər təklif edə biləcəkləri barədə aydın bir siqnal aldıqda" qaldırıla bilər. Rusiya prezidentinin köməkçisi qeyd edib ki, bundan əvvəl ABŞ, Ukrayna və Rusiya daha bir neçə raund üçtərəfli danışıqlar keçirə bilər.
Uitkov və Kuşner 12 noyabrda Putinlə görüşdükdən sonra Moskvanın Avropanın danışıqlarda iştirakına heç bir etirazı olmadığını açıqlayıblar. Rusiya prezidenti özü o zaman bildirib ki, "heç vaxt Avropa ilə dialoqa qarşı olmayıb".
Məlum olduğu kimi, ilk dəfə olaraq Avropa nümayəndələri-5 dövlət, 3 beynəlxalq təşkilat Ukrayna-Rusiya-ABŞ danışıqlarına tərəf kimi qatılıb.
Bu nəyi dəyişəcək? Ukraynanın hüquqlarının danışıqlar masasında müdafiəsində nə kimi rol oynayacaq?
Putinin köməkçisi Uşakov isə deyir ki, Avropanın danışıqlara qatılmasına biz hələ razılıq verməmişik. Deyib ki, Avropa gərək əvvəlcə bizi inandırsın ki, o danışıqlarda konstruktiv olacaq, pozuculuq etməyəcək. Rusiyanın bu davranışı nədir? Bir tərəfdən deyilir ki, Avropa nümayəndələri danışıqlara qoşulub, o biri tərəfdən Rusiya bunu inkar edir. Buradakı ziddiyyət nədir?
Bəzi ekspertlər hesab edir ki, mövcud fikir ayrılığı ABŞ-nin xüsusi elçiləri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin Moskva səfərindən sonra verdiyi bəyanatlarla Kremlin mövqeyi arasındakı fərqdən qaynaqlanır.
ABŞ nümayəndələri noyabrın 12-də Vladimir Putinlə görüşdən sonra Rusiyanın növbəti raundda Avropanın danışıqlara qoşulmasına etiraz etmədiyini açıqlayıblar. Bunun ardınca Avropa İttifaqı 5 əsas hərbi güc (Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İtaliya, Polşa) və 3 qurumdan (Aİ institutları və NATO) ibarət ortaq heyət formalaşdıraraq ABŞ və Ukrayna ilə müzakirələrə başlayıb.
Rusiya Prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov formatın genişləndirilməsinin Moskva ilə razılaşdırılmadığını bildirib. Kremlin sözlərinə görə, hələlik yalnız Rusiya-Ukrayna-ABŞ üçtərəfli formatında daha bir və ya bir neçə raund keçirilməlidir.
Kremlin Avropanı masaya buraxmaq istəməməsi və şərtlər irəli sürməsi bir neçə taktiki məqsədə xidmət edir:
Ekspertlərə görə, Moskva hesab edir ki, Vaşinqtonla ikitərəfli və ya Ukraynanın da olduğu üçtərəfli formatda razılığa gəlmək daha asandır. Avropanın, xüsusilə də Rusiya ilə kəskin mövqedə olan Böyük Britaniya və Polşanın masaya oturması Rusiyanın maksimalist tələblərini qəbul etdirməsini çətinləşdirir.
Uşakovun "Avropa konstruktiv olacağını sübut etməlidir" tələbi əslində ilkin şərtdir. Rusiya bu yolla Avropa ölkələrini Ukraynaya hərbi yardımları azaltmağa və ya öz təhlükəsizlik tələblərini (məsələn, NATO infrastrukturunun geri çəkilməsini) qəbul etməyə məcbur etməyə çalışır.
BBC News məlumatına görə, Rusiya əvvəlcə qlobal "Avropa təhlükəsizlik arxitekturası"nı müzakirə etmək istəyir, Avropa və Ukrayna isə ilk növbədə atəşkəsin və müharibənin dayandırılmasının vacibliyini bildirir. Rusiya Avropanı kənarda saxlamaqla gündəliyi öz maraqlarına uyğun formalaşdırmağa çalışır.
“Alyans”SAM-ın sədri Abutalıb Səmədov isə baki-xeber.com-a bildirdi ki, Avropa nümayəndələri hələlik danışıqlar prosesində birbaşa iştirak etməyiblər. “Rusiya tərəfi onların danışıqlara qoşulmasına razılıq verib. Ehtimal olunur ki, bu həftənin sonunda keçirilməsi planlaşdırılan görüşlərdə Avropa nümayəndələri də iştirak etsinlər. Lakin indiyədək onların iştirakı ilə Rusiya və Ukrayna arasında birbaşa danışıqlar aparılmayıb. Əbu-Dabi görüşləri çərçivəsində Avropa nümayəndələri yalnız Ukrayna tərəfi ilə ABŞ-ın vasitəçiliyi əsasında görüşüblər.
Burada diqqətçəkən əsas məsələ Rusiyanın Avropa nümayəndələrinin danışıqlara qoşulmasına niyə razılıq verməsidir.
Əslində, Ankoric formulunun pozulmasında Avropanın mövqeyi mühüm rol oynadı. Əgər Avropa Zelenskinin mövqeyini dəstəkləyərək həmin formulu qəbul etməməkdə bu qədər israr etməsəydi, ola bilsin ki, Ukrayna Prezidenti ABŞ-ın təzyiqləri qarşısında indiki mövqeyini qorumaqda çətinlik çəkərdi.
Bu baxımdan Putin Moskvada Trampın nümayəndələri ilə görüşündə Avropaya təzyiq göstərilməsinin və onun daha konstruktiv mövqe tutmasının vacibliyini açıq şəkildə ifadə etmişdi.
İndi isə Rusiya Avropa nümayəndələrinin danışıqlara qoşulmasına razılıq veribsə, deməli, bu qərarın arxasında müəyyən siyasi razılaşmaların və ya qarşılıqlı vədlərin olması ehtimalı var. Bəs Moskvaya nə vəd edilib? Avropalılar Trampın nümayəndələrindən Rusiya tərəfinə hansı mesajları çatdırmağı xahiş ediblər? Hələlik bu sualların cavabı məlum deyil. Yəqin ki, həftənin sonunda keçirilməsi gözlənilən danışıqlar müəyyən məqamlara aydınlıq gətirəcək.
Avropa nümayəndələrinin danışıqlarda iştirak etməsi prosesə nə verəcək?
Məncə, bu, danışıqlar mexanizmini müəyyən qədər sadələşdirə bilər. Çünki indiyədək Ukrayna və Rusiya nümayəndələri ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə danışıqlar aparır, daha sonra Ukrayna və ABŞ nümayəndələri Avropa tərəfi ilə ayrıca məsləhətləşmələr keçirirdilər. İndi isə bütün tərəflərin eyni masa ətrafında toplaşması qərarların müzakirəsini və mümkün razılaşmaların əldə olunmasını asanlaşdıra bilər.
Ancaq burada başqa bir mühüm məqam da var: Avropa artıq müharibənin uzanmasından ciddi şəkildə yorulub. Bir sıra Avropa ölkələrində Ukraynaya maliyyə və hərbi dəstəyin davam etdirilməsinə qarşı narazılıq artır. Polşa və Bolqarıstanda bu istiqamətdə fərqli siyasi mövqelər və çağırışlar artıq özünü göstərir. Digər Avropa dövlətlərinin də iqtisadi və siyasi vəziyyəti heç də ürəkaçan deyil.
Üstəlik, Fransada qarşıdan gələn seçkilər Avropanın siyasi mənzərəsinə təsir göstərə bilər. Rusiyaya daha yaxın mövqedə dayanan siyasi qüvvələrin güclənməsi ehtimalı da Avropa rəhbərliyini narahat edən amillərdəndir. Bütün bunlar Avropanın müharibənin mümkün qədər tez başa çatmasında marağını artırır”.
A.Səmədovun fikrincə, buna görə də Avropa tərəfinin əvvəlki mövqeyindən müəyyən qədər fərqli, daha praqmatik və konstruktiv yanaşma nümayiş etdirməsi mümkündür.
“Hər halda, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başa çatmasında maraqlı olan əsas tərəflərin danışıqlar masası ətrafında bir araya gəlməsi müsbət məqamdır. Bu, mövqelərin uzlaşdırılmasına, fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılmasına və mümkün kompromislərin tapılmasına şərait yarada bilər.
Ümid edək ki, bu həftədən etibarən Rusiya-Ukrayna danışıqları daha konstruktiv məcrada davam edəcək və müharibənin başa çatdırılması istiqamətində real nəticələr əldə olunacaq”-deyə A.Səmədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA