çərşənbə axşamı günü, 17 noyabr 2026
     

Dünyada süni intellektə qarşı üsyan başlayıb...

Image


Son dövrlər dünyanın müxtəlif ölkələrində süni intellekt mərkəzlərinin və iri məlumat emalı infrastrukturlarının tikintisinə qarşı etirazlar genişlənir. ABŞ-ın müxtəlif ştatlarında, eləcə də Şotlandiya, Almaniya və Fransada yerli sakinlər bu obyektlərin inşasına etiraz edirlər. Narazılıqların əsas səbəbləri sırasında məlumat mərkəzlərinin böyük həcmdə elektrik enerjisi və su istehlak etməsi, ətraf mühitə mümkün təsirləri, torpaq resurslarından istifadə və yerli əhali üçün kommunal xərclərin artması ilə bağlı narahatlıqlar dayanır. Bir tərəfdən süni intellekt texnologiyaları gələcəyin iqtisadi inkişafının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur, digər tərəfdən isə bu texnologiyaların infrastrukturu ciddi sosial və ekoloji mübahisələr yaradır.

Süni intellekt mərkəzlərinin tikintisinə etirazların genişlənməsi nə ilə bağlıdır? Bu narazılıqlar texnoloji inkişafın yaratdığı real iqtisadi və ekoloji risklərdən qaynaqlanır, yoxsa cəmiyyətin yeni texnologiyalara uyğunlaşma çətinliyinin nəticəsidir? Gələcəkdə bu etirazlar süni intellekt infrastrukturunun inkişafını ləngidə və ya dövlətləri bu sahədə siyasətlərinə yenidən baxmağa məcbur edə bilərmi?

XXI əsrdə elmi-texniki tərəqqinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilən süni intellekt artıq iqtisadiyyatın, sənayenin, tibbin, hərbi texnologiyaların və gündəlik həyatın müxtəlif sahələrində geniş tətbiq olunur. Bu texnologiyanın inkişafı yeni imkanlar yaratmaqla yanaşı, əmək bazarında iş yerlərinin azalması, sosial problemlərin dərinləşməsi və təhlükəsizlik riskləri ilə bağlı narahatlıqları da artırır. Bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə süni intellektlə işləyən müəssisələrin və böyük məlumat mərkəzlərinin tikintisinə etirazların olması da bu narahatlıqlardan qaynaqlanır.

Elşad Həsənov: "Süni intellektə ciddi nəzarət olunmalıdır, əks halda onun yaratdığı texnologiyalar dünyanın sonunu gətirib çıxara bilər"

Politoloq: Azərbaycanın milli təhlükəsizliyi hərbi güclə yanaşı, ideoloji və iqtisadi dayanıqlılığa əsaslanır - AZƏRTAC

Politoloq Elşad Həsənov süni intellektə qarşı etirazlarla əlaqədar "Bakı-Xəbər" qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, XX əsr elm və texnika əsri olduğu kimi, XXI əsrin xüsusilə son illəri süni intellektin sürətli inkişafı ilə xarakterizə olunur. Onun sözlərinə görə, bu texnologiya bəşəriyyətin inkişafında keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Süni intellektin tətbiqi bir çox sahələrdə böyük irəliləyişə səbəb olsa da, gələcəkdə müəyyən sosial problemlər də yarada bilər.

Politoloq qeyd edib ki, inkişaf etmiş ölkələrdə, o cümlədən ABŞ və Qərb dövlətlərində süni intellekt əsasında fəaliyyət göstərən zavodların və məlumat mərkəzlərinin tikintisinə etirazlar müşahidə olunur. İnsanlar başa düşürlər ki, istehsalatda robotların və avtomatlaşdırılmış sistemlərin geniş tətbiqi gələcəkdə iş yerlərinin azalmasına, nəticədə isə işsizlik probleminin dərinləşməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, elmi-texniki tərəqqinin qarşısını almaq mümkün deyil və əsas məsələ onun yaratdığı riskləri düzgün idarə etməkdir.

E.Həsənovun fikrincə, süni intellektin formalaşmasında Azərbaycan əsilli dünya şöhrətli alim Lütfi Zadənin qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsi də mühüm rol oynayıb. Bu elmi yanaşma mürəkkəb məsələlərin həllində yeni imkanlar açıb və müasir süni intellekt texnologiyalarının inkişafına töhfə verib.

O bildirib ki, hazırda süni intellekt tibbdə cərrahi əməliyyatların həyata keçirilməsindən tutmuş dərmanların hazırlanmasına, məlumatların təhlilinə və müxtəlif xidmətlərin göstərilməsinə qədər geniş sahələrdə tətbiq olunur. İnsanların əvvəllər yalnız özlərinin yerinə yetirə bildiyi bir çox işlər artıq süni intellekt vasitəsilə icra edilir. Bunlar isə hələ başlanğıcdır. Gələcəkdə daha mükəmməl texnologiyaların yaradılması və insan həyatının müxtəlif sahələrində tətbiqi gözlənilir.

Politoloq süni intellektin inkişafı ilə yanaşı, ona nəzarət məsələsinin də aktuallaşdığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu sahənin aparıcı nümayəndələri və texnologiya şirkətlərinin rəhbərləri belə süni intellektin nəzarətsiz inkişafının mümkün təhlükələrindən narahatdırlar. Buna görə də yeni texnologiyaların tətbiqi ilə paralel olaraq onların təhlükəsizliyini təmin edən mexanizmlər yaradılmalıdır.

E.Həsənov elektron çiplərin istehsalını da gələcəyin əsas texnoloji istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirib. Qeyd edib ki, müasir dünyada çiplər elektronika və yüksək texnologiyaların əsasını təşkil edir. Bu sahədə Tayvanın xüsusi mövqeyi var. Kiçik əraziyə malik olmasına baxmayaraq, ölkə çip istehsalı və ixracı hesabına böyük iqtisadi gəlirlər əldə edir. ABŞ-da da yarımkeçiricilər sənayesinin inkişafına böyük investisiyalar yatırılır və iri istehsal müəssisələrinin yaradılması istiqamətində addımlar atılır.

Politoloq diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycanın da sovet dövründə elektron çip istehsalı sahəsində müəyyən sənaye təcrübəsi olub. Onun sözlərinə görə, ulu öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Bakıda yaradılan "Ozon” zavodu həmin dövrdə mühüm istehsal müəssisələrindən biri idi. Zavodun məhsulları SSRİ-nin müxtəlif bölgələrinə göndərilirdi. Lakin Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müəssisə əvvəlki bazarını itirib və fəaliyyətini dayandırıb. E.Həsənov hesab edir ki, Azərbaycanın vaxtilə bu sahədə istehsal bazasına malik olması mühüm təcrübədir və həmin potensialın qorunub inkişaf etdirilməməsi təəssüf doğurur.

O, süni intellektin hərbi sahədə tətbiqinə də toxunaraq bildirib ki, pilotsuz uçuş aparatlarının geniş istifadəsi müasir müharibələrin xarakterini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində pilotsuz uçuş aparatlarından səmərəli istifadə etməsi də bu texnologiyaların hərbi əməliyyatlarda əhəmiyyətini nümayiş etdirib. Hazırda dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən müharibələrdə pilotsuz sistemlər mühüm rol oynayır.

Politoloqun qənaətinə görə, yaxın gələcəkdə sürücüsüz avtobusların və taksilərin geniş yayılması, istehsalatın daha çox avtomatlaşdırılması və yeni texnoloji infrastrukturun yaradılması gözlənilir. Bütün bunlar iqtisadi inkişaf üçün əlavə imkanlar açacaq. Bununla yanaşı, texnoloji tərəqqinin müəyyən ekoloji risklər yaratması da istisna deyil. Lakin süni intellekt gələcəkdə ətraf mühitin qorunması, çirklənmənin azaldılması və ekoloji problemlərin həlli istiqamətində də mühüm vasitəyə çevrilə bilər.

E.Həsənov hesab edir ki, süni intellektə qarşı çıxmaq əvəzinə, onun imkanlarından düzgün istifadə etmək və mümkün təhlükələrə ciddi nəzarət mexanizmləri yaratmaq lazımdır. Çünki gələcəyin texnoloji və iqtisadi inkişafı məhz bu sahənin tərəqqisi ilə sıx bağlı olacaq.

Akif NƏSİRLİ




DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Azərbaycan üzərindən Ermənistanla ticarət dayan(dırıl)ıb - İrəvan adekvat ola bilmir...

İrəvanda Göy məscid murdarlandı, Azərbaycandan başqa heç bir qonşu müsəlman ölkə səsini çıxarmadı...

Saatlıq maaş sisteminə keçirik, pullar yeni qaydada hesablanacaq...

SON XƏBƏRLƏR

17.11.2026 / 14:45
Dünyada süni intellektə qarşı üsyan başlayıb...

17.11.2026 / 14:36
Üç liderin Çin sammiti iflasa uğradı - Ukrayna mövzusu masaya çıxmadı...

17.11.2026 / 14:16
"Dövlət qulluğunda din xadimləri ilə bağlı məhdudiyyətlərə dair məlumatlar manipulyasiya xarakteri daşıyır" - Media və Yayım Şurası

17.11.2026 / 14:05
Avropa əsl simasını göstərir - beş ölkədən insanlar Afrikaya qovulur...

17.11.2026 / 13:52
Səfir: “Bu səfərlər Strateji Tərəfdaşlıq sazişinin tamamlanmasına zəmin yaratdı”

17.11.2026 / 13:50
Dankan Norman: “Böyük Britaniya ilə Azərbaycan arasında təhsil əlaqələri güclüdür və inkişaf etməkdədir”

17.11.2026 / 13:47
Səfir Norman: “Azərbaycan Böyük Britaniya üçün dəyərli müdafiə və təhlükəsizlik tərəfdaşıdır”

17.11.2026 / 13:45
Səfir: “Böyük Britaniya və Azərbaycan arasındakı tərəfdaşlıq hər zamankından daha böyük əhəmiyyət daşıyır”

17.11.2026 / 13:35
Bura "danışmaqxana" deyil! – deputatla spiker arasında GƏRGİNLİK yarandı

17.11.2026 / 13:21
Parlament 2027-cı ilin dövlət büdcəsi layihəsini birinci oxunuşda təsdiqlədi

17.11.2026 / 13:15
Cızma-qara yazıb dərsliklərə salırlar – Komitə sədridən SƏRT İTTİHAM...

17.11.2026 / 13:02
Yol polisləri səhhəti pisləşən əcnəbi sürücünü xilas etdilər... - VİDEO

17.11.2026 / 12:42
Paşinyan Türkiyədən “oğurladığı” bananı cibinə qoyub üç ölkəni gəzdirdi...

17.11.2026 / 12:27
“Ermənistanda seçki prosesləri beynəlxalq qarşıdurma meydanına çevrilib” - Medvedev

17.11.2026 / 12:16
Naxçıvanda deputat qəzaya düşdü - FOTO

17.11.2026 / 12:04
Irandan Azərbaycana 50 kq narkotik keçirilməsinin qarşısı alındı

17.11.2026 / 11:52
Avropanın Azərbaycan və ABŞ-dan asılılığı artır

17.11.2026 / 11:39
Dankan Norman: ""Birgə Bəyannamə” ölkələrimiz arasında iqtisadi əməkdaşlıqda yeni mərhələnin əsasını qoyur"

17.11.2026 / 11:35
Britaniya şirkəti Naxçıvan şəhəri üçün 20 illik baş plan hazırlayır

17.11.2026 / 11:33
Səfir: Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı iqtisadi artıma və təhlükəsizliyə töhfə verəcək

17.11.2026 / 11:21
Ukrayna Rusiyanın Başqırdıstandakı ən böyük neft-kimya komplekslərindən birini vurdu...

17.11.2026 / 11:05
Dərsliklərdəki məzmun necə yoxlanılır? – Nazirlikdən AÇIQLAMA

17.11.2026 / 10:48
Türkiyədə daha bir müxalif media qurumuna qarşı əməliyyat - həbslər aparıldı, “Sözcü TV”yə qəyyum təyin edildi...

17.11.2026 / 10:37
Akademik Əhliman Əmiraslanovun doğum günüdür

17.11.2026 / 10:24
Gürcüstandan Azərbaycana avtomobil gətirənlərə PİS XƏBƏR – Yeni rüsum tətbiq edildi

17.11.2026 / 10:12
Zakir Həsənov hərbi qulluqçulara ali hərbi rütbələri təqdim edib

17.11.2026 / 10:05
Bakıda qarlı havalara hazırlıqla bağlı müşavirələr keçirildi

17.11.2026 / 09:37
Azərbaycan və Aİ ikitərəfli əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müzakirə ediblər

17.11.2026 / 09:33
Hikmət Hacıyev Aİ nümayəndələri ilə Azərbaycanla əməkdaşlığı müzakirə edib

17.11.2026 / 09:10
Siqaret bahalaşacaq...

17.11.2026 / 08:49
Mehriban Əliyeva Milli Dirçəliş Günü ilə bağlı paylaşım edib

17.11.2026 / 08:35
Xocavənd, Cəbrayıl və Zəngilana növbəti köç karvanı yola salındı - 83 ailə...

17.11.2026 / 07:02
ABŞ banklarında genişmiqyaslı elektron sistem nasazlığı baş verib - yetkililər kibercinayətkarlığı istisna edir

16.11.2026 / 23:42
Mossadın 2006-cı ildə İstanbulda bir İran generalını qaçıraraq öldürdüyü ortaya çıxdı – ƏMƏLİYYATIN DEATALLARI açıldı...

16.11.2026 / 23:33
Hikmət Hacıyev və Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi Azərbaycan-Aİ tərəfdaşlığını müzakirə ediblər

16.11.2026 / 22:47
Leyla Əliyeva Qaraçuxur İdman Zalının açılışında iştirak edib

16.11.2026 / 22:35
Kremldən hakim partiya deputatlarına tapşırıq gəldi - qələbəyə hazırlaşın...

16.11.2026 / 22:20
Trampın kürəkəninin Serbiyadakı biznesi ləğv edildi

16.11.2026 / 22:14
Rusiyanın Gürcüstan və Ukraynaya hücumlarından əvvəlki vəziyyət yaranır - Avropaya yeni müharibə xəbərdarlığı...

16.11.2026 / 22:11
Fatma Betülün ardından İstanbul Fond Birjasının keçmiş rəhbəri də saxlandı

16.11.2026 / 21:58
Trampın oğullarının Qazaxlstanda 1.2 milyard dollarlıq investisiya layihəsi var...

16.11.2026 / 21:50
Ukrayna üzrə növbəti danışıqlar Avropada keçirilə bilər - Aİ ölkələri yeni təkliflər irəli sürdü...

16.11.2026 / 21:32
Polşa Ukrayna danışıqlarında rol aldı - PURL boykotu bitəcək?

16.11.2026 / 21:14
Qaraqoyunlu Cahanşahın ermənilərə simpatiyasının sirləri - Eçmiədzini ermənələrə hədiyyə edənlər...

16.11.2026 / 20:57
İran müharibəsi artıq bitdi...Əsas yekunlar...

16.11.2026 / 20:40
ASB-nin Dublin Zirvəsində Naxçıvanın mühüm bir məsələsi həll edildi...

16.11.2026 / 20:24
Universitet tələbələri ilə görüşən Şərurlu İsfəndiyar hansı qəbahətlərə yol verdi?!...

16.11.2026 / 20:09
Azərbaycanın Strateji tərəfdaşlıq bəyannamələrində tək riskli məqam - analitiklər razılaşmır...

16.11.2026 / 19:53
Avropa siyasi məkanına yeni diplomatik fəallıq fenomeni gəlir...

16.11.2026 / 19:38
ASB-nin Dublin sammitində Əliyev daha bir uğur qazandı - Litva prezidenti açıqladı...

16.11.2026 / 19:24
Türkdilli xalqların ortaq mədəni irsi memarlıq timsalında

16.11.2026 / 19:10
Qara dənizdə içərisində 4 azərbaycanlının da olduğu gəmi vurularaq batırıldı...

16.11.2026 / 18:56
ABŞ-ın Avropadan çəkilməsinə icazə verilmir - Tramp çətinə düşdü...

16.11.2026 / 18:42
Paşinyan Azərbaycanın tam haqlı olduğunu bütün Avropaya bəyan etdi...

16.11.2026 / 18:27
Üç ölkə liderləri Çin görüşünün gündəliyində razılaşa bilmədilər

16.11.2026 / 18:23
Ceyhun Bayramovla Birləşmiş Krallığın XİN başçısı arasında telefon danışığı olub

16.11.2026 / 18:18
AMEA-da Səhəndin 100 illiyinə həsr olunmuş elmi konfrans keçirilib - FOTO

16.11.2026 / 18:10
Azərbaycan Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının Şurasına üzv seçildi

16.11.2026 / 18:02
Çin Rusiyadan dəstəyini geri çəkir, Putinin yeni Yalta arzusu suya düşür...

16.11.2026 / 17:45
Azərbaycanla Britaniya qarşılarında yeni yol açdılar...

16.11.2026 / 17:30
Gələn ildən əmanətçilərin qazancından vergi tutula bilər - faizlər də açıqlandı...

16.11.2026 / 17:17
Avropa yenidən Rusiya qazı üçün milyardlarla dollar ödəyir...

16.11.2026 / 17:12
Əhalinin dərman və ərzaq xərcləri artır...

16.11.2026 / 16:50
Ramiz Mehdiyevi ifrat tərifləyənlər risk aıtındadır – “kardinal” dövlət çevrilişində ittiham olunur...

16.11.2026 / 16:10
Azərbaycan ASB-nin yeni beynəlxalq təşkilata çevrilməsini önəmli saymır - niyə?..

16.11.2026 / 15:57
Hikmət Hacıyev: "Azərbaycan NATO ilə tərəfdaşlığı inkişaf etdirməyə hazırdır" - FOTO

16.11.2026 / 15:20
Ermənistan Rusiyadan qopur, İran o gücdə deyil, Azərbaycanla isə problem var...

16.11.2026 / 14:45
Azərbaycanda pensiya Ermənistandan 2 dəfə, Rusiyadan isə 40 dollar çoxdur - RƏQƏMLƏR

16.11.2026 / 14:32
Devlər Çində Ukrayna problemini yerdən qaldıra bil(məy)əcək... Tərəddüdlər...

16.11.2026 / 14:01
Azərbaycan 2030-cu ildə 27-ci Ümumdünya Enerji Konqresinə ev sahibliyi edəcək...

16.11.2026 / 13:57
Moskvanın sülh üçün maksimalist tələblərinə Aİ-dən maksimalist qarşılıq - Rusiya qoşunları bütün ölkələrdən çıxarılsın…

16.11.2026 / 13:52
Hesablama Palatası cari xərclərin artım tempinə limit qoyulmasını təklif etdi...

16.11.2026 / 13:38
“Bir pəncərə” informasiya sistemi haqqında əsasnamə təsdiq edildi

16.11.2026 / 13:35
Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmətə qəbulla əlaqədar müsabiqə elan edir.

16.11.2026 / 13:34
“Yüksəliş” müsabiqəsinin keçirilməsi üçün bir milyon manat ayrıldı

16.11.2026 / 13:30
Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərində dövlət idarəetməsi təkmilləşdiriləcək - FƏRMAN

16.11.2026 / 13:21
Rumıniya Qara dəniz regionunun təhlükəsizliyi ilə bağlı Bakı ilə danışıqlar aparacaq...

16.11.2026 / 13:08
Aİ-nin genişlənmə sammitinə Gürcüstandan yalnız səfir dəvət olundu, Tiflis tədbirdən imtina etdi...

16.11.2026 / 12:43
Ukrayna Rostov vilayətində neft bazasını və qazpaylayıcı stansiyanı vurdu...

16.11.2026 / 12:29
Üç qitədəki Strateji Tərəfdaşlarımızın bizə faydaları nə ola bilər?! - Tək bir cümlə...

16.11.2026 / 12:20
Əmək Məcəlləsində dəyişikliklər təsdiqləndi

İki ildən çoxdur azad sahibkarlıq yeni Rəqabət Məcəlləsi ilə tənzimlənir...

XƏBƏR ARXİVİ