Son günlərdə Qarabağ münaqişəsi ətrafında müzakirələrin yenidən intensiv mərhələyə qədəm qoyması müşahidə olunur. Bunu Avropa İttifaqının (Aİ) Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Herbert Zalber də təsdiq edir.
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması prosesi ətrafında diplomatik fəallığın hiss olunduğunu deyən Zalberin sözlərinə görə, xüsusi sıçrayış olmasa da, Rusiya bu vəziyyətdə daha aktivdir: "Biz görürük ki, dialoq davam edir".
Herbert Zalber ümid edir ki, ATƏT-in Minsk Qrupunun danışıqları Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzrə tərəflərin liderlərinin görüşü barədə razılığa gətirib çıxaracaq. Onun sözlərinə görə, regionda səfərdə olarkən aldığı reaksiyalar ümid etməyə imkan verir ki, münaqişənin nizamlanması ətrafında proses irəliləyir. Bu fonda müzakirə mövzusuna çevrilən daha bir məqam ATƏT-in Minsk Qrupunun amerikalı həmsədri Ceyms Uorlikin açıqlamalarıdır. Həmsədr qeyd edir ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Dağlıq Qarabağın statusu ilə bağlı müzakirələrə başlayıb və Minsk Qrupu bunu alqışlayır. O bildirib ki, Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonların qaytarılması məsələsi müzakirə olunursa, eyni zamanda status məsələsi də müzakirə olunmalıdır: "Münaqişənin hərtərəfli həlli barədə tez-tez danışılır. Biz anlamalıyıq ki, bütün elementlər müzakirə olunmalıdır. Biz hər hansı bir mövzunu seçib, onu ümumi kontekstdən kənar müzakirə edə bilmərik. Buraya qaçqın və məcburi köçkün məsələsi, sülhməramlı qüvvələrin mandatı məsələsi daxildir. Bunlar hamısı paket müzakirələrdir". Ceyms Uorlik vurğulayır ki, gələcək statusun müəyyən edilməsi məsələsi məhz Prezident İlham Əliyev tərəfindən irəli sürülüb. "Yaxın Şərq-Qafqaz" tədqiqatlar mərkəzinin direktoru, rusiyalı politoloq Stanislav Tarasov Minsk Qrupunun həmsədrlərinin regiona səfərini şərh edərkən qeyd olunanlar fonunda münaqişənin həllində müəyyən yeniliklərin ola biləcəyini vurğulayır. O, mümkün ssenariləri də açıqlayıb: "Ssenariyə görə, Dağlıq Qarabağ möhkəmləndirilmiş status alır, lakin müstəqil olmur. Ermənistan tərəfi işğal olunmuş beş rayonu - Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlını qaytarır. Ardınca vəziyyətə nəzarət etmək və digər ərazilərin taleyini müəyyən etmək üçün bölgəyə sülhməramlılar daxil olur". Lakin o, real vəziyyəti və Bakının diplomatik manevrlərinin verəcəyi nəticələri də etiraf edib: "Əlverişsiz hadisələr zamanı Bakı Qarabağa öz statusunu verə bilər ki, bu da geniş muxtariyyətdən ibarətdir. Yaxud "aralıq status" əvəzinə rayonların azad olunmasına nail ola bilər. Fikrimcə, Azərbaycan hədəfinə nail olmaq üçün Avrasiya kartını oynayacaq və Moskvanı Qarabağı öz tərkibində muxtariyyət verilməsinə razı salacaq. Qərbin əks həmləsi olarsa, Bakı danışıqlar prosesində üç maddədən biri olan "öz müqəddəratını təyin etmə" prinsipindən ümumiyyətlə imtina edərək hərəkətə keçəcək. İndi əsas məsələ bütün bu gözləntilər fonunda Moskvada və İrəvanda nələrin baş verəcəyidir". Tarasov Bakının uğurlu manevrləri nəticəsində İrəvanın zərər çəkəcəyini də bildirib. Eyni zamanda Ermənistanın başqa yolu olmadığını da qeyd edib. Elə ermənilər də eyni mövqedədir. Erməni jurnalist Musa Mikaelyan qeyd edir ki, ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin regiona səfəri zamanı təmas xəttində "atəşkəsə nəzarət mexanizmləri"nin qurulmadığı məsələsi gündəmə gəlib. Ceyms Uorlik Vyana görüşündə bu mexanizmlərin qurulması ilə bağlı razılıq əldə olunduğunu, lakin hələ də bunun qurulmadığını bildirib. O qeyd edir ki, Vyana görüşündə bununla bağlı qərar verilib. Razılaşmaya görə, görüşdən sonra bir ay müddətində mexanizmlər qurulmalı idi: "Lakin sonradan Bakının və Moskvanın istəyi ilə bu proses dayandı. ATƏT sədrinin şəxsi nümayəndəsinin ofisi də bəyan etdi ki, atəşkəsə nəzarət mexanizmlərinin yaradılması üçün vəsait yoxdur. Bu, faktiki olaraq, Ermənistan tərəfinin məğlubiyyəti deməkdir".
Erməni jurnalist yazır ki, Serj Sarkisyan İlham Əliyevin qarşısında məğlub oldu: "Azərbaycan bu məsələdə qalib gəldi. Bakı və Moskva aprel müharibəsinə qədər və ondan sonra da belə mexanizmin yaradılmasına qarşı idi. Vyana görüşündə İrəvan rəhbərliyi qalib gəldiyini elan etməyə tələsdi. Sonrakı dövrdə mexanizmin yaradılmaması da göstərdi ki, Azərbaycan Ermənistanı məğlubiyyətə uğratdı". Erməni jurnalist mexanizmlərin qurulmamasının müharibə təhlükəsini artırdığını yazıb.
Erməni politoloq Kays Minasyan isə bildirir ki, yeni müharibədə Ermənistan, aprel döyüşlərində olduğu kimi, yenə tək qalacaq: "Rusiya və ABŞ hər şeyə göz yumacaq, Azərbaycan isə Ermənistanı məğlubiyyətə uğradacaq. Bu daha şiddətli olacaq. Hətta gözləntilərə görə, Qərbin Qarabağın müstəqilliyini tanımaq istəkləri var. Lakin Qərb bu məsələdə də geri çəkiləcək və Bakını dəstəkləyəcək, ən azından, öz susqunluğu ilə bu dəstəyi nümayiş etdirəcək".
Nahid SALAYEV