Məhərrəm Zülfüqarlı: "Hesab edirəm ki, bunun gecikməsinə başlıca səbəb rus-erməni hücumlarından qorunmaq olub"
Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpasının 25-ci ildönümünə həsr olunan rəsmi qəbulda bildirib ki, iyirmi beş il bundan əvvəl - 1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan Ali Soveti Dövlət Müstəqilliyi Haqqında Konstitusiya Aktını qəbul edib: "Beləliklə, Azərbaycan XX əsrdə ikinci dəfə müstəqilliyə qovuşurdu.
1918-ci ildə müsəlman aləmində ilk demokratik respublika Azərbaycanda qurulmuşdur. Haqlı olaraq fəxr edirik ki, biz müsəlman aləmində birinci idik. Bu dəfə - 1991-ci ildə isə Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini elan edən müttəfiq respublikalar arasında birincilər sırasında deyildi. Öz dövlət müstəqilliyini elan edən müttəfiq respublikalar arasında Azərbaycan sayca 13-cü idi. Bu, tarixdir. Biz tarixi bilməliyik, yaddan çıxarmamalıyıq. Hesab edirəm ki, Azərbaycan o vaxt öz dövlət müstəqilliyini daha əvvəl elan edə bilərdi. Bu qədər gözləmək lazım deyildi. Xüsusilə onu da yaddan çıxarmamalıyıq ki, Sovet İttifaqının özəyini təşkil edən Rusiya öz dövlət müstəqilliyini avqust ayında, bizdən iki ay əvvəl elan etmişdi. Onu da qeyd etməliyəm ki, hələ 1990-cı ildə ulu öndər Heydər Əliyev müstəqillik yolunda çox önəmli və ciddi addımlar atmışdır. 20 Yanvar faciəsindən sonra o, birinci şəxs idi ki, sovet rəhbərliyini pislədi, Qanlı Yanvar faciəsini törədənlərə qarşı öz iradlarını irəli sürdü, onları ittiham etdi, sovet hökumətini, onun rəhbərinin fəaliyyətini pislədi. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarını tərk etdi və bu, müstəqillik uğrunda birinci addımlar idi. Ondan sonra, artıq Naxçıvan Muxtar Respublikasının rəhbəri kimi 1990-cı ilin noyabr ayında Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının adını dəyişdirərək, "Sovet Sosialist" sözlərini oradan çıxardı. Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin üçrəngli bayrağı o vaxt Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Naxçıvanın dövlət bayrağı kimi elan edilmişdir və Azərbaycan Ali Soveti qarşısında vəsatət qaldırılmışdır ki, burada da bu addım atılsın. Əfsuslar olsun ki, bunu etmədilər. 1991-ci ilin əvvəllərində Sovet İttifaqının saxlanmasına dair Azərbaycanda referendum keçiriləndə Naxçıvanda Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə referendum keçirilməmişdir. Bütün bu addımlar müstəqillik yolunda atılan addımlardır. Digər tərəfdən bütün bu addımlar onu göstərir ki, ulu öndər Heydər Əliyev Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin təşəbbüskarıdır, onun banisidir".
Göründüyü kimi, İlham Əliyev 1991-ci ildə müstəqilliyimizin elan edilməsi ilə bağlı bir qədər gecikdiyimizi qeyd edir. Həmin dövrün şərtləri daxilində müstəqilliyin 18 oktyabrdan daha tez elan olunması mümkün idimi? Belə olsaydı, Azərbaycanı hansı aqibət gözləyərdi?
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Məhərrəm Zülfüqarlı qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, İlham Əliyevin səsləndirdiyi iradda həqiqət var: "Ancaq mən düşünmürəm ki, bu bizim xalqın passiv olması ilə bağlıdır. SSRİ-nin dağıdılması ilə bağlı ssenariyə bir sıra xarici ölkələr nəzarət edirdi. Həmin prosesin kökündə duran məsələlərdən biri də xalqların suveren haqlarını bərpa etmək məsələsi idi. Bir sıra yerlərdə keçirmək istədikləri eksperiment yaxşı effekt vermədi. Bu səbəbdən də həmin proseslərə ermənilərin əli ilə təkan verdilər. Mən deyərdim ki, SSRİ-nin dağılmasına təkan verən proseslərdən biri məhz Dağlıq Qarabağ konflikti oldu. 1989-cu ildə biz SSRİ-nin tərkibində müstəqilliyimizi elan edən bir qərar qəbul etmişik. Həmin vaxt o qərar əsl müstəqillik anlamına gəlmirdi. Ancaq göstərilən təşəbbüs Moskvanı bərk qıcıqlandırdı və nəticədə bizə daha çox basqılar edilməyə başladı. İlk addım 1989-cu ilin sentyabrında atılıb. Sonrakı prosesləri bilirsiniz. Hətta Moskva qəzəbindən Azərbaycana qoşun yeritdi, 1990-cı ildə burada qırğın törətdi. Bizim müstəqilliyimizin gecikməsinin kökündə xalqın passivliyi amili durmayıb. Hesab edirəm ki, bunun gecikməsinə başlıca səbəb rus-erməni hücumlarından qorunmaq olub".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ