Zəngəzur dəhlizinin reallaşması istiqamətində Azərbaycan tərəfindən genişmiqyaslı fəaliyyət həyata keçirilir. Eyni zamnada qardaş Türkiyə də müvafiq addımlar atır. Hazırda müşahidə edilən odur ki, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı Azərbaycan son üç ildə ardıcıl olaraq dəmir yolu və yol infrastrukturunun qurulması layihələrini demək olar ki, tam həyata keçirib.
Bu günlərdə Türkiyə mətbuatında dərc olunan məlumata görə, Türkiyədə Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolu layihəsinin icrası ilə bağlı işlərə başlanılıb. Yaxın beş il ərzində Zəngəzur dəhlizinin ən mühüm komponentinin - Türkiyənin dəmir yolu infrastrukturunu Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirən 223,9 km uzunluğunda dəmir yolu xəttinin tikintisinin başa çatdırılması planlaşdırılır. Bunlar o deməkdir ki, Azərbaycan və Türkiyə Zəngəzur dəhlizinin açılmasına qərarlıdır. Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, bunu baş nazir Nikol Paşinyan da yaxşı dərk edir. Nəşr xatırladır ki, Nikol Paşinyanın parlamentdə “Vətəndaş Müqaviləsi” fraksiyasının üzvləri, hökumət və partiyanın idarə heyətinin nümayəndələrinin iştirakı ilə baş tutan qapalı görüşündə buna xüsusi toxunulub. Nəşrin yazdığına görə, deputatlardan biri təcili görüşün səbəbinin Yeqişe Kirakosyanın istefası olduğunu bildirib. Paşinyan komandada yarana biləcək narazılığı əvvəlcədən yatırmağa çalışıb: “Bir ilə yaxındır ki, mətbuat Kirakosyanın mümkün istefası barədə yazır, buna səbəb Azərbaycanın tələbi ilə Ermənistanın beynəlxalq məhkəmə proseslərindən imtina etməsi olub. İclasda Paşinyan “Vətəndaş Müqaviləsi” üzvlərinə bildirib ki, sülh prosesi ləngiyir, İlham Əliyev nə ərazi iddialarından, nə də dəhliz tələbindən əl çəkir, imtina ediləcəyi təqdirdə müharibə qaçılmaz olacaq. O, təbliğatçılara bu barədə ictimaiyyəti fəal şəkildə məlumatlandırmağı tapşırıb ki, hər şey hamıya aydın olsun”. Nəşr informasiyanın “təsdiqi” kimi “Vətəndaş Müqaviləsi” fraksiyası üzvlərinin Zəngəzura “tez-tez baş çəkdiyini” xatırladıb: “Məsələn, iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan ötən həftə iki dəfə bölgəyə səfər edib və yerli partiya fəalları ilə görüşlər keçirib. O, sakinləri mümkün müharibə ilə qorxutmağı tapşırıb”. Erməni ekspert Vahe Davtyan usə qeyd edir ki, bu günlərdə İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin işə salınması regionun təhlükəsizliyinə və geosiyasi mühitinə təsir göstərə, İranın enerji maraqlarına müəyyən ziyan vura, eləcə də Zəngəzur dəhlizi layihəsinin irəliləyişi ilə bağlı Ermənistana təzyiqləri artıra bilər. Onun sözlərinə görə, Türkiyənin şərqində yerləşən İğdır şəhəri TANAP qaz kəmərinin paylayıcı qolunun giriş nöqtəsidir: “Qaz kəməri TANAP-ın bir qolu kimi nəzərdə tutulub. İğdır-Naxçıvan qaz kəməri ilə ildə 500 milyon kubmetr qaz tədarük edəcəyi gözlənilir. Əvvəllər Naxçıvan İran qazının idxalından asılı idi, bu qaz svop sxemi ilə verilirdi. İğdır-Naxçıvan qaz kəməri Türkiyə ilə Azərbaycan arasında iqtisadi və logistik əlaqələrin gücləndirilməsi strategiyasına uyğundur, yeni enerji marşrutunun formalaşdırılması Naxçıvanın tranzit qovşağı kimi əhəmiyyətini artırır, onu Ermənistan üçün müxtəlif təhlükəsizlik riskləri və təhdidləri ilə Şərq-Qərb logistik strategiyasında yerləşdirir”.
Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Abdulkadir Uraloğlu da bu günlərdə qeyd edib ki, Ankara Çin və Avropa arasında strateji tədarük marşrutunda halqa olacaq Zəngəzur dəhlizi layihəsini həyata keçirməyə çalışır. Onun sözlərinə görə, logistika və nəqliyyat şəbəkələrinin inkişafına investisiyalar fəal şəkildə davam etdirilir: “Bu gün biz Zəngəzur dəhlizinin Orta Dəhlizdə halqa kimi həyata keçirilməsinə çalışırıq. Bu, Türkiyənin türk dünyası ilə ünsiyyətini daha praktik edəcək”. Bu il yanvarın sonunda nəqliyyatın inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev xatırladıb ki, Ermənistanın destruktiv mövqeyinə baxmayaraq, ölkəmiz Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində əməli addımlar atır: “Qarabağ bölgəsində Zəngəzur dəhlizinin yaradılması və dəmir yolu infrastrukturunun formalaşdırılması istiqamətində işlər davam etdirilir: beləliklə, Horadiz-Ağbənd dəmir yolunun 60 faizi, Bərdə-Ağdam dəmir yolu xəttinin tikintisi isə 94 faiz yerinə yetirilib”. Xatırladaq ki, Azərbaycan Horadiz-Ağbənd transsərhəd beynəlxalq dəmir yolu xəttinin infrastrukturunun tikintisini müstəqil şəkildə maliyyələşdirir. Türkiyə nəqliyyat vektoru isə Zəngəzur dəhlizinin növbəti mühüm hissəsidir. Qeyd edək ki, daha əvvəl Türkiyə mətbuatı bu layihə çərçivəsində 10 körpünün və 144 yeraltı keçidin inşa ediləcəyini, Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolu xəttinin isə saatda 160 km-ə qədər sərnişin qatarı sürəti üçün nəzərdə tutulacağını yazmışdı. Türkiyə ilə Naxçıvan arasında yeni dəmir yolunun ötürücülük qabiliyyəti ildə 5,5 milyon sərnişin və 2 milyon ton yük nəzərdə tutulub. Bu dəhliz vasitəsilə Azərbaycandan Türkiyəyə daşınan yükləri qısa müddətdə Avropa və Yaxın Şərq ölkələrinə çatdırmaq imkanı yaranacaq, Zəngəzur dəhlizi ölkəmizin tranzit imkanlarını daha da genişləndirəcək.
Ramil QULİYEV
