“Cənubi Qafqaz nüfuz və iqtisadi güc uğrunda rəqabət aparan regional və beynəlxalq oyunçuların xüsusi diqqət mərkəzində olan dolu bir əraziyə çevrilib. Bir tərəfdən region ölkələri - Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan illərdir mürəkkəb münasibətlərə malik olsalar da, hələ də yan-yana yaşayırlar, silahlarını özlərində saxlayırlar.
Digər tərəfdən, regiondan kənar bəzi dövlətlər bölgədəki münaqişələrə müdaxilə edir, adətən Qafqaz işlərinə qarışmaqdan faydalanırlar”. Bu fikirlər tanınmış siyasi şərhçi və jurnalist, Dona Qrasiya Diplomatiya Mərkəzinin təsisçisi və baş direktoru Reyçel Avrahamın qlobal yəhudi mediasının nəhəngi, ABŞ-da yayımlanan “Jewish Press”dəki “Fransa Azərbaycan və Ermənistan arasında” sərlövhəli məqaləsində yer alıb.
Məqaləsində müəllif daha sora yazır: “Azərbaycan və Gürcüstan gündəlik və yeni məsələlərlə bağlı regional əməkdaşlıq platformasının yaradılmasına çağırıblar. Çünki kənar güclərin və ya qeyri-regional dövlətlərin xarici müdaxiləsi regionda sabitliyi pozan əsas amil kimi qəbul edilir. Buna baxmayaraq, Qərb dövlətlərinin, xüsusən də Fransanın xarici siyasəti regionun gələcək inkişafı ilə bağlı suallar doğurur. Cənubi Qafqaz regionu daim nəzarət altındadır, çoxlu gözlər buradakı hər bir siyasi hərəkət və manevri izləyir. Bu xoşagəlməz vərdiş Azərbaycanda öz geostrateji məqsədlərini həyata keçirmək üçün diplomatik güclərindən istifadə edən Fransa kimi Qərb dövlətlərinin “həddindən artıq müdaxiləsi” kimi qəbul olunur. Cənubi Qafqazın yaxın və uzaq tarixi göstərir ki, ardıcıl olaraq bir tərəfi dəstəkləyən xarici aktorların müdaxiləsi parçalanmaları daha da gücləndirə və çox vaxt əsaslı səbəb olmadan ifrat qütbləşməyə və düşmənçiliyə səbəb ola bilər. Lakin bu günlərdə Cənubi Qafqaz ölkələri artıq Qafqazın işlərinə qarışmaq istəyən hər hansı bir kənar müdaxiləni qəbul etmək istəmir, münaqişənin həllini yerli aktorların öz idarəçiliyinə imkan verməyə üstünlük verirlər. Azərbaycan regionda heç bir xarici təsirə boyun əymək istəməyən və Ermənistanla sülh danışıqlarında üçüncü tərəfin iştirakını qəbul etməyən mühüm dövlətlərdən biridir. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bu yaxınlarda xarici müdaxilə məsələsinə münasibət bildirərək qeyd edib ki, ABŞ və Sovet İttifaqı kimi konkret “güclü” ölkələrin əvvəlki “müdaxiləsi, nəzarəti və tətbiqi” dövrü yalnız daha sonsuz münaqişələrə və qarşıdurmalara səbəb olub. Yeni dünya düzəni yaratmaq üçün güclər öz nəzarətlərindən və ya nəzarət istəklərindən bir qədər imtina etməlidirlər ki, dünya müxtəlif millətlərdən olan insanların bir-birlərinə səmimi şəkildə hörmət edə bildiyi bir yerə çevrilsin. 2020-ci ildə Qarabağ bölgəsi ilə bağlı Ermənistan və Azərbaycan arasında baş vermiş hərbi münaqişədən sonra, görünür, Fransa Ermənistanı müdafiə etmək rolunu öz üzərinə götürüb. Fransa uzun müddət ərzində ardıcıl olaraq Ermənistanı dəstəkləyib, bu hal kifayət qədər təsdiqlənmiş faktdır. Lakin Azərbaycan baxımından Fransa öz tənqidi xəttini çox keçib. Bu fonda Fransa həddindən artıq və yanlış tənqidlərə görə Azərbaycanla ikitərəfli münasibətlərini itirmək riski ilə üzləşir, Avropada isə Azərbaycan dost ölkə və etibarlı müttəfiq kimi görünür.
Fransadan gələn ifrat tənqidlərin bir hissəsi Fransanın qanunvericilik assambleyasının üzvü Silver Meyerin Azərbaycanın Fransada sabitliyi pozmağa çalışdığı və onun diplomatlarının Fransadakı daxili qeyri-sabitliyə və son dövrlərdə yaranmış təlatümlü xarici münasibətlərə görə məsuliyyət daşıdığı iddiasını əhatə edir. Görünür, Makron hökuməti diplomatik və idarəetmə uğursuzluqları üçün “günah keçisi” axtarır. Qəti olan odur ki, anti-Azərbaycan ritorika Fransanın xarici siyasətinin və hətta paradoksal olaraq onun daxili siyasətinin mərkəzi komponentinə çevrilib. Fransanın Azərbaycanın Avropadakı reputasiyasına xələl gətirməsi təkcə Azərbaycanın gələcəyinə – tamamilə haqsız yerə – zərər vurmur, həm də Yaxın Şərqdəki digər qərbyönlü ölkə olan İsrailə də zərbə vurur. Əsassız ittihamlarla Azərbaycanın Avropadakı nüfuzuna zərbə vurmaqla, Azərbaycan Avropa ölkələri ilə tərəfdaşlıqdan əldə etdiyi potensial gəlirləri itirəcək. Düzdür, Azərbaycan uzun illərdir ki, Avropa dövlətləri ilə ticarət və enerji sahəsində fəaldır, lakin Fransadan gələn son yalanlar kimi yalanlar ictimaiyyətə açıqlansa, bu yalanlar Avropa şüuruna sıza bilər. Nəticə etibarı ilə Azərbaycanın Avropadakı statusu, nəhayət, qonşu dövlətlər qarşısında mövqeyi də pisləşəcək. Azərbaycan iqtisadi və geostrateji cəhətdən zəifləsə, Yaxın Şərqdə ən böyük düşməni İsrail olan İranın əl-qolu açılcaq. Beləliklə, fransızlar artıq Yaxın Şərqdəki əsl düşməni səhv müəyyən etməkdə səhvə yol veriblər. Fransa oktyabrın 7-dən sonra HƏMAS-a hücumu pisləsə də, HƏMAS terrorçularının İsrail ərazisini işğal etdiyi və 1400 israillini qətlə yetirdiyi o taleyüklü gündə, Parisin hərəkətlərini “İsrailpərəst” kimi xarakterizə etmək çətin idi. Birincisi, fransızlar guya müdaxiləsiz mülki şəxslərə zərər verməməyə çağırıblar, lakin onlar İsraili xüsusi vurğulayaraq onları təmkinli olmağa çağırıblar. Bundan əlavə, Fransa Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Haaqada İsrailə qarşı apardığı təhqiqatı dəstəkləyib, İsrailin hərbi cinayətlər törətdiyini araşdırıb. Fransanın hərəkətləri və bəyanatlarından belə görünür ki, onlar İsrailin qəsdən öz əsgərlərini mülki insanları öldürmək üçün göndərdiyini irəli sürürlər ki, bu da HƏMAS və Qəzzadakı fələstinlilərin israillilərə qarşı mövqeyini əks etdirir. Axı İsrail oktyabrın 7-də HƏMAS-ın götürdüyü girovları xilas etmək üçün müharibəyə girdi. Müharibə cinayətləri körpələri öldürən, qadınları zorlayan və əmlakını talayan HƏMAS terrorçuları tərəfindən törədilib. İsraili mülki əhaliyə rəhm etməyən bir ölkə kimi qələmə vermək fransızların Azərbaycan haqqında yaydıqları cəfəngiyyatlar kimi, sadəcə olaraq kobud yalandır. Avropa İttifaqının Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsinə qarışmasına gəlincə, Aİ Azərbaycanla əlverişli iqtisadi münasibətlərə malik olmasına baxmayaraq, demək olar ki, açıq şəkildə Ermənistanın tərəfini tutub. Azərbaycan ehtiyat edir ki, Avropanın, xüsusən də EUMA-nın (Avropa İttifaqının Ermənistandakı Monitorinq Missiyası) iştirakı sülh prosesinə mane ola bilər və Ermənistanda kompromislərə qarşı çıxan qisasçı qrupları dəstəkləyə bilər. Bundan əlavə, Azərbaycan EUMA-nın muxtar fəaliyyət göstərə bilməsindən narahatdır. Azərbaycanlıların bu narahatlığı Fransa hərbi rəsmilərinin EUMA missiyasında birbaşa iştirak etməsindən irəli gəlir. Düzdür, Ermənistan və Azərbaycan arasında hərbi kampaniya başa çatıb, hər iki ölkə sülh danışıqlarında müzakirə olunan bir neçə davam edən məsələdən başqa, münaqişənin əksər təfərrüatlarını danışıqlar yolu ilə həll edib. Bunun fonunda Fransanın Ermənistana davamlı dəstəyi gərginliyi və öz məqsədləri üçün münaqişəni qızışdırmaq cəhdi kimi görünür və belə bəlli olur ki, Fransanın ermənilərə dəstəyini “münaqişənin həllinə dəstək” kimi qəbul etmək mümkün deyil. Təqdim olunan məlumatları nəzərə alsaq, belə başa düşmək olar ki, öz siyasi və diplomatik məqsədləri naminə Cənubi Qafqazda münaqişənin və Ermənistanla Azərbaycan arasında mübahisənin davam etdirilməsində maraqlı olanlar fransızlardır”.
Nahid SALAYEV
