Ötən zaman artıq sübut edib ki, Azərbaycanla Türkiyə arasında dostluq və qardaşlıq möhkəm təməllər üzərində qurulub və kimsə bunu poza bilməz. Bu sarsılmaz qardaşlıq münasibətləri bundan sonra daha da inkişaf edərək dünyaya nümunə olacaq.
Ölkəmiz növbəti dəfə müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qardaş Türkiyə ilə bütün sahələrdə əlaqələr yüksələn xətt üzrə inkişaf etməkdədir. Heydər Əliyevin "Bir millət, iki dövlət" kəlamı siyasi, iqtisadi, eləcə də geostrateji mahiyyəti ilə ötən dövr ərzində öz təsdiqini tapıb.
Təbii ki, qarşılıqlı münasibətlərin inkişafında liderlərin də rolu danılmazdır. Məhz onların fəlaiyyəti nəticəsində Azərbaycanla Türkiyə arasında hər hansı bir sıxıntı müzakirə mövzusu ola bilməz. Ankara və Bakı bütün beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də vahid mövqedən çıxış edir. O da faktdır ki, İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticəsi olaraq regionda yaranmış yeni geopolitik durum tarixi köklərə dayanan qardaşlıq münasibətlərinin yeni perspektivlərini açıb. Beləliklə, tarixi köklərə, qardaşlığa əsaslanan Azərbaycan-Türkiyə əlaqələri bütün sahələrdə, o cümlədən siyasi, iqtisadi-ticarət, humanitar, hərbi və digər sahələrdə bu gün ən yüksək zirvədədir. Hər iki ölkə beynəlxalq müstəvidə də bir-birini birmənalı olaraq dəstəkləyir. Ölkələrimiz ən çətin vaxtlarında biri-birinə qardaş dəstəyi göstərir. Məsələn, bəllidir ki, 2023-cü ilin fevralında qardaş ölkə dəhşətli zəlzələ ilə silkələndi. Azərbaycan bu çətin günlərdə Türkiyəyə ilk yardım əli uzadan ölkə olub. Zəlzələnin ilk günü prezident İlham Əliyevin tapşırığına uyğun olaraq Türkiyəyə lazımi dəstək üçün bütün imkanlar səfərbər olunub. Bundan başqa, birinci xanım Mehriban Əliyevanın göstərişi ilə Heydər Əliyev Fondu da Türkiyənin zəlzələ bölgəsinə humanitar yardım edib. Ölkəmizin dəstəyinin ən mühüm nümunələrindən biri Kahramanmaraş vilayətində inşa edilən “Azərbaycan” məhəlləsi oldu. Bu məhəllənin tikintisi prezident İlham Əliyevin göstərişi ilə həyata keçirilib və bütün xərclər Azərbaycan dövləti tərəfindən qarşılanıb. Məhəllədə Kahramanmaraşda zəlzələ səbəbindən evsiz qalan ailələr üçün 1000-dən çox mənzil inşa olunub. Layihə təkcə yaşayış və ticarət obyektləri ilə məhdudlaşmır. Burada, həmçinin məktəb, uşaq bağçası, mədəniyyət mərkəzi, məscid və digər sosial obyektlər də tikilir. Burada inşa edilən məktəbə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı verilib. Qarabağın dirçəldilməsində, işğaldan azad olunmuş ərazilərə həyatın qaytarılması üçün infrastruktur quruculuğunda isə Türkiyə şirkətlərinin iştirakı təmin olunub.
Bu gün də Azərbaycan və Türkiyə bütün sahələrdə birlikdə addımlayır, inkişaf edir. İki ölkə arasında ticarət əlaqələri, enerji və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlıq da kifayət qədər genişdir. 2000-ci illərdə xüsusilə enerji və infrastruktur layihələri ölkəmizin iqtisadi inkişafını dəstəkləmək və Türkiyə ilə əlaqələri daha da möhkəmləndirmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edib. Azərbaycan enerji ixracatı sahəsində Türkiyə vasitəsilə Avropaya açılan yeni yollar əldə edib, bu da hər iki ölkə üçün strateji baxımdan əhəmiyyətli olub. Uzun illər ərzində enerji sahsində də möhkəmlənən əlaqələr bir sıra vacib strateji layihələrin hesabına yeni səviyyəyə yüksəlib. Belə layihələrdən biri də İğdır-Naxçıvan qaz kəməridir. Qeyd edək ki, İğdır-Naxçıvan qaz kəməri Naxçıvanın qaz təchizatının şaxələndirilməsinə imkan verməklə onun bir mənbədən asılılığını aradan qaldırmış olacaq. 2020-ci il dekabrın 15-də Ankarada Azərbaycan və Türkiyə arasında İğdır-Naxçıvan qaz boru kəmərinin tikintisinə dair anlaşma memorandumu imzalanıb. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin 2022-ci il 10 fevral tarixli sərəncamına əsasən isə İğdır-Naxçıvan qaz boru kəmərinin tikintisi üçün dövlət büdcəsindən vəsait ayrılıb. Layihə “Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafına dair 2023–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nın prioritet layihələri sırasında yer alıb. Boru kəmərinin İğdırdan Sədərək rayonuna qədər uzunluğu 97,5 kilometr təşkil edir. Kəmərin Azərbaycan hissəsinin uzunluğu 17,5 kilometr, Türkiyə hissəsinin uzunluğu isə 80 kilometrdir. Boru kəməri gündə 2 milyon kubmetr, ildə isə 730 milyon kubmetr qaz ötürmək qabiliyyətinə malikdir ki, bununla da Naxçıvanın qaza tələbatı tamamilə ödəniləcək. Gələcəkdə boru kəmərinin ötürücülük qabiliyyətini iki dəfədən çox artırmaq mümkündür. İşə salınan yeni qaz magistralı Naxçıvanı Azərbaycanın öz qazı ilə təchiz olunmasını təmin edəcək ki, bu da təkcə bölgənin üçüncü ölkələrdən asılılığını azaltmayacaq, eyni zamanda Azərbaycanla Türkiyə arasında iqtisadi əlaqələri möhkəmləndirmiş olacaq. Bu eyni zamanda ikitərəfli münasibətlərdən tutmuş iri beynəlxalq enerji layihələri çərçivəsində inteqrasiyanın genişləndirilməsinə kimi daha geniş kontekstdə enerji əməkdaşlığının inkişafına vasitəçilik etmiş olacaq. Qaz kəmərinin tikintisi Azərbaycanın beynəlxalq enerji sistemində öz mövqeyini möhkəmləndirməklə bağlı daha geniş strategiyasının bir hissəsidir. Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tiflis-Ərzurum qaz kəməri və TANAP kimi vacib ixrac marşrutlarına əlavə olaraq, bu layihə regionun enerji stabilliyinə dəstək olan infrastrukturun daha bir elementinə çevrilir. İğdır-Naxçıvan qaz kəməri sadəcə bir infrastruktur layihəsi deyil, Azərbaycan və Türkiyə arasında möhkəmlənən, regionun uzunmüddətli inkişafı və sabitliyinə yönəlmiş tərəfdaşlığın daha bir təzahürdür. Daha bir məsələ ondan ibarətdir ki, mühüm coğrafi məkanda yerləşən qardaş türk ölkələrinin birliyinin güclənməsində Azərbaycanla Türkiyə mühüm rol oynayırlar. Türk dünyasının iqtisadi imkanları çox genişdir, zəngin enerji resurslarına sahibdirlər. Eləcə də vacib nəqliyyat yollarına malikdirlər. Bu, onu göstərir ki, türk dövlətlərinin birliyi həm də dünya iqtisadiyyatı üçün xeyli önəmlidir. Odur ki, bu üstünlükləri dəyərləndirərək səyləri birləşdirmək, həmrəyliyi möhkəmləndirmək qardaş ölkələrin ancaq güclənməsinə səbəb olub. Türk Dövlətləri Təşkilatının xüsusən son illərdəki fəaliyyəti bunun üzv dövlətlər üçün ən səmərəli platforma olduğunu təsdiqləyir. Təcrübə göstərir ki, yaxın coğrafiyalarda baş verən gözlənilməz hadisələrin, yaşanan gərginliklərin fonunda ortaya çıxan böhranlardan yalnız birlikdə xilas olmaq mümkündür. Azərbaycan və türkiyə fəaliyyətlərində məhz bunu da nəzərə alırlar.
Samirə SƏFƏROVA
