ABŞ və onun bəzi əsas tərəfdaşları arasındakı ticarət müharibəsinin faktiki başlanması dünyada xüsusi narahatlıqla izlənilməkdədir. Qeyd edək ki, ABŞ administrasiyası Kanada və Meksikadan faktiki olaraq bütün idxal mallarına 25 % rüsum tətbiq edib və Çindən gələn mallara tarifləri ikiqat artırıb. Hesablamalar göstərir ki, illik ifadədə ümumi dəyəri təqribən 1,5 trilyon dollar olan idxal məhsullarına rüsum tətbiq olunub.
25 % dərəcəsi Kanadanın enerji məhsullarına təsir etməyəcək və bu məhsullara 10 % rüsum tətbiq ediləcək. Amerika hakimiyyəti bütün bu tədbirləri Vaşinqtonun fikrincə, ABŞ-a narkotiklərin və qanunsuz mühacirlərin qəbuledilməz axını ilə əlaqədar həyata keçirir. Qarşı tərəflər də artıq müvafiq addımlar atır. Kanada 155 milyard dollarlıq ABŞ mallarına qarşı 25% rüsum tətbiq etdiyini bildirib. Kanadanın baş naziri Castin Trüdo qeyd edib: “ABŞ Kanadaya qarşı ticarət müharibəsi başlatdı, buna görə də Ottava Vaşinqtona cavab tarifləri tətbiq etdi. ABŞ ən yaxın tərəfdaşı və müttəfiqi olan Kanadaya ticarət müharibəsi başlatdı”. Trüdo baş verənləri “axmaqlıq” adlandırıb və qeyd edib ki, Tramp “Kanada iqtisadiyyatını çökdürmək” istəyir, çünki bu, onun Kanadanı “ilhaq etməsini” asanlaşdıracaq. Kanadanın baş naziri əlavə edib ki, bu, heç vaxt olmayacaq: “Kanada heç vaxt 51-ci ştat olmayacaq”. ABŞ prezidenti Donald Trampın məsələyə reaksiyası sərt olub və o, Trüdonu aşağılayıb: “Lütfən, Kanada qubernatoru Trüdoya izah edin ki, o, ABŞ-a cavab rüsumunu tətbiq edəndə, bizim cavab tarifimiz dərhal eyni məbləğdə artacaq!”. Kanadanın bir neçə əyaləti ABŞ-ın tətbiq etdiyi tariflərə cavab olaraq Amerika istehsalı spirtli içkilərin satışını qadağan edib. Ontario, Kvebek, Manitoba və Britaniya Kolumbiyası əyalətlərində artıq qadağa qüvvəyə minib. Ontario qubernatoru Dug Ford qərarın ABŞ istehsalçılarına ciddi zərbə vuracağını vurğulayıb. Meksika prezidenti Klaudiya Şeynbaum da ABŞ-ın tətbiq etdiyi 25 faizlik tarifə cavab olaraq ABŞ məhsullarına tarif tətbiq edəcəyini açıqlayıb. Çin və Kanadadan fərqli olaraq, Meksika tarif tətbiqi ilə bağlı martın 9-na kimi gözləyəcək.
Qeyd edildiyi kimi Tramp Çindən idxal olunan mallara tətbiq edilən gömrük rüsumlarını ikiqat artıraraq 10 %-dən 20 %-ə çatdırmaq qərarına gəlib.Vaşinqton bəyan edir ki, belə bir tədbir Çin hökumətinin ABŞ-a fentanil tədarükünü məhdudlaşdıran addımlar atmadığına görə qəbul edilib. Tramp məsələ ilə bağlı bildirib: “Mən belə nəticəyə gəlirəm ki, Çin kooperativ hüquq-mühafizə səyləri vasitəsilə qadağan olunmuş narkotik vasitələrin böhranını yumşaltmaq üçün adekvat addımlar atmayıb və 14195 saylı İcra Fərmanında təsvir olunan böhran həll olunmayıb”. Bununla bağlı sözügedən fərmanın mətnində dəyişiklik edilib: 10 faiz rüsum 20 faizlə əvəz edilib. Çin Xalq Respublikasının Ticarət Nairliyi məsələ ilə balı bildirir: “Çin ABŞ-ın öz mallarına rüsumları artırmasına cavab olaraq hüquq və maraqlarını qorumaq üçün əks tədbirlər görəcək. Çin kəskin narazılığını və qəti etirazını bildirir, hüquq və maraqlarını qətiyyətlə qorumaq üçün cavab tədbirləri görəcək”. Çin ABŞ-dan idxal olunan əsas kənd təsərrüfatı məhsullarına, o cümlədən toyuq, donuz əti, soya və mal ətinə 15%-ə qədər əlavə tariflər tətbiq edəcəyini və ABŞ-ın əsas şirkətləri ilə işgüzar əlaqələri məhdudlaşdıracağını açıqlayıb. Bir çox iqtisadçı hesab edir ki, müasir dövrdə tariflər və ixrac məhdudiyyətləri kimi beynəlxalq ticarətə maneələrin azaldılması bütün tərəflərə fayda verir. Amma indi tamam əks mənzərə yaşanır. Tramp həmçinin xəbərdarlıq edib ki, o, gələcəkdə Avropa İttifaqına tariflər tətbiq etməyi planlaşdırır. Artıq Brüssel Donald Trampın proteksionist siyasətə qayıdacağından və Avropa İttifaqı məhsullarına rüsumları yenidən artıracağından narahatdır. Qərb mediası yazır ki, Avropa ABŞ-la düşmənçilikdə maraqlı deyil, lakin bu dəfə Donald Trampın ilk prezidentlik müddəti ilə müqayisədə münaqişəyə daha çox hazırdır. Avropa rəsmiləri ümid edirlər ki, Vaşınqtonla razılıq əldə olunacaq, lakin rüsumların tətbiq olunacağı təqdirdə ABŞ məhsullarına cavab tarifləri də daxil olmaqla bütün əks tədbirlərə hazırlıq görülüb. Proseslər Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir. Hesab olunur ki, ticarət müharibəsi malların Azərbaycan üzərindən tranzitinə müsbət təsir göstərə bilər. Xüsusən də Çin öz ixrac axınlarının bir hissəsini digər istiqamətlərə yönəltməyə çalışacaq. Bu halda Azərbaycan üzərindən tranzit yük axınının həcminin dəfələrlə artması gözlənilir. Ölkəmizdən keçən marşrut Çin və Avropa üçün olduqca sərfəlidir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərin kəsişməsində yerləşən ölkəmiz regionun mühüm nəqliyyat və logistika habı kimi tanınır. Eyni zamanda, beynəlxalq yükdaşımalarda Orta dəhlizinin rolunun gündən-günə artdığını nəzərə alaraq, Azərbaycan bu dəhlizin də təşviq edilməsinə öz töhfəsini verir. Amma xaricidən gələn inflyasiya təzyiqlərinin Azərbaycanda müəyyən bahalaşmaya yol açağağı da istisna deyil.
Ramil QULİYEV
