Avropada Azərbaycan enerji resurslarına, xüsusən də təbii qazına getdikcə daha böyük tələb yarandığı müşahidə edilməkdədir. Bu məsələ Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) yay sessiyasında bir daha öz təsdiqini tapdı. Macarıstanın xarici işlər naziri Peter Siyarto Azərbaycan qazının tezliklə ölkəsinə çatdırılmasının həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini diqqətə çatdırdı.
Qeyd edək ki, AŞPA-dakı Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbəri Səməd Seyidov Peter Siyartoya təbii qaz məsələsində sual ünvanlayıb: “Cənab nazir, sizi burda görməyimdən çox şadam. Azərbaycan və Macarıstan arasında sıx əlaqələr var. İki ölkə arasında enerji sahəsində müqavilə imzalanıb. 2022-ci ildə Macarıstan, Gürcüstan və Rumıniya ilə birlikdə enerji sahəsində layihə imzalandı. Enerji sahəsində imzalanmış bu layihələrin gələcəyi haqqında nə deyə bilərsiniz?”. Macarıstan naziri enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı suala görə Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbərinə təşəkkür edərək deyib: “Dənizə çıxışı olmayan Macarıstanın təbii ehtiyatları, xüsusilə də təbii qaz və neft ehtiyatları yoxdur. Buna görə də ölkəmiz bu sahədə idxaldan, digər ölkələrin təchizatından asılıdır. Gündəlik həyatda Avropa İttifaqı və ABŞ-ın enerji təminatını şaxələndirmək istəyindən danışılır. Bu sahədə bizim Azərbaycanla çox məhsuldar danışıqlarımız oldu və müqavilə imzalandı. Həmin müqaviləyə görə ildə 1 milyon kubmetrdən çox Azərbaycan təbii qazı Macarıstana ixrac olunacaq. Ancaq Cənub-Şərqi Avropada lazımi infrastruktur olmadığından bu müqavilə hələ bu il reallaşacaq. Enerji təchizatı ilə bağlı məsələnin siyasətlə, eləcə də ideologiya və ya siyasi mənsubluqla heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu, fiziki reallıq məsələsidir. Təbii qaz təminatını Avropadakı infrastruktur təyin edir. Yeni qarışıq enerji mənbəyi olması üçün Cənub-Şərqi Avropada infrastrukturun təkmilləşdirilməsi məqsədilə Avropa İttifaqına müraciət etdik. Qurumdan bildirildi ki, qaz təchizatı infrastrukturuna dəstək vermək istəmir, çünki daha çox yenilənən enerjiyə prioritetdir. Qarşıdan gələn 25 il ərzində yenilənən enerjiyə keçiləcək. Ancaq bu illər ərzində nə olacaq? Ehtiyacları necə təmin etmək olar? Gündəlik enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinin vacibliyindən danışılsa da, bu məqsədlə maliyyə ayrılmasını dəstəkləmirlər. Bu siyasi mənsubluq deyil, bu, fiziki ehtiyacdır. Bu baxımdan düşünürəm ki, Avropa İttifaqı etibarını itirib. Ümid edirəm ki, rumın, bolqar, serb, türk, yunan və slovak dostlarımızla birlikdə milli enerji infrastrukturumuzu təkmilləşdirərək, yeni qarışıq enerji mənbəyini təmin edə biləcəyik. Bu il Macarıstana ilk Azərbaycan təbii qazı çatdırılacağına ümid edirik”. Macar nazir Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyi sahəsində etibarlı tərəfdaş olduğunu xatırladıb. Qeyd edək ki, Cənub Qaz Dəhlizi işə düşdükdən sonra ümumilikdə Avropanın, o cümlədən Balkan ölkələrinin Azərbaycanın enerji resurslarına olan marağı və ehtiyacı artmaqdadır. Son illərdə Balkan ölkələrinin bir neçəsi Azərbaycan təbii qazını idxal etməyə başlayıb. Bir çox digər ölkələr isə Azərbaycan qazına çıxış əldə etmək üçün infrastruktur layihələri üzərində işləyir. Bu baxımdan cari ilin aprelində Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Slovakiyanın ötürücü sistem operatorları və SOCAR arasında əməkdaşlığın təşviqi ilə bağlı Anlaşma Memorandumunun imzalanması böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu sənəd Azərbaycan qazının Avropa İttifaqına çatdırılması üçün yeni marşrutun formalaşmasına imkan yaradaraq iştirakçı ölkələr arasında strateji tərəfdaşlığın təmin edilməsinə ciddi töhfə verəcək. Bu üsul alternativ marşrut olaraq Azərbaycanın təbii qazının yeni bazarlara çıxışını təmin edəcək, ölkəmizin etibarlı tərəfdaş kimi sabit enerji təchizatında strateji mövqeyini möhkəmləndirəcək, ümumilikdə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsindəki rolunu daha da artıracaq. Ötən il Avropa İttifaqı ilə imzalanan Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu 2027-ci ilə qədər Azərbaycandan Aİ-yə təbii qazın həcminin iki dəfəyə qədər artırılaraq 20 milyard kubmetrə çatıdırlmasını nəzərdə tutur. Bolqarıstanda imzalanan sənəd isə əlavə marşrutlar vasitəsilə Avropaya qaz ixracının artırılmasına töhfə verəcək. Yeni memorandum həm də “Həmrəylik Halqası” təşəbbüsünün reallaşması üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Avropa Komissiyası tərəfindən dəstəklənən və Bolqarıstan tərəfindən təklif edilən bu təşəbbüs Avropa İttifaqı, Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropa ölkələrinə təbii qaz nəqlinin təhlükəsizliyinin artırılması məqsədi daşıyır. “Həmrəylik Halqası” təşəbbüsünün icrası Azərbaycanın Avropa İttifaqı və Balkan ölkələri ilə münasibətlərini yeni mərhələyə daşıyacaq. Bu təşəbbüsün icrasında Azərbaycan əhəmiyyətli rola malikdir. Bundan başqa, Gürcüstan, Rumıniya və Qara dənizin dibi ilə Azərbaycan və Macarıstanı kabel vasitəsilə birləşdirən Cənubi Qafqazın “yaşıl” elektrik enerjisi də Avropada xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Azərbaycandan ekoloji cəhətdən təmiz elektrik enerjisinin tədarükü Macarıstanın energetika problemlərinin həllində daha bir addım olacaq. Qara dənizin dibi ilə çəkilən təxminən 1200 kilometr uzunluğunda kabel suyun altında dünyanın ən uzun xətti olacaq.
Ramil QULİYEV
