Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumunda çıxışı zamanı Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bəyan edib ki, Rusiya Azərbaycandan keçən dəhlizlə yükdaşımanı üç dəfə artıracaq.
Putin bunu belə əsaslandırıb: “Rusiya Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin inkişafına xüsusi diqqət yetirəcək. Ölkə 2025-ci ilə qədər bu marşrut üzrə ixrac daşımalarının həcmini iki dəfə, 2030-cu ilə qədər isə üç dəfə artırmağı planlaşdırır. Biz Volqa-Baltik kanalında dərinləşdirmə işləri aparırıq. Artıq bu il o, 4,5 m dərinliyi olan gəmiləri qəbul edə biləcək. Şərq istiqamətinə gəlincə, 2025-ci ilə qədər onun ixrac potensialı 30 faiz, 2030-cu ilə qədər isə 2022-ci ilin səviyyəsinə nisbətdə daha 100 milyon ton artmalıdır”.
Rusiya prezidentinin məlum hədəflərini və bununla bağlı perspektivləri ekspertlər necə dəyərləndirir?
“Bu, Azərbaycanın ciddi tranzit imkanlara malik ölkə kimi regional çəkisinin daha da yuksəlməsinə təsir edəcək”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Elşən Manafov Rusiyanın Azərbaycan üzərindən keçən dəhlizə önəm verməsinə müsbət prizmadan yanaşdı: “Uzunluğu 7200 km olacaq “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin çəkilməsi ilə bağlı razılıqların təməli 2000-ci ilin 12 sentyabrında Rusiya, İran və Hindistan arasında imzalanmış müqavilələrlə qoyulub. Dəhlizin yaradılmasında məqsəd Hindistandan Rusiyaya gedəcək yüklərin daşınma müddətini azaltmaqdır. Hazırda bu müddət 6 həftə təşkil edir. Dəhlizin işə düşməsindən sonra isə yüklərin daşınması üçün müddətin 3 həftəyədək azaldılacağı gözlənilir. Azərbaycan bu dəhlizlə bağlı məlum layihələrə 2005-ci ildə qoşulub. Daha 13 dövlət tərəfindən dəhlizlə bağlı müqavilələr ratifikasiya edilib. O cümlədən Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Bolqarıstan və digər ölkələr də dəhlizin çəkilməsi ilə bağlı məlum müqavilələrə imza atıblar. Dəhlizin Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsində prezident İlham Əliyevin sərəncamına əsasən infrastukturun təşkili sahəsində işlərin sürətləndirilməsi üçün tədbirlər plani müəyyənləşdirilib və uğurla həyata keçirilir. Bu günlərdə Rusiya və İran arasında baş tutmuş danışıqlardan sonra Rəşt-Astara yolunun çəkilməsi ilə bağlı Rusiya tərəfi təxminən 500 milyon rubl vəsait ayırıb. Dəhliz uç istiqamətdə fəaliyyət göstərəcək. Dəhlizin Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsinin dövlətimiz üçün xususi əhəmiyyəti var. Əvvəla bu, Azərbaycanın ciddi tranzit imkanlara malik ölkə kimi regional çəkisinin daha da yuksəlməsinə təsir edəcək. Tranzit daşınmalara görə Azərbaycan yüz milyonlarla vəsait əldə edəcək. Onun iqtisadiyyatına investisiya qoyuluşları artacaq. Naxçıvanla quru yolunun nəhayət ki, realizə edilməsi üçün infrastruktur imkanlarımız artacaq. Azərbaycan Xəzərdə ən böyük ticarət donanmasına malik ölkə kimi nəinki dəmir yolu, naviqasiya imkanlari ilə də dəhlizin rentabelliyinin yüksəlməsinə öz töhfəsini verəcək. Ən nəhayət, bu dəhliz bir daha Azərbaycanın geniş logistika imkanlarına malik ölkə kimi beynəlxalq nüfuzunun artmasına təsir göstərəcək”.
Politoloq onu da qeyd etdi ki, hazırda Ukraynada Qərb və Rusiya arasında yeni dünya nizamının müəyyən edilməsi uğrunda gedən geopolitik və hərbi qarşıdurmanın reallıqlarını nəzərə alsaq, dəhlizin Avrasiyaçılıq tərəfdarları üçün geosiyasi əhəmiyyət kəsb etməsi birmənalıdır: “Qərb və deməli Avroatlantik doktrinanın tərəfdarları dəhlizin geopolitik səciyyə təşkil etdiyinin mahiyyətinə varırlar. ABŞ və Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq etdikləri, onu loqistik məngənəyə salmağa cəhd etdikləri bir şəraitdə yeni dəhlizin Rusiya üçün əhəmiyyəti böyükdür. Rusiya ilə yanaşı, dəhlizin reallaşması istiqamətində əməkdaşlıq edən dövlətlərin də bu mənada çoxqütblü dünya geopolitik modelini dəstəkləmələri şübhəsizdir. Bu isə Rusiyanın guya Qərbin səyləri nəticəsində dünya birliyindən təcrid edilməsi ilə bağlı qərbpərəstlərin apardıqları təbligatın cəfəngiyyat və gerçəkliklərdən uzaq bir konsepsiya olduğunu bir daha əyani şəkildə göstərir. Dəhlizin reallaşması üçün birgə fəaliyyət göstərən dövlətlərin qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa söykənən siyasətləri yeni dünya nizamı uğrunda mübarizə aparan tərəflərin gerçək məqsədlərinə aydınlığın gətirilməsi baxımından ciddi geopolitik əhəmiyyət kəsb edir”.
Vidadi ORDAHALLI
