Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində Azərbaycanın getdikcə daha böyük rol oynaması Qərb dünyasında indi daha çox qabardılmaqda, bu fonda ölkəmizlə əməkdaşlığın miqyası daha da genişlənməkdədir.
Məsələnin daha bir mühüm tərəfi odur ki, Azərbaycan Avropaya enerji nəqlini növlərinə görə də uğurla şaxələndirir. Belə ki, Azərbaycan artıq 2000-ci illərdən Avropaya neft, 2020-ci illərdən sonra isə qaz ixrac edir. Yaxın tezlikdə bu sıraya “yaşıl enerji” də daxil ediləcək.
Daha bir önəmli məqam odur ki, bütün bunlar Avropanın enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələlərin kəskin olduğu vaxtda baş verir. Elə elektrik enerjisinə də Avropada tələb sürətlə artır. Məhz bu fonda Azərbaycanın “yaşıl enerjisi” Avropa üçün daha böyük önəm kəsb edəcək. Xatırladaq ki, Azərbaycan yaxın illərdə Qara dənizin dibi ilə Gürcüstan üzərindən keçməklə Rumıniya və Macarıstana 3-4 qiqavat elektrik enerjisinin ixracını planlaşdırır ki, bu da ölkəyə Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolunu yalnız neft və qaz ixracatçısı kimi yox, həm də elektrik ixracatçısı kimi formalaşdırmağa imkan verəcək. Bu istiqamətdə Azərbaycan həm istehsalçı, həm ixracatçı ölkə rolundadır. Paralel olaraq, Azərbaycan Avropanın və qonşu ölkələrin enerji layihələrində etibarlı tərəfdaş kimi tanınır. Beləliklə, Azərbaycan Avropa üçün isə çox vacib tərəfdaş rolunu oynayır. Ölkəmiz bu baxımdan həm etibarlı ixracatçı, həm də gələcəkdə tranzit roluna iddia edir. Bu səbəbdəndir ki, enerji, xüsusən də təbii qazla bağlı Azərbaycanla əməkdaşlığa Avropda indi xüsusi önəm verilir. Elə prezident İlham Əliyev Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində 28-ci Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz - “Caspian Oil&Gas” və 11-ci Xəzər Beynəlxalq Energetika və Yaşıl Enerji - “Caspian Power” sərgilərinin açılış mərasimindəki çıxışında diqqətə çatdırıb ki, daha çox sayda Avropa ölkəsinin Azərbaycanın imkanlarından yararlana bilməsi üçün infrastruktur məsələsi də Avropa məkanında öz həllini tapmalıdır: “Əlbəttə, görüləcək işlər çoxdur, TANAP genişlənməlidir, TAP genişlənməlidir. Bizim digər Avropa boru kəmərlərinə də çıxışımız olmalıdır və Balkanlarda belə bir çıxışımız olmalıdır. Avropada interkonnektorların sayı mütləq artırılmalıdır. Bütün bu məsələlər əlaqələndirilmiş şəkildə həyata keçirilməlidir. Çünki biz burada böyük sərmayə qoymalıyıq. Ona görə biz əmin olmalıyıq ki, hasil etdiyimiz əlavə qazın, planlaşdırmadığımız həcmlərin, - biz ancaq artan tələbatı nəzərə alaraq bunu hasil edirik, - real alıcısı olacaqdır. Ona görə də biz bu komanda işini davam etdirməliyik”. Ekspertlər bu halda qeyd edir ki, Azərbaycan neft-qaz ehtiyatlarına görə dünyada ilk onluğa düşməsə də, dünyanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında vacib zamanda vacib səviyyədə tutduğu mövqeyə görə nəinki ilk onluğa, hətta ilk beşliyə düşən ölkələrdən biridir. Məsələn, enerji məsələləri üzrə ekspert Eldəniz Əmirov “report” portalına bildirir ki, xüsusilə də Şərqi Avropa ölkələri üçün Azərbaycan lazımi vaxtda lazımi dəstəyi göstərib: “Azərbaycan neft ehtiyatlarına görə dünyada 20-ci yerdədir və qaz ehtiyatlarına görə də ABŞ, İran, Rusiya, Qətər kimi ölkələrlə müqayisədə çox öndə hesab edilə bilməz. Nəzərə alsaq ki, Avropanın 500 milyard kubmetr qaza ehtiyacı var və Azərbaycan Aİ ölkələrinə qaz ixracını 20 milyard kubmetrə çatdıracaq, ölkəmizin Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində oynadığı rol 4-5 % həcmində qiymətləndirilir. Amma biz Avropanın çox vacib nöqtələrini qazla təmin edirik. Məsələn, Qərbi Avropa ölkələri okean üzərindən ABŞ-ın mayeləşdirilmiş təbii qazı və Norveç qazı ilə təchiz olunur. Şərqi Avropa ölkələri isə məhz Azərbaycan qazına daha çox ehtiyac duyur. Cənub Qaz Dəhlizi bu təchizatı həyata keçirməyə imkan verir. Bu dəhlizin sonuncu seqmenti olan TAP isə Yunanıstan və Türkiyə sərhədindən başladığına görə, Yunanıstanın şimal qonşuları Rumıniya, Macarıstan, Slovakiya daxili qaz şəbəkələri vasitəsilə Azərbaycan qazını nəql edə bilir. Bu şəbəkələri paralel olaraq yeniləmək və genişləndirmək imkanları da reallaşdırılır ki, Azərbaycan qazı interkonnektorlar vasitəsilə həmin ölkələrə nəql olunsun”.
Ekspert vurğulayıb ki, Azərbaycan həm də alternativ enerji strategiyasını tətbiq etməyə başlayıb: “Bununla bağlı Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstanla Buxarestdə "yaşıl enerji" sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Saziş imzalandı. Nəticədə Azərbaycanda alternativ enerji mənbələri hesabına istehsal olunacaq elektrik enerjisi Qara dənizin dibi ilə Avropaya ixrac olunacaq. Azərbaycanın bu layihəni gerçəkləşdirmək potensialı var. Bura 27 geqavatlıq günəş, 157 geqavatlıq külək, işğaldan azad edilən ərazilərdə 210 geqavatlıq alternativ enerji potensialı aiddir. Sözügedən potensial mövcud texnoloji vasitələrlə dəstəklənir. Gələcəkdə bu potensialın daha yuxarı olacağı şübhəsizdir”. O əlavə edib ki, Azərbaycanda potensial var, istək var, iradə var, etibarlılıq var, tərəfdaşlıq var, bir sözlə, hər şey var: “Buna görə də, neft və qaz strategiyamız kimi alternativ enerji strategiyamızın da uğur qazanacağına şübhə etmirəm”. “Yaşıl enerji” ilə bağlı xarici şirkətlərin də Azərbaycana maraq göstərdiyi müşahidə olunur. İlkin hesablamalara əsasən, müvafiq stansiyalar qurulduqdan sonra Azərbaycanda 350 milyon kubmetr miqdarda təbii qazın sərfiyyatına qənaət etmək mümkün olacaq. Həmçinin 600 min ton karbon emissiyası azala bilər. Həmçinin tranzit baxımından daölkəmizn rolu artır. Ötən il Ukraynada baş verən hadisələrdən sonra Mərkəzi Asiya ölkələrinin çoxu Azərbaycan üzərindən dünya bazarlarına çıxır. Qazaxıstan neftinin müəyyən bir hissəsi, Türkmənistanın neft və neft məhsullarının böyük hissəsi, neft-kimya məhsulları, karbomid, müxtəlif markalı politilen məhsulları, Özbəkistanın texniki kükürdü, karbomidi Azərbaycan üzərində dünya bazarlarına tədarük edilir. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan yeni enerji-nəqliyyat dəhlizi rolunu qarşıdakı illərdə daha da artırır.
Ramil QULİYEV
