Nəhayət İran və Rusiya arasında Rəşt-Astana dəmir yolu hissəsinin tikintisinə dair sazişin imzalanması qətiləşdi. Rusiya və İran prezidentləri Vladimir Putinlə İbrahim Rəisi Rəşt-Astara dəmiryolu hissəsinin tikintisinə dair sazişin imzalanması mərasimində iştirak edirlər. Putin mərasimə videobağlantı vasitəsilə qatılıb.
Sənədə əsasən, Moskva və Tehran layihələndirmə, tikinti, eləcə də mal və xidmətlərin çatdırılması işlərini birgə maliyyələşdirəcəklər.
İranın Moskvadakı səfiri Kazım Cəlaliyə bildirib ki, Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin tikintisinin başa çatdırılması iki ölkənin prioritetlərindən biridir: “Şimal-Cənub” Nəqliyyat Dəhlizinin Rusiya, Azərbaycan və İranın daxil olduğu qərb qolunun dəmir yolu baxımından Rəşt ilə Astara arasında 162 kilometrlik çatışmayan qovşaq var. Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinin başa çatması ilə Sankt-Peterburqla Fars körfəzi arasında əlaqə yaradılacaq”.
O da məlumdur ki, sözügedən dəmir yolunun çəkilməsi ilə əlaqədar Azərbaycanla İran arasında bir ara ciddi iş gedirdi. Azərbaycan yolun Astara hissəsində üzərinə düşən işləri gördü. Üstəlik, Azərbaycan dəfələrlə Rəşt-Astara hissəsi ilə bağlı xərcləri öz üzərinə götürməyə hazır olduğunu bəyan edib. Ancaq İran sözügedən hissənin Azərbaycanla yox, Rusiya ilə çəkilməsinə daha çox maraq göstərdi. Niyə?
“Rusiya təkid etdi ki, 162 kilometrlik Rəşt-Astara hissəsində dəmir yolunun çəkilişi sürətlənsin”
“Bakı-Xəbər”ə açıqlama verən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov İranın Azərbaycanla birlikdə Rəşt-Astara hissəsinin tikintisindən yayınmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Əvvəla, “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi haqqında razılaşma Rusiya, İran və Hindistan arasında 12 sentyabr 2000-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində əldə edilib. 2005-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan buna qoşulub. Sözügedən dəhliz Şimali Avropanı Cənub-Şərqi Asiya ilə birləşdirir. Proqnozlar göstərir ki, tam gücü ilə fəaliyyət göstərəcəyi təqdirdə dəhliz Avropa ölkələrinin, Rusiyanın, Orta Asiya və Qafqaz regionlarının Fars körfəzi və Hindistana çıxışına, Xəzəryanı ölkələrin Qara dəniz limanları ilə ticarət əlaqələrinin intensivləşdirilməsinə şərait yaradacaq. Bəli, Azərbaycan bu dəhlizin reallaşmasında bir sıra təkliflərlə çıxış edib, amma İran bundan yayınıb. Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisinin başa çatdırılması üçün ən vacib məsələ onun maliyyə təminatıdır. Ruhani hökuməti Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinə Azərbaycan hökumtinin 500 milyon dollar sərmayə qoyacağını bəyan etmişdi. Daha sonra bu alınmadı. Ona görə ki, Tehran Azərbaycanın bu dəhlizdə rolunun artmasında maraqlı deyil. Söhbət təkcə Azərbaycanın əldə edəcəyi tranzit gəlirlərindən getmir. Molla rejimi hesab edir ki, bunun sayəsində Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyəti daha da artacaq. İranın əsas istəyi o idi ki, Fars körfəzindən yüklər Bəndər Abbas şəhərinə gəmi ilə daşınsın. Daha sonra Bəndər Abbasdan dəmir yolu ilə Ənzəli limanına gətirilsin və oradan gəmilərlə Rusiyanın Həştərxan şəhərinə daşınsın. Tehranın əsas istəyi bu idi, amma Rusiya buna razı olmadı. Ona görə ki, bu həm daşıma xərclərini artırırdı, həm də vaxtın uzanmasına səbəb olurdu. Belə olan halda, əlbəttə ki, “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi cəlbedici və rəqabətli ola bilməzdi. Ona görə də Rusiya təkid etdi ki, 162 kilometrlik Rəşt-Astara hissəsində dəmir yolunun çəkilişi sürətlənsin. Bununla bağlı maliyyə yardımının bir hissəsini üzərinə götürdü. Həmin yolun çəkilişi ilə bağlı 1 milyard dollara da ehtiyac olsaydı, Azərbaycan bunu qarşılamağa hazır idi. Sadəcə, İran hakimiyyəti istəmir ki, bu layihədə Azərbaycanın önəmi artsın. Səbəb məhz bununla bağlıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
