Qazaxıstanın dəmir yolları mayın 8-dən neft məhsullarının Rusiyanın Qara dənizdəki Taman limanına daşınmasını qadağan edəcək. Bu barədə məlumatı Qazaxıstanın dövlət dəmir yolları əməliyyatçısına istinadla “Reuters” agentliyi verib. Qadağanın səbəbləri və müddəti açıqlanmayıb. Sənəd nəqliyyat şirkətlərinə ünvanlanıb.
Qeyd edək ki, mayın 3-dən neftin Taman limanına daşınmasını Rusiya Dəmir Yolları şirkəti də dayandırıb. Bu qərar Taman limanında neft məhsulları çənlərindən birində yanğın baş verəndən sonra qəbul edilib. Yanğının 1200 kvadratmetr sahəni əhatə etdiyi bildirilir. Xatırladaq ki, mayın 3-də Rusiyanın Krasnodar diyarının Volna qəsəbəsindəki neft çənində yanğın baş verib. Regionun qubernatoru Veniamin Kondratyev qeyd edib ki, yanğına dronun düşməsi səbəb olub. Volna qəsəbəsinin yaxınlığında Taman limanı və Tamanneftqaz şirkətinin neft anbarları yerləşir. Neft məhsullarının daşınma üçün yüklənməsi buradakı kompleksdə həyata keçirilir. “Reuters” bildirir ki, Taman limanındakı terminal ildə 20 milyon ton xam neft, neft məhsulları və maye qaz buraxmaq gücünə malikdir. Ötən il Qazaxıstan Taman limanı vasitəsilə 1 milyon ton mazut və 230 ton maye qaz ixrac edib. Üç treyder agentliyə bildirib ki, terminal neft məhsulları və maye qazın buraxılışını davam etdirir. Buna baxmayaraq, terminalda çox sayda qatarların yığıldığı deyilir. Belə bir vaxtda digər məlumata əsasən, mayın 4-ə keçən gecə Rusiyanın Rostov vilayətindəki Novoşaxtinsk neft məhsulları zavodunun ərazisində dron partlayıb. Regionun qubernatoru Vasili Qolubevin sözlərinə görə, dron tikilməkdə olan sexlərarası estakadaya çırpılıb. O qeyd edib ki, bunun nəticəsində yaranmış yanğın söndürülüb, ölən və yaralanan olmayıb. Novoşaxtinsk zavodu artıq bundan əvvəl, 2022-ci ilin iyununda dron zərbələrinə məruz qalıb. O vaxt da zavodun ərazisində yanğın baş vermişdi. Beləliklə, bütün bunlar göstərir ki, Rusiya ərazisi ilə neft daşınması artıq təhlükəli hala gəlir. Bu halda hasilatçılar və daşıyıcılar başqa marşrutlara üstünlük verir. Çünki davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda şimal qonşumuzun neft məntəqələrinə müxtəlif formada hücumların daha da artması gözlənilir. Bütün bunlar neftini əsasən Rusiya ilə daşıyan Qazaxıstanda da nəzərə alınır. Elə bu fonda Qazaxıstanın neft nəqlində Azərbaycanın tranzit imkanlarından istifadəyə indi daha çox diqqət etməsi təsadüfi deyil. Bu məsələyə prezident İlham Əliyevin Şuşada Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş “Böyük Avrasiya geosiyasətinin formalaşması: keçmişdən bu günə və gələcəyə” mövzusunda dördüncü beynəlxalq konfransda çıxışı zamanı da toxunub: “Mənim ötən ay Qazaxıstana rəsmi səfərim zamanı biz enerji sahəsində də əməkdaşlıq perspektivlərini müzakirə etdik. Bu məsələni müzakirə etmək üçün Qazaxıstandan Azərbaycana və əks istiqamətdə bir neçə nümayəndə heyəti səfərdə olmuşdur. Azərbaycanın boru kəməri infrastrukturu vasitəsilə Qazaxıstandan neftin nəqlinə başlanılması barədə razılıq əldə olundu. Beləliklə, proses sadəcə bu yaxınlarda başlayıb və 1,5 milyon ton neftin təchizi və onun Bakı-Tiflis-Ceyhan boru kəməri ilə Aralıq dənizinin sahilinə nəqli üçün müqavilə imzalanmışdır. Qazaxıstan neftinin Azərbaycandan nəql edilərək həcmini artırmaq üçün planlar da var və danışıqlar indi davam edir. Bizim boru kəməri infrastrukturu buna imkan verir… Yaxud Bakıdan Gürcüstanın Supsa dəniz limanına gedən boru kəmərimiz boş olarsa, biz bu boru kəmərindən istifadə edə bilərik, çünki Qara dənizdə böyük bazar var. Mən bəzi Qara dəniz ölkələrində Qazaxıstanın neft emalı müəssisələrinə malik olduğunu bilirəm. Beləliklə, biz həmişə Xəzərin o tayında olan qonşularımızın öz ixracı üçün Azərbaycanın infrastrukturundan istifadə etməsi ilə bağlı planlarını dəstəkləmişik. Yeri gəlmişkən, uzun illər ərzində Türkmənistan nefti Azərbaycan ərazisindən Bakı-Tiflis-Ceyhan neft boru kəməri ilə nəql olunur”.
Hazırda Azərbaycan üzərindən Qazaxıstan neftinin dünya bazarlarına çıxarılması ən sərfəli marşrutlardan biri hesab edilir. Qazaxıstanın isə alternativ marşruta ehtiyacı yüksəkdir. Məsələ bundadır ki, sözügedən ölkə neft hasilatını artırır. Qazaxıstandakı “Talap” Tətbiqi Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Rahim Oşakbayev bu fonda qeyd edir ki, Qazaxıstan Azərbaycanın həyata keçirdiyi logistika, tranzit və enerji layihələrində iştirakda maraqlıdır. Ekspertin sözlərinə görə, Qazaxıstan dənizə birbaşa çıxışı olmayan ölkədir: “Hazırda baş verən geosiyasi dəyişiklikləri nəzərə alsaq, Qazaxıstanın ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsinə təcili ehtiyac olduğunu söyləyə bilərik”. R.Oşakbayev xatırladıb ki, prezident İlham Əliyevin Qazaxıstana son səfəri zamanı Azərbaycanın Qazaxıstanın neft ixracını şaxələndirmək cəhdlərini dəstəkləyəcəyi barədə razılıq əldə olunub: “Qazaxıstan Bakı-Tiflis-Ceyhan kəməri ilə 1,5 milyon ton neft tədarük etməyi planlaşdırır”. Qazaxıstan perspektivdə Bakı-Tiflis-Ceyhanla ildə 20 milyon ton neft nəql etmək niyyətindədir. Bundan əlavə, Azərbaycan Qazaxıstana 2023-cü ildə Bakı-Supsa kəməri ilə 5 milyon ton Qazaxıstan neftinin nəqlini təklif edib. Qeyd edək ki, Bakı-Supsa boru kəməri Xəzər neftinin Səngəçal terminalından Gürcüstanın Qara dəniz sahilində yerləşən Supsa limanına nəqli üçün nəzərdə tutulmuş boru kəməridir. Qazaxıstan baş nazirinin müavini, ticarət və inteqrasiya naziri Serik Jumanqarinin sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfinin təkliflərindən biri də Bakı-Supsa neft boru kəməridir: “Hazırda biz neft kəmərinin texniki xüsusiyyətlərini hesablayırıq. Böyük həcm də dəmir yolu ilə Batumi və Poti limanlarına daşınır. Hazırda araşdırdığımız ən mühüm məsələ Qazaxıstan və Azərbaycan tərəfdən nəqletmədə yaranan nöqsanların aradan qaldırılması üçün yol xəritəsidir”.
Ramil QULİYEV
