İranın xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahian Moskvada rusiyalı həmkarı Sergey Lavrovla görüşdən sonra keçirilən mətbuat konfransında deyib ki, Cənubi Qafqazdakı məsələlər “3+3” platforması vasitəsilə həll edilməlidir.
Onun sözlərinə görə, danışıqlar zamanı tərəflər Tehranda “3+3” platformasının yeni görüşünün keçirilməsi imkanlarını müzakirə ediblər: “Bütün tərəflər siyasi alətlərdən istifadə etməlidir. Regionda iqtisadi imkanların çiçəklənməsi üçün dayanıqlı sülhə doğru getməliyik”.
Xatırladaq ki, “3+3” formatında (Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan, Türkiyə, Rusiya və İran) regional əməkdaşlıq platformasının yaradılması təşəbbüsü ilə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan çıxış edib. Ötən il dekabrın 10-da Moskvada “3+3” formatı çərçivəsində ilk iclas keçirilib. İclas Rusiya XİN rəhbərinin müavini Andrey Rudenko, Azərbaycan XİN başçısının müavini Xələf Xələfov, Türkiyəni xarici işlər nazirinin müavini Sədat Önal, Ermənistanın xarici işlər nazirinin müavini Vahe Gevorkyan və İranın Xarici İşlər Nazirliyinin Avrasiya üzrə Baş direktoru Əlirza Həqiqiyanın həmsədrliyi ilə keçirilib. Gürcüstan görüşdə iştirakdan imtina edib. Bu müddət ərzində heç İranın özü də sözügedən formata ciddi önəm vermirdi. İranın bu formata meyllənməsinin səbəbi nə ola bilər?
Politoloq Rəşad Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, 3+3 formatında əməkdaşlıq imkanları Azərbaycanın 44 günlük müharibədə qazandığı parlaq Qələbə sayəsində mümkün olub: “Respublikamız Ermənistanın 30 il ərzində regional əməkdaşlığa təhdidlər yaradan işğalçılıq siyasətinə son qoydu və yeni reallıqlar yaratdı.
İranın öz siyasətində ardıcıl olmadığı hər kəsə bəllidir. Bu ölkənin mollakratiya rejimi daim ziddiyyətli bəyanatlar verir. Bu bəyanatlar bir qayda olaraq qonşu dövlətlərin maraqlarına və regional layihələrə qarşı yönəlir. Açıq-aydın görünür ki, Tehran rejimi öz imkanlarını və geosiyasi reallıqları düzgün dəyərləndirmədən regional proseslərdə diqtə edən tərəf kimi üstün rol almağa çalışır. İranın belə ziddiyyətli yanaşması, həmçinin 3+3 patformasına münasibətdə də özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Qeyd edək ki, İran rəsmisinin ifadə etdiyi fikirlər bu ölkənin indiyə qədər tutduğu siyasi kursdan kəskin şəkildə fərqlidir.
Altılıq platforması özündə regional inteqrasiyanı və əməkdaşlığı ehtiva edir. Heç bir region dövləti bu platformadan kənarda qalmır”.
Politoloq hesab edir ki, 44 günlük müharibə zamanı və ondan sonra Tehran ümumi bəyanatlarla məhdudlaşırdısa, indi Cənubi Qafqazda sabitliyin və təhlükəsizliyin bərqərar olmasına faktiki töhfə vermək əzmini bəyan edir: “Biz bunu İran diplomatlarının davranışından aydın görürük. Bunun da bir sıra səbəbləri var. İran görür ki, region uğrunda mübarizə həlledici mərhələyə qədəm qoyub. Təsadüfi deyil ki, İran məhz bu gün 3+3 platformasını canlandırmaq zərurətini təkrarlayıb. Tehran format ideyasını ilk alqışlayanlardan biri olub və Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbərini əlavə müzakirələr üçün dərhal region ölkələrinə göndərməkdə maraqlı olduğunu təsdiqləyib. Ancaq biz bunu yalnız sözdə görmüşük. Əməldə isə İran formatı boykota çalışırdı. Çünki bu təşəbbüs Türkiyə ilə Azərbaycandan gəlmişdi.
Türkiyənin Azərbaycanda və bütövlükdə Cənubi Qafqazda öz təsirini genişləndirmək planları Tehranda əsaslı qorxular yaradır. Çünki Ankaranın strategiyasında açıq şəkildə görünən mesajlar İran tərəfindən təhlükə kimi qəbul edilir. Hazırda İran tərəfi hesab edir ki, “3+3” formatı onun opponentlərinin – ABŞ və Qərbin regiondakı rolunu azaldacaq və əksinə, burada Moskvanın mövqeyini xeyli gücləndirəcək. Bundan əlavə, platforma İrana danışıqlar prosesinin bir hissəsi olmağa imkan verəcək”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
