Azərbaycan tarixən türk düşüncəsinin əsas ilham qaynağı olub və türk dünyası ilə bağlı əksər ideyalar, təşəbbüslər Azərbaycandan yayılıb desək yanılmarıq. Dünən də bu gün də türk dünyası ilə bağlı əksər qərarlar rəsmi Bakıda verilib.
Bu da təsadüfi deyil, çünki bura hər zaman türk dünyasının qan damarı rolunu oynayıb. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra türk dünyasına inteqrasiya prosesinə qoşuldu və yaşadığımız çağda bu inteqrasiya daha da dərinləşdi.
Bu gün türk dünyasının birliyi qarşıya qoyulan ciddi hədəfdir və biz buna nail olmuşuq
Bildirək ki, Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə Azərbaycan arasında ikitərəfli münasibətlərinin tarixi yeni deyil. Bu münasibətlər 2009-cu ildə başlayıb və bu günə qədər davam edir. Azərbaycan təşkilatın təsisçi ölkələrindən biri hesab edilir. Məlumdur ki, Azərbaycanın müstəqilliyi milli mənlik şüurunun yüksəlişi, türk köklərinə qayıdış, başqa ölkələrdən olan soydaşlara qovuşmaq istəyi ilə müşayiət olunmuşdu. Bunun nəticəsidir ki, qlobal dünya düzənində özünü tanıtmaq, dövlət ideologiyasını və legitimliyini gücləndirmək, yumşaq gücün xaricə proyeksiyası baxımından Azərbaycan üçün əvvəlcə Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı, sonra isə Türk Dövlətləri Təşkilatı həmişə həlledici rol oynayıb.
Əlbəttə, Azərbaycan Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) ən fəal üzvü kimi tanınır və qeyd etdiyimiz kimi, bir sıra həlledici məsələlərdə həlledici rol oynayır. Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatına dərin inteqrasiyası nəticəsində çox böyük uğurlar əldə olunub.
Məlum, türk dünyası ölkələrinin güclənməsi, nüfuzunun artması türk dövlətlərinin bir təşkilat altında birləşməsini labüd edirdi.
Azərbaycanın TDT-yə inteqrasiyası...
Türk dünyasının bütünlüyü bir-birinə qaynayıb qarışması hər zaman zəruri olub.
Məhz bu səbəbdən türk ölkələrinin dövlət başçılarının 2009-cu ildə Naxçıvanda keçirilmiş Zirvə görüşündə Türkdilli dövlətlərin xalqları arasındakı tarixi bağlara, ümumi dil, mədəniyyət və ənənələrə əsaslanaraq, hərtərəfli əməkdaşlığın dərinləşməsinə səy göstərərək, siyasi çoxqütblülük, iqtisadi və informasiya qlobalizasiyası proseslərinin inkişafı şəraitində regionda sülhün möhkəmləndirilməsi, təhlükəsizlik və sabitliyin təmin edilməsinə birgə töhfə verilməsini arzulayaraq, ümumi qurum çərçivəsində qarşılıqlı əlaqənin dövlətlər və onların xalqları arasında xoş qonşuluq, vahidləşmə və əməkdaşlıq üçün geniş potensialdan faydalanmağa şərait yaratdığını hesab edərək, “Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılması haqqında Naxçıvan Sazişi” imzalanıb və Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılması üzrə razılığa gəlinib. Bunlar tarixdə görülən işlərdir.
Türk birliyinin gücü...
AVCİYA-nın vitse-prezidenti, tarixçi alim, siyasi şərhçi, professor Məhərrəm Zülfüqarlı "Bakı-Xəbər"ə bildirdi ki, Azərbaycan beynəlxalq aləmlə, xüsusən də türk dünyası ilə əlaqələrə, əməkdaşlığa ciddi əhəmiyyət verir. "Bu çox aktual mövzudur. Birincisi, tarixə nəzər salsaq görərik ki, Azərbaycanla orta Asiya arasında mədəni - iqtisadi əlaqələr möhkəmlənməyə başlayıb. Bu dövrdən başlayaraq, bizim aramızda əlaqələr başlayıb. Bizim müştərək tariximiz var. Eyni kökə malik olan xalqlar Sovet işğalına qədər bir-biri ilə çox sıx ünsiyyətdə olublar. Çar Rusiyası və Sovet dövründə ruslaşdırma siyasəti həyata keçirib. Lakin buna baxmayaraq, Rusiya müsəlmanları və Rusiya türkəri arasında aparıcı rol Azərbaycan ziyalılarına müyəssər olub. O dövrdə keçirilən Rusiya müsəlmanlarının qurultayı bunu göstərir ki, məhz Azərbaycan ziyalıları bu qurultayları təşkil edilməsində mühüm rol oynayıb. Hətta Orta Asiya ərazisindən Azərbaycan ziyalılarının Dumaya, Müvəqqəti Hökumətin parlamentinə namizəd göstərilməsi halları da olub.
Bu aramızdakı yaxınlığın, doğmalığın göstəricidir. Sovet dövründə bu əlaqələri qırmaq üçün həm əlifba "islahatı", həm köçürmə, deportasiya siyasəti həyata keçirildi. O ərazilərdə türk etnosunun sayını azaltmaqla və başqa etnosların sayını süni surətdə artırmaqla problemlər yaratmağa çalışdılar. Bilirsiz ki, SSRİ dağılandan sonra vaxtilə mövcud olan əlaqələr yenidən bərpa olunmağa başladı.
44 günlük Vətən müharibəsinə, zəfər yürüşünə qədər bizim Türkmənistanla bir neft yatağı ilə bağlı problemimiz vardı. Bunu biz Kəpəz, türkmənlər Sərdar adlandırırdı. 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra qazandığımız ən böyük uğurlardan biri Türkmənistanla az arasındakı bu problemin həlli oldu. Çox zaman deyirdilər ki, Xəzərdə qan iyi gəlir, iki yaxın xalq bu məsələdə toqüuçacaq. Amma Azərbaycan və Türkmənistan rəhbərliyinin yeritdiyi müdrik siyasət nəticəsində saziş imzalandı və 80 faiz Türkmənistan, 20 faiz Azərbaycan bu yataqdan istifadə etməklə məsələ həll olundu. Bundan sonra bilirsiz ki, qardaş Türkiyənin burada rolunun artması, Rusiyanın rolunun keçmiş post sovet məkanında zəifləməsi türk birliyinin yaranmasında, möhkəmlənməsində çox mühüm rol oynadı".
Burada ən böyük birlik mənəvi, mədəni birlikdir
M.Zülfüqarlı qeyd etdi ki, Zəngəzur dəhlizinin çəkilməsi də Azərbaycan Türkiyə ilə Orta Asiya, türk dünyası, digər türk dilli respublikalar arasında körpü rolunu oynayır. M.Zülfüqarlı bildirdi ki, yenə də Azərbaycan burada aparıcı rol oynayır. "Azərbaycan və Türkiyənin bilavasitə təşəbbüsü ilə yaranan bu birlik gələcəkdə digər beynəlxalq təşkilatlara da güclü inteqrasiyaya kömək edəcək. Məsələn, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı necə ki, islam ölkələrinin beynəlxalq təşkilatlara inteqrasiyasına necə kömək edirsə biz də TDT vasitəsilə beynəlxalq qurumda bir birimizə dəstək verərik. Məsələn, türkdilli respublikalar içərisində NATO-nun üzvü olan Türkiyə də, Rusiyanın təsirində olan KTMT-yə üzv olan ölkələr də var. Qoşulmama hərəkatına üzv olanlar da yox deyil. Bu birliklərə üzv olmaq onlara mane olmur, onlar türk birliyində uğurla iştirak edirlər. Həmin genişlik imkan verir ki, türk respublikaları bir-birinin manefini müvəffəqiyyətlə müdafiə etsin. Burada ən böyük birlik mənəvi, mədəni birlikdir. Bilirsiz ki, Orxon - Yenidey abidələrinin birgə tədqiqi sahəsində saziş imzalanıb. Bilirsiz ki, Naxçıvanda türk akademiyası yaradılıb. Bu türk akademiyası əsasən Orxon - Yenisey abidələrinin tədqiqi sahəsində əməkdaşlığı nəzərdə tutur. Bir neçə ekspedisiya həyata keçirilib. Türk təşkilatı TİKA həmin abidənin mühafizəsini öz üzərinə götürüb. Bütün bunlar onu göstərir ki, bizim ortaq mədəniyyətimizi, ortaq tariximizi birlikdə inkişaf etdirmək üçün Türk Dövlətləri Təşkilatına böyük ehtiyac var. Mənə elə gəlir ki, bu birlik gələcəkdə Azərbaycanın, Türkiyənin olduğu kimi, digər türkdilli xalqların da inkişafına kömək edəcək, inteqrasiyasına dəstək verəcək" - deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
M.Zülfüqarlı deyir ki, bu gün Azərbaycan həm bölgədə, həm türk dünyasında, həm də dünyada böyük nüfuza və hərəkətverici qüvvəyə malikdir və dövlətimiz dünyada öz imicini qoruyub saxlaya bilib.
Türk birliyinin dərinləşməsində Azərbaycanın oynadığı roldan danışan ekspert hesab edir ki, get-gedə bu birlik dünyada böyük bir gücə, səsə çevriləcək.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
