“Məhz bu münaqişədə Azərbaycana qarşı Almaniya Silahlı Qüvvələri döyüşsəydi, məncə qələbə şansı olmayacaqdı”. Türkiyənin “Daily Sabah” qəzeti yazır ki, bunu Almaniya Müdafiə və Strategiya Tədqiqatları İnstitutunun müasir müharibə üsulları və yeni texnologiyalar eksperti, polkovnik-leytenant Mikael Karl bildirib.
Beynəlxalq dron bazarını və dronların ötənilki Qarabağ müharibəsindəki rolunu dəyərləndirən ekspert Almaniya ordusunun döyüş dron hücumundan qorunmaq üçün lazımı təchizata malik olmaması qənaətinə gəlib: “Döyüş dronları və kamikadze dronları kimi tətbiq olunan silahlara qarşı biz özümüzü adekvat şəkildə qorumaq iqtidarında olmayacaqdıq. Ordu hava müdafiəsinin təkcə bu nöqsanı bizi məğlubiyyətə düçar edəcəkdi”. Ekspert partladıcı qurğularla təchiz olunaraq hədəfləri izləmək və vurmaq üçün istifadə olunan birdəfəlik, yaxud kamikadze dronlarını bu növ hərbi texnikanın yeni, daha təhlükəli növü olaraq səciyyələndirib.
Bundan əvvəl Almaniyanın tanınmış “Frankfurt Allgemeine Zeitung” nəşri də Türkiyə istehsalı olan pilotsuz uçuş aparatının (PUA) Almaniya ordusunun mütəxəssislərini heyrətə saldığını yazıb. Məqalədə qeyd olunur ki, Türkiyə istehsalı olan pilotsuz uçuş aparatı qarşısında Almaniya hava hücumundan müdafiə sistemi acizdir. Bildirilib ki, Almaniyanın Müdafiə Nazirliyi ölkənin hava hücumundan müdafiə sisteminin PUA-ların qarşısını almaqda gücsüz olduğunu etiraf edib. Almaniya müdafiə naziri Anneqret Kramp Karrenbauer bu istiqamətdə problemi aradan qaldırmaq üçün artıq bəzi təkliflər irəli sürüb. O qeyd edib ki, ölkənin hava hücumundan müdafiə sistemləri təcili olaraq dəyişdirilməlidir: “Silahlı qüvvələrimiz bu vəziyyətdə müqavimət göstərmək iqtidarında deyil. Ancaq Almaniya ordusunun PUA hücumlarına qarşı, demək olar ki, müdafiəsiz olduğunu qəbul etmək sürpriz oldu”. “Frankfurt Allgemeine Zeitung” nəşri yazır ki, İsrail və Türkiyə tərəfindən istehsal olunan PUA-lar Qarabağ və ətraf rayonlarda Ermənistan Silahlı Qüvvələrinə aid 190-dan artıq tankı və zirehli avtomobili məhv edib və erməni hərbçiləri bu hücumlar qarşısında çıxılmaz vəziyyətə düşüb.
Bundan başqa, Almaniya Silahlı Qüvvələrinin katolik hərbi yepiskopu Frans-İosif Overbek bu fonda Müdafiə Nazirliyi funksiyasını yerinə yetirən Bundesverin texniki təchizatını tənqid atəşinə tutub və dediklərini əsaslandırmaq üçün İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan ordusunun pilotsuz uçuş aparatlarından uğurlu istifadə təcrübəsinə istinad edib: "Bundesverə mümkün hərbi əməliyyatlarda qətiyyət, həmçinin əsgərlərin təhlükəsizliyini möhkəmləndirən və onların fəaliyyətinin səmərəliliyini dəstəkləyən vasitələr lazımdır. Ola bilsin ki, biz yeni hərbi vasitələrdən istifadə baxımından dönüş mərhələsindəyik. Bu yaxınlarda Qarabağda Ermənistanla Azərbaycan arasında baş vermiş müharibədə Azərbaycan ordusunun zərbəçi pilotsuz uçuş aparatlarından və baraj edən döyüş sursatlarından kütləvi şəkildə istifadə etməsi unudulmamalıdır”. Xatırladaq ki, 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsi bu gün Almaniyada da diqqətlə öyrənilir. Amma Azərbaycan təcrübəsini təkcə almanlar yox, dünyanın bir çox digər ölkələri də diqqətlə öyrənir. Məlumdur ki, Azərbaycan təcrübəsini öyrənən digər bir ölkə isə Polşadır. Bir müddət öncə Polşa Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi, general Yaroslav Mika bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib. Onun fikrincə, İkinci Qarabağ müharibəsi, son zamanların digər lokal müharibələri kimi, kəşf və zərbə daxil olmaqla, pilotsuz döyüş sistemlərinin önəminin artdığını göstərib: “Potensial düşmənin zərbə PUA-larını müəyyənləşdirib mübarizə apara bilməmək rəqibin asanlıqla hərbi texnika və canlı qüvvəni zərərsizləşdirməsinə yol açır”. General, pilotsuz aparatlar da daxil olmaqla, döyüş sahəsindəki bütün kəşfiyyat və zərbə vasitələrinin vahid məlumat konturunda birləşdirilməli olduğunu qeyd edib: “Bu, təhlükəni müəyyənləşdirmək və qiymətləndirmək qabiliyyətini artıracaq”. Bu günlərdə nüfuzlu “The Wall Street Journal” nəşri də diqqəti ona yönəldib ki, Azərbaycanın istifadə etdiyi, Türkiyədə istehsal olunan ucuz silahlı pilotsuz təyyarələr döyüş sahəsini və geosiyasəti dəyişdirib. Məqalədə Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar TB2”nin müharibə meydanlarını yenidən şəkilləndirdiyi qeyd olunur. Bildirilib ki, ekvivalentləri ilə müqayisədə “Bayraktar TB2” funksionallığı və maliyyəsinə görə daha uyğun seçimdir: “PUA-lar Suriya, Liviya və Azərbaycanda vəziyyəti kökündən dəyişib. Münasib qiymətli rəqəmsal texnologiya ilə hazırlanan raketli PUA-lar Suriya, Liviya, eləcə də Azərbaycana Dağlıq Qarabağda vəziyyəti öz lehinə çevirməyə kömək etdi. Bu PUA-lar gələcəyin müharibələrinin ən inkişaf etmiş texnologiyaya malik bahalı döyüş vasitələri qədər ucuz, amma təsirli döyüş vasitələri ilə şəkillənəcəyinə işarə edir”. Nəşr qeyd edir ki, təkbaşına və ya qrup şəklində uça bilən bu dronlar olduqca bahalı döyüş təyyarələrinin funksiyalarını yerinə yetirə bilir: “Onlar 24 saat havada qalaraq hava hücumundan müdafiə sistemlərindəki zəif nöqtləri aşkara çıxarır, həm döyüş təyyarələrinin onları hədəf almasına yardım edir, həm də özləri raket atır”.
Tahir TAĞIYEV
