Azad edilmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsi bu gün Azərbaycan üçün həlli vacib olan əsas məsələlər sırasında yer alır. İndiyə qədər bu istiqamətdə xeyli iş görülüb, böyük sayda mina zərərsizləşdirilib. Bu prosesdə Azərbaycana artıq beynəlxalq miqyasda da müvafiq yardımlar edilir.
Məlumdur ki, minaların təmizlənməsi prosesində Azərbaycan Türkiyə ilə işbirliyi həyata keçirir. Böyük Britaniya da bu prosesdə ölkəmizə köməklik göstərir. Hətta bu günlərdə xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Böyük Britaniyanın ölkəmizdəki səfiri Ceyms Şarpla görüşündə Londonun Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsi sahəsində fəaliyyətinə verdiyi dəstəyə görə təşəkkür ifadə edib. Bundan başqa, Böyük Britaniya Müdafiə Nazirliyinin Partlayıcı Maddələrə qarşı Mübarizə İdarəsinin nümayəndəsi Azərbaycanda olub. Səfərin əsas məqsədi partlamamış mina və hərbi sursatların qalıqları ilə mübarizədə Britaniyanın Azərbaycana kömək edə biləcəyini araşdırmaqdır. Minalarla bağlı məsələ Pakistanda səfərdə olan Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanı, kontr-admiral Sübhan Bəkirovun bu ölkənin Quru Qoşunları komandanı, ordu generalı Qamar Caved Bacva ilə görüşündə də əsas diqqət mərkəzində olub. Qamar Caved Bacva Pakistanın azad olunmuş ərazilərimizin minalardan təmizlənməsi prosesində və həmin ərazilərdə həyata keçiriləcək bərpa işlərində iştirak etməyə hazır olduğunu bildirib. Bu günlərdə isə İsrailin Azərbaycandakı səfiri Corc Dik Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyində (ANAMA) olub. Diplomat ANAMA İdarə Heyətinin sədri Vüqar Süleymanovla görüşüb. Tərəflər bu zaman Azərbaycanın işğaldan azad olunan ərazilərində aparılan genişmiqyaslı minatəmizləmə fəaliyyətlərinə İsrailin mümkün dəstəyi məsələsini müzakirə edib. İsrailli məşhur politoloq, beynəlxalq hüquq sahəsində ekspert Mixail Finkel isə bildirir ki, İsrail Azərbaycana minalanmış ərazilərin xəritəsini ani şəkildə bərpa etməyə imkan verəcək unikal texnologiya çatdıracaq: “Təəssüf ki, yollar, qəbiristanlıqlar, mülki obyektlər minalanıb. Deməli, erməni tərəfi döyüş əməliyyatları dayandırıldıqdan sonra da, faktiki olaraq, müharibəni davam etdirir. Minalar partlayır, dinc vətəndaşlar həlak olur. Bunun bir adı var: terror. Ermənilər minalanmış sahələrin xəritəsini verməyib və verməyəcək, çünki onların məqsədi Azərbaycanın mülki əhalisinin həyatına və sağlamlığına maksimum ziyan vurmaqdır. Bu, əsl terrorizmdir, bütün beynəlxalq konvensiyalara ziddir. Azərbaycan həmin əraziləri müstəqil olaraq minalardan təmizləməlidir, onun başqa yolu yoxdur. Məndə olan məlumata görə, İsrail Azərbaycan tərəfinə Qarabağın minalardan təmizlənməsi üçün ən müasir texnologiyaların verilməsi üzərində işləyir. Bu texnologiyaların mahiyyəti dronlardan istifadə etməklə torpağı dərindən skanlamaq, minanın olduğu yeri aşkar etmək və müvafiq informasiyanı operatora göndərməkdir. Yəni minalanmış ərazilərin xəritəsi ani olaraq yaradılacaq. Hazırda son sınaqlar keçirilir və lap yaxın vaxtlarda bu unikal İsrail texnologiyası Azərbaycana təqdim ediləcək”.
Bununla yanaşı o da məlumdur ki, hazırda Rusiya da ərazilərin minalardan təmizlənməsində Azərbaycana yardım edir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova Moskvada keçirilən brifinqdə bu xüsusda bildirib: “Rusiya ümid edir ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında minalanmış ərazilər haqqında informasiya mübadiləsi prosesi sürətləndiriləcək”. Kəlbəcər rayonunda azərbaycanlı jurnalistlərin həlak olmasından sonra Ermənistan tərəfinin minalanmış ərazilərinin xəritələrini Azərbaycana təqdim etməkdən imtina etməsi məsələsini şərh edərkən o bildirib: “Qeyd etmək istərdim ki, Rusiya tərəfi bu faciəyə ilk reaksiya verən dövlətlərdən biri olub. Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunda minaya düşərək həlak olmuş jurnalistlərin doğmalarına və yaxınlarına Rusiyanın Bakıdakı səfirliyi tərəfindən dərin hüznlə başsağlığı verilib. Biz yaralananların hamısının tezliklə sağalmasını arzu edirik”. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi rəsmisinin sözlərinə görə, ərazilərin minalardan təmizlənməsi problemi istənilən silahlı münaqişənin ən təhlükəli və çətin həll edilə bilən nəticələrindən biridir: “Rusiya da Dağlıq Qarabağda və ona bitişik rayonlarda münaqişədən sonra minaların təmizlənməsi prosesinə mühüm, əhəmiyyətli töhfə verir. Ötən il noyabrın 23-dən etibarən Rusiyanın sülhməramlı kontingentinin səyləri ilə 26 minə yaxın partlayıcı maddə aşkar edilib və 2 min hektardan çox ərazi təmizlənib. Faktiki olaraq, 2 min bina və 650 kilometrlik yol yoxlanılıb. Analoji tədbirlər Rusiya FHN-in xətti ilə keçirilir. Bu il yanvarın 4-dən etibarən rusiyalı mütəxəssislər Azərbaycan tərəfi ilə razılaşdırılmaqla yarım min hektardan artıq ərazini yoxlayıblar və Ağdam rayonu ərazisində 18 minə yaxın partlayıcı əşyanı zərərsizləşdirib, həmçinin Azərbaycan FHN-in istehkamçılarının hazırlığını həyata keçiriblər”. Diplomatın sözlərinə görə, Bakı və İrəvanla müntəzəm, o cümlədən yüksək səviyyədə təmaslar zamanı Moskva bu məsələni diqqətə çatdırır. O bildirib ki, Rusiya, minalanmış ərazilər haqqında məlumat mübadiləsi də daxil olmaqla, minalardan təmizlənmə məsələlərinin sürətlənməsinə çağırır: “Biz ümid edirik ki, bu proses sürətləndiriləcək”. Beləliklə, Rusiya minatəmizləmə prosesində yaxından iştirak edir. Bir sıra xarici ölkələr də Azərbaycana yardım göstərməyə hazır olduqlarını bildirir. Məhz bu şəraitdə Ermənistanın minalanmış ərazilərin xəritəsini Azərbaycana verməkdən imtina etməsi mənasızdır. Sadəcə, ərazi böyük olduğundan, onun sürətlə təmizlənməsi üçün xəritəyə ehtiyac var. Amma görünən budur ki, Ermənistan xəritələri öz xoşu ilə vermək niyyətində deyil. Bu mənada, beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistana təzyiqləri artırmalıdır.
Samirə SƏFƏROVA
