Dünya bazarlarında neftin qiymətinin indiki optimal həddə qalmasında OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin (OPEK+) əməkdaşlığının müstəsna rol oynaması danılmaz həqiqətdir. Bu prosesə töhfə verən ölkələrdən biri qismində isə Azərbaycanın da adı getdikcə daha çox hallanır. Elə OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo da ölkəmizin təşkilatda rolunu yüksək qiymətləndirir.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycanla Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı arasında əməkdaşlıq daha da güclənir: “Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin əməkdaşlığına göstərdiyi dəstəyə görə çox məmnunuq. Bu il iyunun 21-22-də Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçiriləcək OPEK Nazirlər Şurasının 174-cü iclası, eləcə də OPEK və OPEK+ Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin 9-cu iclası zamanı Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazovun başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşəcəyəm. Azərbaycan iclas çərçivəsində keçiriləcək OPEK-in 7-ci Beynəlxalq Seminarında da təmsil ediləcək. İştirakçılar arasında SOCAR da olacaq. Seminarda nazir Pərviz Şahbazovun çıxışı da gözlənir”. O, bu ilin mart ayında Bakıda olarkən Prezident İlham Əliyevlə görüşünü xatırlayaraq qeyd edib ki, dövlət başçısı həmin görüşdə OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin əməkdaşlığına olan davamlı dəstəyini bir daha bəyan edib.
Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiyanın OPEK və qeyri-OPEK ölkələri ilə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair Vyana sazişi çərçivəsindəki əməkdaşlığı barədə suala cavabında isə M.Barkindo bildirib: “Həmin ölkələr, yəni Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiya OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”nin əsas sütunlarıdır”. Bununla belə, baş katib Azərbaycan kimi ölkələrin də prosesdə mühüm rol oynadığını xüsusi vurğulayır. Barkindo qeyd edir ki, Azərbaycan neft hasilatının məhdudlaşdırılması haqqında OPEK+ sazişinin şərtlərini davamlı olaraq ən yüksək səviyyədə icra edən ölkələrdən biridir. O bildirir ki, Azərbaycan OPEK-ə üzv dövlətlər və kartelə daxil olmayan ölkələr arasında neft hasilatının məhdudlaşdırılması haqqında sazişin əldə olunmasında da aparıcı rol oynayıb: "Biz Azərbaycana bir neçə il əvvəl OPEK üzvləri və kartelə daxil olmayan ölkələrin səylərinin birləşdirilməsinin zəruri olduğu barədə görüşlərinə görə gələcəkdə də minnətdar olacağıq. Mən Azərbaycana OPEK-lə əməkdaşlığınıza və hasilatın könüllü şəkildə dəyişdirilməsinə dəstəyinizə və sadiqliyinə görə də minnətdarlığımı bildirmək istərdim". Baş katib vurğulayıb ki, OPEK Azərbaycanla əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün istənilən imkanlara baxmağa hazırdır.
Xatırladaq ki, 2016-cı il noyabrın 30-da OPEK üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Daha sonra quruma üzv və kartelə daxil olmayan dövlətlərin nazirlərinin görüşündə neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin sonuna kimi uzadılması ilə bağlı qərar qəbul edilib. OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin bu yeni razılaşmasına Azərbaycan da qoşulub. Gündəlik neft hasilatının 834 min barrel həcmində saxlanmasına dair razılaşma qarşılığında Azərbaycan hasilatı sutkada 35 min barrel azaltmaqla bağlı götürdüyü öhdəliyi ötən müddətdə tam yerinə yetirib.
İndi razılaşmada əldə olunan məqamların yerinə yetrilməsi dünyada neftin qiymətini artıran əsas amillərdən biridir. Belə görünür ki, baş verənlər qarşıdakı dövr ərzində də neftin qiymətini yüksəltməkdə davam edəcək. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak bunu həm də onunla əsaslandırır ki, dünya üzrə kommersiya neft ehtiyatları sıfıra yaxınlaşır. Nazir bildirib ki, qlobal neft ehtiyatları keçən il son 5 ilin orta göstəricisi ilə müqayisədə 323 milyon barrel çox idi. Hazırda bu göstərici 20 milyon barrel azdır: “Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına üzv və bəzi qeyri-OPEK ölkələri ilə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair saziş qlobal neft ehtiyatların azalmasına təsir edən əsas amil olub”. Rusiyanın ən böyük neft istehsalçısı olan “Rosneft”in idarə heyətinin sədri İqor Seçin isə diqqəti həm də ona yönəldir ki, ABŞ-ın İranla bağlı nüvə razılaşmasından çıxması qərarı ilə əlaqədar dünya neft istehsalının 5 faizində sanksiya risqi yaranıb. ABŞ-ın bu siyasəti nəticəsində neftin qiymətində yeni rekordlar görülə bilər. O bildirib ki, neftin qiymətindəki artıma OPEK-lə əldə olunan istehsalın azaldılması razılaşmasından savayı sanksiyalar öz təsirini göstərib: “İran ətrafında formalaşan böhran qlobal neft bazarının yenidən formalaşmasına yol aça bilər. Karbohidrogen bazarına istiqamətlənən sanksiyaların qiymət üzərində yuxarı istiqamətli təzyiqi artırması qaçılmazdır. Müəyyən bir müddət sonra ABŞ-ın güddüyü sanksiya siyasəti səbəbilə neftin qiymətində yeni rekordlar görülə bilər”. Hazırda OPEK və qeyri-OPEK ölkələri ilə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair Vyana sazişi, eləcə də geosiyasi müstəvidə baş verənlər neftin qiymətini yüksək həddə saxlamaqda davam edir. Bu gedişlə qiymətlərin 100 dollarlıq həddə çatması da tamamilə gözlənilən sayılır.
Nahid SALAYEV
