Ruslan Atakişiyev: “Bu onunla əlaqədardır ki, banklar orta və uzunmüddətli kreditlərin verilməsində maraqlı deyillər”
2018-ci ilin I rübünün yekunlarına əsasən, ölkədə bank sektorunun kapitallaşma səviyyəsi 3,87 milyard təşkil edib ki, bu da ötən ilin sonu ilə müqayisədə 4,34 faiz və ya 160,9 milyon manat çox deməkdir. Ümumiyyətlə, ölkədə hazırda fəaliyyət göstərən 30 bankın ümumi aktivləri 27,9 milyard manat, öhdəlikləri 24 milyard manat təşkil edib. Əhalinin depozitlərinin həcmi isə 7,6 milyard manat olub. Aktivlər ötən ilin sonu ilə müqayisədə 0,05, öhdəliklər isə 0,73 faiz azalıb.
Kapitallaşmanın artması yaxşıdır. Bu, banklarda irəliləyişin olduğunu göstərir. Lakin məsələ ondadır ki, banklar hələ də istehlakyönümlü kreditlərin verilməsində daha çox maraqlıdırlar. Məlumatlara görə, bankların verdiyi kreditlərin 90 faizi istehlak və digər yönümlüdür. Verilən kreditlərin 10 faizi sənaye istehsalı yönümlüdür. Halbuki, daha çox bu sahəyə kredit ayrılmasına ehtiyac var. Çünki sənaye sahəsi ölkənin iqtisadi inkişafının əsasını təşkil edir. Bu sahənin inkişafı həm də qeyri-neft sektorunun inkişafı deməkdir.
Bu arada yayılan rəsmi məlumata görə, Azərbaycanda maliyyə və kredit təşkilatları tərəfindən ölkə iqtisadiyyatına sərmayə qoyuluşunda bank kreditlərinin xüsusi çəkisi 16 faizə yüksəlib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu ilin yanvar-aprel ayları ərzində iqtisadiyyata sərmayə qoyuluşu 4 160,1 milyon manat təşkil edib ki, bunun da 661,1 milyon manatını və ya 15,9 faizini bank kreditləri əhatə edib. Bank kreditlərinin xüsusi çəkisində aylıq müqayisədə 2,2 faiz bəndi, illik 5,1 faiz bəndi artım qeydə alınıb. Rəsmi statistikaya əsasən, investisiyaya yönələn bank kreditlərinin həcmi illik 31,3 faiz artıb.
Bütün bunların fonunda, niyə sənaye istehsalı yönümlü kreditlərin çəkisi aşağıdır?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin direktoru Ruslan Atakişiyev bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Ölkədə verilən kreditlərin 39,7 faizi istehlak kreditlərinin payına düşür. Kreditlərin 3,9 faizi kənd təsərrüfatına verilir. Kreditlərin 5,6 faizi isə sənaye sektoruna verilir. 2016-cı ilin əvvəli ilə müqayisədə sənaye və istehsal sektoruna verilən kreditlərin həcmində 2 dəfəyədək azalma müşahidə olunur. Bu da onu göstərir ki, bank sektoru rel sektorla işləməkdə maraqlı deyil. Daha çox istehlak kreditləşməsində maraqlıdır. Bunun bir neçə səbəbi var. Birincisi, bu onunla əlaqədardır ki, sənaye, kənd təsərrüfatında çalışan sahibkarlar daha çox orta və uzunmüddətli kreditlərin götürülməsində maraqlıdırlar. Sözügedən kreditlərin qaytarılması ilə bağlı müəyyən zamana ehtiyac var. Banklar da risqli şəraitdə belə kreditlərin verilməsində maraqlı deyillər. Daha çox qısa müddətdə gəlir gətirən kreditlərin verilməsində maraqlıdırlar. Digər bir məsələ də ondan ibarətdir ki, bu gün bankların özlərinin cəlb etdikləri vəsaitlərin həcmi azalıb. Bu sahədə vəziyyət xeyli çətinləşib. Əvvəlki kimi əmanətçilər vəsaitlərini banka qoymurlar. Bu da, öz növbəsində, bankların manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. Yəni gərək vəsait çox olsun ki, banklar onu kredit şəklində verməkdə maraqlı olsunlar. Bu və ya digər səbəblərdən banklar biznes kreditlərinin verilməsində maraqlı deyillər. Ancaq arzuediləndir ki, banklar sənaye sektorunun inkişafına daha çox kredit ayırsınlar”.
Vidadi ORDAHALLI
