Azərbaycanda avronun məzənnəsi ötən il dekabrın 18-dən bəri ilk dəfə 2 manatdan aşağı düşərək 1,9978 manata bərabər olub. Xatırladaq ki, 5 ay bundan əvvəl manat-avro nisbəti 1,9994 manat təşkil edib. Məzənnənin bundan əvvəl ən aşağı həddi isə ötən il noyabrın 22-də olub və 1,9963 manat olmaqla qeydə alınıb. İndi də avro bir neçə ay qoruduğu mövqeni itirir və qeyd olunduğu kimi, Mərkəzi Bankın müəyyən etdiyi son rəsmi məzənnəyə əsasən, avronun dəyəri artıq 2 manatdan aşağı düşüb.
Qlobal maliyyə bazarında baş verənlər fonunda isə avronun məzənnəsinin bir qədər də ucuzlaşması gözlənir. Bunun əvəzində dolların həm avro, həm də digər valyutalar qarşısında bahalaşması qeydə alınır. Amma o da aydın görünür ki, bir çox ölkələrdən fərqli olaraq, Azərbaycanda dolların məzənnəsində hansısa artım gözlənilmir. Əksinə, avro ilə yanaşı, son bir neçə gündə dolların banklar tərəfindən satış məzənnəsində, cüzi də olsa, enmələr qeydə alınır. Bunu şərtləndirən səbəblər idxaldan asılılığın əhəmiyyətli dərəcədə aradan qaldırılması, qeyri-neft sektorunun, xüsusən də turizmin sürətli inkişafı, neftin dünya bazarlarında artan qiyməti və bu qəbildən olan digər amillərdir.
Baş verənlər fonunda isə qarşıdakı günlər ərzində ölkəmizdə dolların məzənnəsinin indiki həddə qalması, avronun isə müəyyən qədər ucuzlaşması gözlənir. Son vaxtlar ABŞ-ın atdığı addımlar, onun dünya siyasətində mövqeyinin güclənməsi isə dolların avro üzərində təzyiqini artırır. Digər tərəfdən, ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FES) uçot dərəcəsini yenidən qaldırmağa hazırlaşır ki, bu da dolların mövqeyini gücləndirən hal sayılır. Federal Ehtiyat Sisteminin San-Fransisko rəhbəri Con Uilyams həm ABŞ, həm də xaricdə iqtisadi mənzərənin çox müsbət olduğunu deyib və bu il 3 və ya 4 dəfə faiz artırılmasının uyğun olduğu fikrini təkrar edib. İnvestorlar da FES-in iyun ayındakı iclasında faizin bu il ikinci dəfə artırılacağını, il ərzində uçot dərəcəsinin 3, ya da 4 dəfə qaldırılacağını gözləyir.
Qeyd edək ki, sonuncu dəfə FES martın 21-də uçot dərəcəsini artırıb. Hazırda uçot dərəcəsi 1,5-1,75% səviyyəsindədir. Bu prizmadan yanaşdıqda avronun məzənnəsinin növbəti aylarda daha da ucuzlaşması ehtimalı güclənir. İnvestorlar bu kimi xəbərlərə dolların bahalaşacağının siqnalı kimi yanaşır və son nəticədə ABŞ iqtisadiyyatına, onun milli valyutasına maraq daha da artır. Vəziyyət belə davam edərsə, hazırda 1,1t olan dollar-avro nisbəti bu ilin ortasına qədər 1,1, bu ilin sonuna qədər isə 1,05 həddinə düşə bilər. İqtisadçı Vüqar Bayramov isə avronun dollara nisbətən qarşıdakı dönəmlərdə də ucuzlaşacağını bildirib: “Bu ucuzlaşmanın davamlı olacağı gözlənilən idi. Çünki bir tərəfdən dünya bazarında dolların məzənnəsi möhkəmlənirdi, digər tərəfdən isə Avropa Mərkəzi Bankı uçot dərəcəsini dəyişmədi. Eləcə də Avropa Mərkəzi Bankı sentyabradək aylıq 30 milyard avroluq qiymətli kağızların alınması siyasətini davam etdirəcəyini açıqlamışdı. Nəticə etibarilə də avro getdikcə dünya bazarında dollara nisbətən ucuzlaşır. Praktik olaraq avronun indiki məzənnəsi 1 avro - 1 dollar 17 sentdir və bu məzənnənin müəyyən qədər də azalması mümkündür. Avro dollara nisbətən ucuzlaşdıqca Avropanın vahid valyutasının manata nisbətən də ucuzlaşması müşahidə olunur. Hələlik dollar dünya bazarında möhkəmdir və digər valyutalar dollara nisbətən ucuzlaşdıqca manata nisbətən də ucuzlaşmaqda davam edəcək. Çünki manatın digər valyutalara nisbətən kursu çarpaz müəyyənləşir”.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, avro-dollar nisbətində dəyişikliklər manata ciddi təsir etmir. amma baş verənlər Azərbaycanda Avropadan gələn malların ucuzlaşması ilə müşayiət edilə bilər. İqtisadçıların sözlərinə görə, bu prizmadan yanaşdıqda, böyük ehtimalla, növbəti aylarda Avropadan Azərbaycana məhsul ixracının artacağını gözləmək olar. Araşdırmalar da göstərir ki, avronun ucuzlaşması Avropadan gətirilən məhsulların, o cümlədən avtomobillərin, məişət avadanlıqlarının qiymətinə təsir edir. Bu səbəbdən, avronun ucuzlaşması davam edərsə, qarşıdakı dövr ərzində Avropa avtomobillərinin, xüsusən də Azərbaycanda kifayət qədər geniş yayılan Almaniya maşınlarının ucuzlaşmasını gözləməyə dəyər. Qeyd edək ki, Azərbaycan idxalının 60 faizə qədərini, ixracının isə yarısını Avropa ölkələrilə aparır. Avro ilə alınaraq Azərbaycana gətirilən mallar əsasən dərman preparatları, ərzaq məhsulları, yuyucu vasitələr, mebel və maşınlardır. Bundan başqa, avronun ucuzlaşması, öz növbəsində, onun istifadəçiləri tərəfindən satışını artırır. Son günlərdə isə Azərbaycanda əhali tərəfindən nağd avronun satışı artır. Prosesin davamlı olması istsina edilmir.
Nahid SALAYEV
