İqtisadi inkişaf sahəsində görülən tədbirlər nəticəsində Azərbaycanda ümumi daxili məhsulun (ÜDM) artım tempinin cari il ərzində yenidən yüksək rəqəmlərlə ifadə olunması gözlənir. Bunun əsas səbəbi ilk növbədə qeyri-neft sektorunun dinamik inkişafı ilə bağılıdr. Turizm, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və digər istiqamətlər üzrə qeyri-neft sektoru Azərbaycana böyük həcmdə gəlirlər gətirməyə başlayır və bu da ÜDM-nin yüksəlişinə təsisrsiz ötüşmür.
Digər tərəfdən Azərbaycan gələn aydın etibarən daha bir vacib layihəni işə salmağa hazırlaşır və bu, həm ölkəyə külli miqdarda valyuta gəlişini təmin edəcək, həm də iqtisadi yüksəlişi daha çevik hala gətirəcək. Söhbət məhşur TANAP layihəsindən gedir. Bütün bunların nəticəsidir ki, nüfuzlu beynəlxalq maliyyə qurumları bu il Azərbaycanda iqtisadi göstəricilərin kifayət qədər yüksək olacağını qeyd edir. Məsələn, Dünya Bankı (DB) 2018-ci ildə Azərbaycanda ümumi daxili məhsulun 1,8% artacağını proqnozlaşdırır. Bu ilin yanvarında isə qurum Azərbaycanda 0,9% iqtisadi artım gözləyirdi. Bundan əvvəl Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) 2018-ci il üçün Azərbaycan iqtisadiyyatının artımı ilə bağlı proqnozu 1,3 faizdən 2 faizədək yüksəldib. Beynəlxalq Valyuta Fondundan, Dünya Bankından sonra Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı da 2018-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatının artımı üzrə proqnozu yaxşılaşdırıb. Belə ki, qurum cari ildə Azərbaycanda ÜDM-nin artımı üzrə proqnozlarını 2-dən 2,5 faizədək artırıb. 2019-cu ildə isə bank artımı 3,5 faiz səviyyəsində proqnozlaşdırır.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bütün bunlara səbəb qeyri-neft sektorunun dinamik inkişafı, eyni zamanda Azərbaycanı Türkiyənin enerji bazarında vacib oyunçuya çevirəcək TANAP-ın istifadəyə verilməsidir. Türkiyənin energetika və təbii sərvətlər naziri Berat Albayrak bildirib ki, Azərbaycan təbii qazını Türkiyəyə və oradan da Avropaya nəql edəcək TANAP qaz boru kəməri iyunun 12-də istismara veriləcək. Xatırladaq ki, bundan öncə iyunun 19-da TANAP-ın açılış mərasiminin keçiriləcəyi bildirilirdi. Amma bu tarix tezləşdirilir. Qeyd edək ki, TANAP layihəsinin iki fazası üzrə işlərin ümumilikdə 93,5 faizi icra edilib. TANAP-ın 1350 kilometr uzunluğundakı hissəsinin inşası tamamlanıb, boru kəmərinə sınaq məqsədilə qaz vurularaq Əskişəhərə çatdırılıb. Artıq sistemə təbii qazın alınmasına da başlanıb. İlkin mərhələdə TANAP-la Türkiyəyə ildə 2 milyard kubmetr qaz veriləcək. Daha sonrakı 3 il ərzində bu həcm 6 milyard kubmetrə çatdırılacaq. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var.
Onu da qeyd edək ki, Xəzərin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından çıxarılan qazı Türkiyəyə və Avropaya nəql edəcək TANAP “Cənub Qaz Dəhlizi“nin tərkib hissəsi olan layihədir. Cənub Qaz Dəhlizi“ ilə isə Azərbaycan Avropaya daha böyük həcmdə qaz satmağa hazırlaşır. Bunu SOCAR-ın prezidenti Rövnəq Abdullayev də təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, gələcəkdə əlavə qaz həcmlərinin nəqli üçün Cənub Qaz Dəhlizi“nin ötürücülük qabiliyyətinin ikiqat artırılması imkanı var: “Respublikamızda hasil olunan təbii qaz həcmlərinin, ilk növbədə “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində çıxarılacaq qazın Avropa bazarlarına nəql edilməsi məqsədilə inşa olunan nəhəng Cənub Qaz Dəhlizi“nin təşəbbüskarı və hərəkətverici qüvvəsi də Azərbaycandır. Avropanın ən iri infrastruktur layihəsi olan “Cənub Qaz Dəhlizi“geniş bir coğrafiyanı əhatə edir və qitənin enerji xəritəsində mühüm dəyişikliklər etməyə, enerji təhlükəsizliyinin daha da şaxələndirilməsinə hesablanıb. 2015-ci ildə təməli qoyulan TANAP-ın tikintisi üzrə işlərin 93 faizdən çoxu tamamlanıb. Hazırda bütün işlər ilkin qrafikə uyğun şəkildə, yüksək dəqiqlik və tikinti keyfiyyəti nəzərə alınaraq davam etdirilir. Əvvəlcədən planlaşdırıldığı kimi, cari ildə ilk qaz TANAP vasitəsilə Türkiyəyə ixrac olunacaq. 2020-ci ilin əvvəlindən TAP kəmərinə birləşdiriləcək TANAP-ın ümumi ötürücülük həcmi 16 milyard kubmetrə çatdırılacaq. Sonrakı mərhələlərdə isə kəmərin ötürücülük həcmi 31 milyard kubmetrədək artırıla bilər. “Cənub Qaz Dəhlizi“nin boru kəməri sistemi elə layihələndirilib ki, gələcəkdə əlavə qaz həcmlərinin nəqli üçün ötürücülük qabiliyyətinin ikiqat artırılmasına imkan verəcək”. Hazırda İran, Türkmənistan, perspektivdə isə hətta İraqın da “Cənub Qaz Dəhlizi“ vasiətsilə öz enerci resurslarını Qərb istiqamətinə çıxarması gözlənir. Bu isə Azərbaycan üçün yeni gəlir mənbələri deməkdir. Təbii ki, belə vəziyyət də ölkədə ümumi daxili məhsulun artım tempini xeyli yüksəldir.
Tahir TAĞIYEV
