Yaxın Şərqdə Rusiya və Türkiyənin Qərb ölkələri ilə toqquşan mövqeyi bu ölkələrin maliyyə bazarlarına da təsir etməkdədir. Belə ki, Rusiya və Türkiyənin valyutalarının son günlərdə əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşması müşahidə edilir. Artıq Rusiyada ABŞ dollarının məzənnəsi 64 rublu keçib. Bu, qonşu ölkədə Amerika valyutasının 2016-cı ilin dekabr ayından bəri ən yüksək qiymətidir.
Rusiyada avronun məzənnəsi isə 2016-cı ilin mart ayından bəri ilk dəfə 80 rublu üstələyib. Türkiyədə də dolların məzənnəsi 4,1 lirəni keçərək tarixi rekordunu yeniləyib. Qardaş ölkədə avronun məzənnəsi isə tədricən 5,1 lirəyə yaxınlaşır.
Azərbaycanın iki böyük ticarət tərəfdaşının milli valyutlarının ucuzlaşmasının ölkəmizdə maliyyə bazarlarına necə təsir edəcəyi isə xüsusi maraq doğurur. Bu xüsusda ekspertlərin baxışları birmənalı deyil. İndilikdə müşahidə olunan əsas məqam budur ki, manat mövqeyində sabitlik nümayiş etdirir. Amma iqtisadçı Vüqar Bayramov Rusiya və Türkiyənin Qərblə gərginliyinin bu ölkələrin iqtisadiyyatına mənfi təsirinin Azərbaycandan da yan keçməyəcəyini vurğulayır: “Rublun məzənnəsinin necə dəyişməsi iqtisadi baxımdan bizim üçün də əhəmiyyətlidir. Belə ki, ötən il 1 milyard 538 milyon dollarlıq qeyri-neft sektoru üzrə ixracatımızın 553 milyon dolları Rusiya bazarına yönəlib. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycanın ümumi qeyri-neft ixracatının 36 faizə yaxını məhz şimal qonşumuzun payına düşür. Deməli, rublun məzənnəsi qeyri-neft ixracatımıza birbaşa təsir göstərən faktorlardandır. Bu baxımdan da rublun dəyərsizləşməsi manata təzyiqləri artırır. Qeyri-neft sektorunda ikinci paya malik olan Türkiyədə də milli valyutanın ucuzlaşması bizim üçün arzuolunan deyil. Azərbaycanda büdcə xərcləmələri və eləcə də idxalın artması fonunda dollara tələbin növbəti aylarda artacağı gözlənir”.
Vüqar Bayramov onu da qeyd edib ki, Azərbaycanda dollara tələbin artması və qonşu ölkələrdə milli valyutaların ucuzlaşması fonunda Mərkəzi Bankın çevik məzənnə siyasətinə keçməsinə ehtiyac var: “Mərkəzi Bank interval məzənnəyə üstünlük verməli və sabit kurs deyil, optimal interval daxilində məzənnə stabilliyinə nail olmağa çalışmalıdır. Bu halda dollara tələbin artması və xarici faktorların valyuta bazarımıza təsirlərini minimumlaşdırmaq daha asan olar”. Amma bundan əvvəl Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov diqqətə çatdırıb ki, manatın ucuzlaşması üçün heç bir fundamental amil yoxdur. Elə iqtisadçı-ekspert Samir Əliyev də narahatlığa əsas olmadığını düşünür. İqtisadçı “facebook” səhifəsindən paylaşdığı şərhdə bu xüsusda bildirir: “ABŞ sanksiyalarının növbəti neqativ təsirləri Rusiya birjalarında müşahidə edilməkdədir. Fond birjalarının qırmızıya “boyanması” ilə yanaşı, rubl da digər valyutalara münasibətdə mövqeyini itirməkdə davam edir. Artıq bəzi banklar dolları 65 rubldan da baha satmağa başlayıb. Nisbətən oxşar taleni türk lirəsi də yaşayır.
Məlumdur ki, hər iki ölkə, qonşu olmaqla yanaşı, Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşı sayılır. Xüsusən də Rusiya qeyri-neft ixracımızda əsas yer tutur. Hər iki ölkədə milli valyutaların ucuzlaşması haqlı olaraq cəmiyyətdə manatın da ucuzlaşması ilə bağlı narahatlıqları artırıb. İndi hamını bir sual düşündürür: manatı nə gözləyir? Hökumətin davranışları əsasında müəyyən təxminlər etmək olar. Təxmin ondan ibarətdir ki, hökumət 2015-ci il ssenarisini təkrarlamaq niyyətində deyil. Devalvasiyanın acı nəticələri hələ də aradan qalxmayıb. Elə buna görə də Mərkəzi Bank, üzən məzənnə siyasətinə keçidi elan etməsinə rəğmən, manatı əvvəlki qaydada tənzimləyir. Manatın qorunması üçün əsas zəmin var: neft 40 dollardan bahadır. Tədiyyə balansının vəziyyəti manatın xeyrinədir. Nə qədər ki, neft indiki səviyyədədir, manatı təhlükə gözləmir. Rusiyada baş verənlər isə bir müddət sonra sabitləşəcək. Ancaq şimal qonşumuzu qarşıda çətinliklər gözləyir”.
Beləliklə, gözlənilən budur ki, Rusiya və Türkiyədə baş verənlərə rəğmən, manat sabit mövqedə qalmaqda davam edəcək. Eyni zamanda əhalinin manata inamının artması fonunda da ölkənin maliyyə bazarlarında hansısa ciddi narahtlıqlar gözlənilmir. Digər tərəfdən qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcminin artması, turizm xəttilə Azərbaycana daxil olan valyutanın miqdarında artım da manatın sabit mövqedə qalmasını şərtləndirən amillər sırasında yer alır.
Tahir TAĞIYEV
