Bu gün diqqət mərkəzində yer alan başlıca məsələlərdən biri qeyri-neft sektorunun inkişafını daha dinamik hala gətirmək, qeyd olunan istiqamətdə məhsul istehsalı və ixracının həcminin əhəmiyyətli artımına nail olmaqdan ibarətdir.
Artıq son dövrlərin nəticələri bu xüsusda ciddi nailiyyətlərin olduğunu göstərir. Lakin görünən budur ki, göstərilən səpkidə hökumət daha böyük nəticələrə nail olmağı düşünür və bunun üçün maliyyə rıçaqlarından istifadəni genişləndirməyi düşünür. Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin aprelin 10-dan uçot dərəcəsinin 13 faizdən 11 faizə endirilməsi haqqında qərar qəbul etməsi də bunun nəticəsi sayılır. Bu addım qeyri-neft sektorunda iqtisadi artıma maliyyə dəstəyini gücləndirmək, kredit faizlərinin enməsini sürətləndirməklə investisiyaları stimullaşdırmaq baxımından çox önəmli hal sayılır.
Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov qeyd edib ki, faiz dəhlizinin parametrləri haqda qərar makroiqtisadi sabitliyin möhkəmlənməsi prosesləri və son makroiqtisadi proqnozlar nəzərə alınmaqla qəbul edilib. O bildirib ki, inflyasiya birrəqəmli səviyyədədir, xarici sektor göstəriciləri pozitiv zonadadır, valyuta bazarında sabitlik davam edir və iqtisadi aktivlik güclənməkdədir. Uçot dərəcəsinin dəyişdirilməsi haqqında qərar qəbul edərkən Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti makroiqtisadi sabitliyə təsir edən amil kimi illik inflyasiyanın azalmasının davam etməsini nəzərə alıb. İnflyasiyanın azalması əhalinin real gəlirlərinin artımını dəstəklədyindən belə bir qərar verilib. Eyni zamanda ölkənin ixrac potensialının yüksəlməsi də vəziyyətə təsir edib. O da nəzərə alınıb ki, xarici ticarət balansının profisitliyi şəraitində ölkənin strateji valyuta ehtiyatları 2018-ci ilin birinci rübündə 2.2 milyard dollar məbləğində artıb. Manatın məzənnəsinin sabit qalması da prosesə təsir edən digər amildir. Ən əsası isə iqtisadi aktivlikdə 2017-ci ildə başlamış canlanma 2018-ci ilin birinci rübündə daha da güclənib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2018-ci ilin birinci rübündə iqtisadi artım 2.3 faiz olub, o cümlədən qeyri-neft sektorunda 3 faizlik iqtisadi artım baş verib. Bütün bunlar nəticə etibarı ilə uçot dərəcəsinin azalmasına gətirib çıxarıb.
Elman Rüstəmov isə onu da diqqətə çatdırıb ki, mövcud makroiqtisadi şəraitin qalması çərçivəsində Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini yenidən azalda bilər: “Bununla bütövlükdə monetar şəraiti neytral zonaya yaxınlaşdıra bilərik. Bankları stimullaşdırmaq istəyirik ki, onlar kreditləşməyə yönəlsinlər. İqtisadiyyatda pul var, likvidlik səviyyəsi artır. Birinci rübdə pul bazasını 11 faiz artırmışıq. Düşünürük ki, bank sektorunda likvidlik olduğu şəraitdə bu artım optimaldır. Uçot dərəcəsi mövcud şərtlər olduğu təqdirdə azala bilər“. Ekspertlər isə bütün bunları yüksək qiymətləndirir. Məsələn, iqtisadçı Vüqar Bayramov sosial şəbəkələrdə bu xüsusda paylaşdığı şərhdə bildirir ki, Mərkəzi Bank tərəfindən uçot dərəcəsinin ilin sonuna qədər mövcud makroiqtisadi şərtlər daxilində birrəqəmli həddə, yəni 9.9 faizə endirilməsi məqsədəuyğundur. Bundan başqa o bildirir ki, bu qərar kredit faizlərinə təsir göstərəcək: “Milli valyutada olan kredit faizlərində azalmaların olması gözlənir. Çünki bu qərar artıq Mərkəzi Bank tərəfindən mərkəzləşdirilmiş kreditlərin daha aşağı faizlə bölüşdürülməsi deməkdir. Eyni zamanda, depozit fazilərində də azalmalar istisna edilmir. Uçot dərəcəsi aşağı düşdükdən sonra manat və xarici valyutada olan depozitlərdə faizlər azalacaq. Nəzərə alaq ki, manatda olan depozit faizləri daha yüksəkdir. Bu baxımdan Mərkəzi Bank çevik şəkildə uçot dərəcəsi ilə bağlı siyasətini davam etdirməlidir. 2018-ci ildə makroiqtisadi stabilliyin və manatın məzənnəsinin qorunub saxlanması Mərkəzi Bank üçün əsas hədəf olmalıdır. Baş bank bu hədəfə nail olacağı halda yenidən uçot dərəcəsinin azaldılması ilə bağlı qərar qəbul edə bilər”.
Beləliklə, baş verənlər kredit faizlərinin aşağı düşəcəyini göstərir ki, bu vəziyyətdə banklardan vəsait götürən sahibkarların sayı artacaq. Belə vəziyyət öz növbəsində iqtisadi fəallığı yüksəldəcək. Digər tərəfdən son aylarda xarici valyutalara, o cümlədən dollara tələbin azalması və Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarında müşahidə edilən artım artıq manatın məzənnəsinin sabitlyinə dair inamı artırır. Bu fonda manat kreditlərinə tələbin artması da gözlənir. Belə vəziyyətdə faizlərin real azaldılması bankların ucuz maliyyə resursları ilə təmin edilməsinə imkan verir. Bu isə bankların kredit verilməsində artıq maraqlı olmasına zəmin yaradır. Real sektoru maliyyələşdirməkda xüsusi maraqlı görsənməyən banklar aşağı uçot dərəcəli mərkəzləşdirilmiş kreditlərlə bu sektora meyllənə bilər.
Tahir TAĞIYEV
