Vüqar Bayramov: “Güman olunur ki, bu qərar kredit faizlərinə təsir göstərəcək”
Məlum olduğu kimi, Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini endirib. Bankın İdarə Heyətinin qərarı ilə uçot dərəcəsi 13 faizdən 11 faizə salınıb, faiz dəhlizinin yuxarı və aşağı həddinin isə 3 faiz səviyyəsində olması barədə qərar qəbul edilib. Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov bildirib ki, faiz dəhlizinin parametrləri haqqında qərar qəbul edilərkən əsas məqsəd makroiqtisadi dayanıqlığın artırılmasına yönəlib.
Faiz dəhlizinin parametrləri Mərkəzi Bankın İdarə Heyətində növbəti dəfə 2018-ci il iyunun 14-də müzakirə ediləcək. Onun fikrincə, mövcud şərtlər davam edərsə, uçot dərəcəsi ilin sonunadək bir az da azaldıla bilər.
Qeyd edək ki, təxminən son 5 ildə Azərbaycan Mərkəzi Bankı uçot dərəcəsinin dəyişdirilməsi ilə bağlı 12 dəfə qərar qəbul edib. Məsələn, 2012-2015-ci illərdə faiz dərəcəsinə 5 dəfə baxılıb və faiz 3-5 faiz intervalında olub. Lakin 2016-2017-ci illərdə üst-üstə mərkəzləşdirilmiş kredit faizinə 7 dəfə yenidən baxılıb və uçot dərəcəsi 5-15 faiz aralığında dəyişib. Son ilyarımda - 2016-cı ilin sentyabrından 2018-ci ilin fevralınadək uçot dərəcəsi 15 faiz səviyyəsində sabit saxlanıb. Həmin müddətdə faiz dəhlizinin aşağı həddi 0.1-10 faiz, yuxarı həddi 5-18 faiz intervalında hərəkət edib.
Məlumat üçün qeyd edək ki, uçot dərəcəsi Mərkəzi Bankın kommersiya banklarına ayırdığı mərkəzləşdirilmiş resurslarla təminat, faiz dəhlizi isə MB-nin çərçivə alətlərinin tətbiqi vasitəsilə sterilizasiya əməliyyatları və vəsaitlərin yerləşdirilməsi üçün istifadə olunur. Həmçinin, uçot dərəcəsi mərkəzi bankların pul kütləsini tənzimləyən əsas alətlərindən biridir. İstər nəzəri, istərsə də ayrı-ayrı ölkələrin praktikası baxımından uçot dərəcəsində baş verən istənilən dəyişiklik milli valyutanın məzənnəsinə, depozit və kredit faizlərinə, qiymətli kağızların gəlirliliyinə, səhmlərin dəyərinə təsirsiz qalmır.
Maraqlıdır, ekspertlər Mərkəzi Bankın məlum qərarına necə yanaşırlar və gözləntiləri nədir?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov buna bir neçə prizmadan yanaşdı: “Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini 15 faizdən 13 faizə endirdikdən sonra bu prosesin davamlı olmasının əhəmiyyətini vurğulayıb. MB tərəfindən uçot dərəcəsinin ilin sonuna qədər mövcud makroiqtisadi şərtlər daxilində birrəqəmli həddə, yəni 9.9 faizə endirilməsi məqsədəuyğundur. Güman edirik ki, MB tərəfindən bu proses növbəti dövrlərdə də davam etdiriləcək.Manatın məzənnəsindəki stabilliyin qorunub saxlanması 2017-ci ilin fevralından etibarən MB-nin uçot dərəcəsinin azaldılması ilə bağlı qərar verə bilməsinə birbaşa təsir göstərir. Çünki makroiqtisadi stabillik MB-nin uçot dərəcəsini müəyyənləşdirməsi baxımından vacib elementlərdən biridir. İkinci səbəb isə inflyasiya səviyyəsinin optimal və tənzimlənən həddə olması ilə bağlıdır. 2017-ci ilin əvvəlində Azərbaycanda inflyasiya səviyyəsi 14 faizə yaxın idisə, bu rəqəm 2018-ci ildə 6 faizədək aşağı düşüb. Nəticə etibarilə MB mövcud şərtlər daxilində ilin sonuna kimi birrəqəmli inflyasiyaya nail olmağa çalışır ki, bu da uçot dərəcəsinin azaldılmasına zəmin formalaşdırır. Güman olunur ki, bu qərar kredit faizlərinə təsir göstərəcək. Milli valyutada olan kredit faizlərində azalmaların olması gözlənir. Çünki bu qərar artıq MB tərəfindən mərkəzləşdirilmiş kreditlərin daha aşağı faizlə bölüşdürülməsi deməkdir. Eyni zamanda, depozit faizlərində də azalmalar istisna edilmir. Uçot dərəcəsi aşağı düşdükdən sonra manat və xarici valyutada olan depozitlərdə faizlər azalacaq. Nəzərə alsaq ki, manatda olan depozit faizləri daha yüksəkdir, bu baxımdan MB çevik şəkildə uçot dərəcəsi ilə bağlı siyasətini davam etdirməlidir. 2018-ci ildə makroiqtisadi stabilliyin və manatın məzənnəsinin qorunub saxlanması MB üçün əsas hədəf olmalıdır. Baş bank bu hədəfə nail olacağı halda yenidən uçot dərəcəsinin azaldılması ilə bağlı qərar qəbul edə bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
