İlqar Hüseynli: “Yalnız o zaman özəl sektor bunda maraqlı olacaq”
Külək enerjisi küləyi meydana gətirən hava axınının sahib olduğu hərəkət enerjisidir. Bərpa olunan mənbələrdən biri hesab olunur. Bu enerjinin bir hissəsi faydalı mexaniki və ya elektrik enerjisinə çevrilə bilər. Külək enerjisi maya dəyəri, ekoloji təmizliyi və tükənməzliyinə görə ən sərfəli enerji sayılır.
Dünyada ilk 100 kVt gücündə külək elektrik stansiyası SSRİ dönəmində Krımda yaradılıb. Hazırda küləkdən daha çox elektrik enerjisi əldə edilir. Külək energetikası dünyada sürətlə inkişaf edən sahələrdən biridir. Külək energetikası sahəsində birinciliyi Danimarka saxlayır. Ölkədə istehsal olunan enerjinin 39 faizi küləkdən alınır. Böyük külək elektrostansiyası ümumi şəbəkəyə qoşula bilir, kiçikləri isə əlçatmaz rayonları elektriklə təmin edir. Külək generatorlarının quraşdırılmasının çətinliyi də az deyil. Bu növ energetika külək və onun gücündən asılıdır. Külək olmayanda, enerji də olmur. Şəbəkəyə isə daimi elektrik lazımdır.
Müasir külək generatorunun gücü generatorun qanadının səthinin böyüklüyü və hündürlüyündən asılıdır. Hazırkı külək energetikasında turbinlərin 100 metrdən yuxarı olmasına üstünlük verilir, çünki qurğu daha effektli işləyir, daha çox enerji istehsal edir. Generatorun daha hündür olması aşağıda yerləşən ərazilərin də istifadəsinə imkan yaradır.
Neçə illərdir Azərbaycanda da alternativ enerji mənbələrinin inkişafı ilə əlaqədar bir sıra işlər görülür. Bununla bağlı müəyyən proqramlar qəbul olunub. Abşeron yarımadasında və ölkənin digər küləkli ərazilərində küləyi elektrik enerjisinə çevirən qurğular quraşdırılıb. Bununla yanaşı, Alternativ və Bərpa Olunan Enerji Mənbələri üzrə Dövlət Agentliyi ölkə ərazisində külək elektrik stansiyalarının tikintisinə fərdi yatırımların cəlb edilməsi məqsədilə Nazirlər Kabinetinə müvafiq sənədlər təqdim edəcək.
Bu barədə mətbuata açıqlama verən agentliyin sədr müavini Cəmil Məlikovun sözlərinə görə, kommunal xidmətlərin inkişafı üzrə Strateji Yol Xəritəsi çərçivəsində 2020-ci ilədək Azərbaycanda 350 meqavat gücündə elektrik stansiyaları inşa edilməlidir: “Bu gün yerli və xarici fərdi investisiyaların hansı şərtlərlə və hansı şəkildə cəlb ediləcəyi məsələsini həll etmək vacibdir”.
Açıqlamadan o da məlum olub ki, 2020-ci ilə qədər investisiyaların cəlb olunması prosesinə start vermək və tikinti işlərinə başlamaq üçün lazımi sənədlər hazırlanaraq hökumətə təqdim edilməlidir.
Bütün bunların fonunda, ölkə ərazisində külək elektrik stansiyalarının tikintisinə fərdi yatırımların cəlb edilməsi nə dərəcədə perspektivlidir?
Məsələyə münasibət bildirən ekspert İlqar Hüseynlinin fikrincə, prinsipcə, Azərbaycanda külək elektrik stansiyalarına fərdi yatırımların cəlb olunması mümkündür: “Məlum məsələdir ki, iqtisadiyyatın inkişafında özəl sektorun payı daha böyükdür. Belə olan halda, bu sahəni cəlbedici etmək üçün əlavə tədbirlər görülməlidir. Ona görə də Azərbaycanda külək elektrik stansiyalarının tikintisinə fərdi yatırımların cəlb edilməsi üçün stimullaşdırıcı tədbirlər görülməlidir. Yalnız o zaman özəl sektor bunda maraqlı olacaq. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın alternativ enerji mənbələri ilə bağlı potensialı var. İstər günəş, istərsə də külək enerjisi ilə bağlı potensial böyükdür. Təbii ki, bu imkanlardan maksimum istifadə etməliyik. Dünyanın əksər ölkələrində alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən geniş istifadə edilir. Bütün bunlar niyə də Azərbaycanda olmasın?! Alternativ enerji mənbələrindən biri olan külək enerjisi dünyanın diqqət mərkəzindədir. Alternativ enerji mənbələrinin qaynaqları Azərbaycanda çoxdur. Sadəcə bununla bağlı infrastrukturun qurulması lazımdır. Eyni zamanda, bu sahədə irəliləyişlərə nail olmaq üçün dövlətin özəl sektora bəzi imtiyazlar verməsinə ehtiyac var. İmtiyaz deyəndə burada söhbət vergi və digər güzəştlərdən gedir. Hesab edirəm ki, bununla bağlı tədbirlər planı və hüquqi-normativ baza olsa, o zaman bu sahəyə maraq artacaq. Özəl sektor külək elektrik stansiyalarının tikintisinə fərdi yatırımların cəlb edilməsində maraqlı olacaq. Digər tərəfdən hesab edirəm ki, külək elektrik stansiyaları ilə bağlı xarici ölkələrin əldə etdiyi təcrübə geniş öyrənilməlidir”.
Vidadi ORDAHALLI
