Vüqar Bayramov: “Bu da kiçik ölkələr üçün arzuolunan deyil”
ABŞ-la Çin arasında faktiki olaraq ticarət müharibəsi başlayıb. Belə ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın martın əvvəlində ölkəsinə idxal olunan polada 25 faiz, alüminiuma isə 10 faiz gömrük rüsumunun tətbiq edilməsi ilə bağlı qərar qəbul etməsi tərəflər arasında ticarət müharibəsinə səbəb olub. Ardınca D.Tramp Çindən 50 milyard dollarlıq məhsul idxalı üçün gömrük vergisinin tətbiq olunması əmrini verib.
Tramp Çin mallarına əlavə gömrük vergisi və bu ölkəyə investisiyalara məhdudiyyətlərin həcminin 60 milyard dollara çatdırıla biləcəyini bildirib.
Buna cavab olaraq Çinin Ticarət Nazirliyi ABŞ-dan idxal edilən 128 adda məhsula yüksək rüsumlar tətbiq edib. Çin donuz əti, meyvə və digər məhsullar da daxil olmaqla, 3 milyard dollar dəyərinədək bütün ABŞ mallarına tətbiq olunan idxal tarifini 25 faizədək artırıb. Dərhal qüvvəyə minən tariflər bazar günü Çinin Maliyyə Nazirliyi tərəfindən açıqlanıb. Onlar bu addımın ABŞ-ın martın 23-də qüvvəyə minən polad və alüminiuma tətbiq etdiyi tariflərə cavab mahiyyəti daşıdığını deyib. Çinin Ticarət Nazirliyi, həmçinin, bazar ertəsi Ümumdünya Ticarət Təşkilatı qarşısındakı 120 ABŞ məhsuluna tətbiq olunan tarifləri azaltmaq öhdəliyini dayandırdığını elan edib. Onlar həmin məhsullara tarifləri əlavə 15 faiz artıracaq. Bu tariflər Pekinlə Vaşinqton arasında ticarət gərginliyinin artdığı vaxta təsadüf edir.
İqtisadi müşahidəçilər güman edirlər ki, bunun qısamüddətli təsirləri məhdud olacaq, amma investorlar iki ölkə arasında ticarət müharibəsinin qlobal ticarəti zəiflədəcəyindən və dünyanın iqtisadi artımına ziyan vuracağından narahatdırlar. Bildirilir ki, ABŞ-ın qərarı yalnız Çinin mövqelərini sıxışdırmır, həm də Ümumdünya Ticarət Təşkilatının qaydalarını pozur.
Maraq doğuran məqamlardan biri də ABŞ-la Çin arasında yaşanan ticarət müharibəsinin dünyanın kiçik ölkələrinin iqtisadiyyatlarına necə təsir edəcəyi ilə bağlıdır. Çünki bu kimi hallar dünya iqtisadiyyatına, o cümlədən, kiçik dövlətlərin iqtisadiyyatlarına təsirsiz ötüşmür. O baxımdan ekspertlərin kiçik ölkələrin iqtisadiyyatı ilə bağlı gözləntiləri nədən ibarətdir?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, bunun bir sıra təsirləri olacaq: “Ticarət müharibələri başlıca olaraq və birmənalı şəkildə dünyada beynəlxalq qurumların, o cümlədən Dünya Ticarət Təşkilatının statusuna mənfi təsir göstərir. Nəzərə almaq lazımdır ki, DTT ticarət qaydalarını tənzimləyən orqandır. Ancaq buna rəğmən, aparıcı ölkələr bir-birinə qarşı yüksək rüsumlar tətbiq edirlər. Bu da DTT daxil olmaqla, aparıcı qurumların təsir imkanlarının məhdudlaşmasından xəbər verir. Belə vəziyyət qlobal iqtisadiyyat üçün arzuolunan deyil. Eyni zamanda, ticarət müharibələri kiçik ölkələrə də bu və ya digər dərəcədə təsir göstərir. Çünki kiçik ölkələr də qlobal iqtisadiyyatın, ticarətin bir elementidir. Ticarət müharibələri dünyada istehsalın azalmasına gətirib çıxaracaq və bu da qiymət artımlarına səbəb olacaq. Yaranan vəziyyət dünyada qlobal qiymət artımlarına səbəb ola bilər ki, bu da kiçik ölkələr üçün arzuolunan deyil. Bununla yanaşı, ticarət müharibələri istehsalın azalmasına səbəb ola bilər ki, bu da enerji daşıyıcılarının qiymətinin azalmasına səbəb ola bilər. Enerji daşıyıcılarının qiymətinin ucuzlaşması neft ixracı ilə məşğul olan ölkələrin gəlirlərinin azalmasına səbəb olacaq. Ona görə də ticarət müharibələri nəinki kiçik ölkələr üçün, həmçinin, böyük ölkələr üçün də arzuolunan deyil. Hesab edirəm ki, böyük dövlətlər ticarətdəki anlaşılmazlıqları yüksək rüsumlar tətbiq etməklə deyil, danışıqlar yolu ilə həll etməlidirlər. DTT-nin prinsiplərinə uyğun olaraq qarşılıqlı razılaşma əsasında həll etməlidirlər. Çünki belə xoşagəlməz hallar qlobal iqtisadiyyata mənfi təsir göstərir”.
Vidadi ORDAHALLI
