Qeyri-neft sektorunda məhsul istehsalının həcm və çeşidinin artımı fonunda Azərbaycanın maraq dairəsində yer alan başlıca məqamlardan biri bu istiqamətdə ixracın artımına nail olmaqdır. Ötən ilin nəticələri bu qənatə əlməyə əsas verir ki, qeyd olunan səpkidə Azərbaycan mühüm nailiyyətlər əldə etməyi bacarıb.
Xatırladaq ki, ötən il Azərbaycanda qeyri-neft sektoru üzrə ixrac 1 milyard 538 milyon dollar olub. 2016-cı illə müqayisədə ötən il qeyri-neft sektoru üzrə ixrac 24 faiz artıb. Cari il ərzində isə qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcminin daha böyük rəqəmlərlə ifadə olunması gözlənir. Çünki görülən tədbirlər bu il qeyri-neft sektorunda daha çox məhsul istehsal ediləcəyini göstərir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanda ticarət əməliyyatlarının həcmi ümumilikdə 3 milyard 661 milyon 979 min dollar olub. Ötən iki ayda ticarət əməliyyatlarının ümumi həcminin 1 milyard 451 milyon 527 min dolları idxalın, 2 milyard 210 milyon 451 min dolları isə ixracın payına düşüb. Göründüyü kimi, Azərbaycan ixrac həcmini idxalla müqayisədə xeyli artırıb. İxracda isə bu ilin iki ayında qeyri-neft sektorunun payı ötən ilin analoji dövrü ilə müqaysədə yenidən yüksəlib.
Ekspertlər isə qeyd edir ki, qeyri-neft sektorunun belə inkişafı Azərbaycanın ixrac qabiliyyətinin yüksəlməsinə səbəb olacaq. Bundan irəli gəlir ki, hazırda kənd təsərrüfatı, yüngül və qida sənayesi, digər belə sahələr kimi neftdən kənar sektorların dəstəklənməsi hökumət səviyyəsində əsas hədəf olaraq müəyyən olunub. Ölkə iqtisadiyyatının gələcək inkişaf istiqamətləri birbaşa qeyri-neft sektoru üzərində qurulduğundan, bu, neftdən asıllılığın da aradan qaldırılmasına əlavə imkanlar verir. Qeyri-neft sektorunun inkişafı üzərində ölkə iqtisadiyyatının formalaşdırılması həm də neftin dünya bazar qiymətindən asıllılığın minumuma enməsi deməkdir. Neft sektorundan fərqli olaraq, qeyri-neft sektoru ölkəyə daha uzunmüddətli və stabil gəlirlərin daxil olması deməkdir. Bu, eyni zamanda, ölkəyə daxil olan valyutanın həcmini artırmağa imkan yaradır.
Ekspertlərə görə, burada digər əhəmiyyətli məqamlardan biri ixracın subsidiyalaşmasıdır. Azərbaycanda artıq 2016-cı ildən başlayaraq, ixracatda subsidiyalar tətbiq edilməyə başlanıb. Sahibkarlar ixrac etdiyi məhsulların növündən asılı olaraq, 3-5 faiz subsidiya əldə etmək imkanı qazanıb. Bu da ixracın stimullaşdırılması, eləcə də qeyri-neft ixracatının təşviq edilməsi baxımından olduqca vacibdir. Bundan başqa, həyata keçrilən ixrac missiyaları da qeyd olunan istiqamətdə əlavə üstünlüklər qazandırır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, yaxın tezlikdə Azərbaycanda İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondu (AZPROMO) Avropa ölkələrinə ixrac missiyaları təşkil edəcək. Fondun rəhbəri Rüfət Məmmədovun sözlərinə görə, hazırda Qərbi və Şərqi Avropa ölkələrinin bazarları ilə bağlı araşdırma aparılır: "Araşdırma başa çatdıqdan sonra konkret prioritet sahələri seçiləcək. Artıq bəzi meyvə-tərəvəzlərin Almaniyaya və digər Avropa ölkələrinə ixracı ilə bağlı ilkin razılaşmalar və sifarişlər əldə edilib". R.Məmmədov onu da qeyd edib ki, Azərbaycan şərablarının Çinə ixracı artmaqdadır: "Həm şərab ixracının həcmi, həm də ixracda iştirak edən şirkətlərin sayı artıb. Artıq 8 Azərbaycan istehsalçısı öz məhsullarını Çinə ixrac edir". Aparılan işlər, görülən tədbirlər həm də onunla müşayiət edilir ki, Azərbaycanda qeyri-neft sektoru üzrə məhsullar, ənənəvi olanlarla yanaşı, həm də yeni bazarlara çıxır.
Araşdırmalar göstərir ki, cari ildə “Made in Azerbaijan” brendinin tanıdılması və qeyri-neft sektorunda ixracatın artırılması baxımından fəaliyyətin daha da genişlənməsi gözlənir. Burada neftin mövcud qiymətinin stabilliyi də Azərbaycan üçün qeyri-neft sektorunu daha sürətlə inkişaf etdirməyə imkan verir. Çünki neft qiymətinin büdcədə nəzərdə tutuulan 45 dollardan ən azı 1,5 dəfə yüksək olması ölkəyə daxil olan valyutanın stabilləşməsinə imkan yaradır. Belə vəziyyət isə qeyri-neft sektorunun daha dinamik artımına imkan verir. “Azərbaycan Respublikasının milli iqtisadiyyat perspektivi üzrə Strateji Yol Xəritəsi“nə uyğun olaraq, növbəti ortamüddətli dövrdə qeyri-neft ixracatını 4,5 milyard dollara çatdırmaq nəzərdə tutulur. Bu, adambaşına təxminən 450 dollar ixrac deməkdir. Hesab edilir ki, atılan addımlar, təşviqedici fəaliyyət nəticəsində hökumət bu istiqamətdə hədəfinə nail olacaq.
Tahir TAĞIYEV
