Fikrət Yusifov: “Bu strategiyanın fəlsəfəsi mümkün qədər az borclanmaya getməkdən və bütün imkanları bir araya gətirərək...”
Bir sıra ölkələrdə xarici borc o qədər böyükdür ki, bu, həmin ölkələr üçün müəyyən problemlər yaradır. Nəticədə iqtisadi problemlər üst-üstə yığılır. Məsələ ondadır ki, həmin ölkələrdə xarici borcin həcmi, ümumdaxili məhsula nisbətdə çox böyükdür. Azərbaycanda isə bununla bağlı vəziyyət daha yaxşı səviyyədədir. Bunu rəqəmlərlə də sübut etmək mümkündür.
Belə ki, rəsmi məlumata görə, 1 yanvar 2018-ci ilə Azərbaycanın xarici dövlət borcu 9 milyard 398,3 milyon dollar, borcun ümumdaxili məhsula (ÜDM) nisbəti 22,8 faiz olub. Borca hökumətin birbaşa öhdəlikləri və dövlət zəmanəti ilə cəlb edilmiş kreditlər üzrə şərti öhdəliklər daxildir. 2018-ci ilin büdcəsində dövlət borcuna və öhdəliklərinə xidmət edilməsi ilə bağlı xərclər 2 milyard 262,7 milyon manat göstərilir.
Görünən odur ki, Azərbaycan bu sahədə daha rasional və düzgün siyasət yeridir. Bu ilin yanvarında Nazirlər Kabinetinin iclasında çıxış edən Prezident İlham Əliyev xarici borc məsələsinə toxunaraq qeyd edib ki, xarici borcların azaldılması istiqamətində işlər aparılmalıdır: “Kreditlərin alınması ilə bağlı daha da ciddi siyasət aparmalıyıq. Hesab edirəm ki, bundan sonrakı illərdə dövlət xarici borcunun azaldılması istiqamətində işlər aparılmalıdır. Bu gün də xarici borcumuz məqbul səviyyədədir. Dünya miqyasında biz xarici borcun səviyyəsinə görə müsbət mənada qabaqcıl ölkələrdənik. Ancaq mən qarşıya vəzifə qoymuşam, çalışmalıyıq ki, bundan sonra xarici borcu artırmayaq, əksinə, bunu azaldaq. Xarici borcumuzun səviyyəsi aşağı düşməlidir. Builki büdcəmizdə xarici borcun qaytarılması üçün vəsait nəzərdə tutulub. Əsas vəzifə ondan ibarətdir ki, biz o qədər də vacib olmayan layihələrə xarici borc götürməyək. Biz ancaq texnoloji cəhətdən önəmli layihələrə xarici borc götürməliyik. Yoxsa hansısa binanın tikintisinə, yaxud da ki, daxili imkanlar hesabına edə biləcəyimiz digər layihəyə xaricdən kredit almaq düzgün deyil”.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, Azərbaycan xarici borcun ümumdaxili məhsula nisbətdə yaxşı səviyyədə olmasına necə nail olub?
Məsələyə münasibət bildirən “Ekonomiks” Beynəlxalq İqtisadi Araşdırmalar Birliyinin sədri, iqtisad elmləri doktoru, professor Fikrət Yusifov bunu bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “Beynəlxalq reytinq agentliklərinin Azərbaycan iqtisadiyyatının bugünkü durumuna verdikləri yüksək qiymət ona istənilən layihəyə xarici kreditləri cəlb etməyə imkan yaradır. Lakin Azərbaycan hökumətinin xarici borclanma ilə bağlı məsələlərdə öz strategiyası var və onun mahiyyəti ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən dəfələrlə açıq şəkildə bəyan edilib. Bu strategiyanın fəlsəfəsi mümkün qədər az borclanmaya getməkdən və bütün imkanları bir araya gətirərək zəruri layihələri öz daxili imkanlarımız hesabına maliyyələşdirməkdən ibarətdir. Əslində, dünya praktikasında xarici borcun həcminin ÜDM-ə nisbətdə hansı səviyyədə olmasını müəyyən edən və buna görə də borclanmanın normal və ya qeyri-normal bir həddə olmasını təyin edən elə bir kriteriya yoxdur. Bu da tam məntiqlidir. Borclanmanın səviyyəsini hər bir dövlət özünün iqtisadi strategiyasına uyğun olaraq müəyyən edir. Əgər bu strategiya düzgündürsə və onun uğur qazandıracağına hökumət əmindirsə, bu halda, xarici borcun optimal həcmi də buna uyğun müəyyən edilməlidir. Öncə onu deyək ki, bu gün dünya ölkələrinin 70 trilyon dolları ötən xarici borcu həmin ölkələrin ÜDM-nin az qala 100 faizi həcmindədir. İnkişaf etmiş bir çox ölkələrdə bu göstərici daha böyükdür. Bizdə isə xarici borcumuz ÜDM-ə nisbətdə 23 faiz ətrafındadır. Xarici borclanma və ümumiyyətlə, dövlətin borclanması sahəsində indiyə qədər tarixin ortaya qoyduğu ən böyük həqiqət budur ki, bəzi dövlətlər borclanma hesabına nəinki iqtisadi cəhətdən inkişaf edə biliblər, hətta dünya iqtisadiyyatının əsas güc mərkəzlərinə çevriliblər. Dediyimiz fikirləri bu gün dünya iqtisadiyyatının əsas nəhəngləri hesab olunan və onilliklər boyu iqtisadi cəhətdən böyük uğurlar qazanmış ABŞ, Yaponiya, İngiltərə və başqa ölkələrin xarici borclanma sahəsindəki təcrübələri aydın göstərir. Lakin bu heç də o demək deyil ki, hər bir ölkə bu təcrübəni olduğu kimi təkrar etməlidir. Əslində, normal borclanma bütün hallarda məqbul sayıla bilər. Lakin onun neqativ tərəflərinin də mümkünlüyünü hesablamağı bacarmaq lazımdır. Ortada böyük həcmdə uğursuz xarici borclanmanın yaratdığı problemlərlə üz-üzə qalmış Yunanıstan kimi ölkələrin də acı təcrübəsi var. Ona görə də xarici borcu yalnız uğurlu iqtisadi islahatlar keçirildiyi bir şəraitdə yeni dəyər yaradan layihələrə yönəltmək ən düzgün seçim ola bilər. Azərbaycan hökumətinin də xarici borclanma üzrə strategiyasının kökündə məhz belə yanaşma dayanır. Bu gün Azərbaycan yaxın illərdə ona yüz milyard dollardan artıq mənfəət gətirə biləcək “Cənub Qaz Dəhlizi” kimi layihələrin maliyyələşdirilməsinə xarici kreditləri cəlb edir. Heç şübhə yoxdur ki, beynəlxalq maliyyə qurumlarından çox sərfəli şərtlərlə alınan bu kreditlər özünü tezliklə tam doğruldacaq. Əsl həqiqət budur ki, Azərbaycan borclanmanın vəziyyətini xarakterizə edən bütün göstəricilərə görə dünya ölkələri arasında ən yaxşı yerlərdən birini tutur”.
Vidadi ORDAHALLI
