Rəşad Həsənov: “Problemli kreditlər məsələsi həll olunarsa, bankların kapital adekvatlığı təmin olanacaq və real sektora kredit yönləndirmə imkanları genişlənəcək”
Azərbaycanda banklara kredit borcu olanların sayı-hesabı dəqiq bilinmir. Ancaq görünən odur ki, aybaay problemli kreditlərin həcmi artır. Əvvəlki kimi banklardan kredit götürənlərin sayı çox olmasa da, bu, problemli kreditlərin həcminin azalmasına hansısa formada təsir göstərə bilməyib.
Bəzi məlumatlara görə, ölkədə hər 4 nəfərdən birinin banka kredit borcu var. Bu sırada az qala hər təbəqədən olan insanlar var. O da məlumdur ki, müxtəlif səviyyələrdə vaxtaşırı bankların fəaliyyəti tənqid olunur. Kreditlərin faiz dərəcələrinin yüksək olmasından şikayətlər edilir. Hətta deputatlar dəfələrlə bu məsələni parlament tribunasından səsləndiriblər. Reallıq ondan ibarətdir ki, problemli kreditlərlə bağlı məsələ çox ciddidir. Bununla bağlı son statistik rəqəmlər belə qənaətə gəlməyə əsas verir.
Məsələ ondadır ki, Azərbaycanda vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği bu il yanvarın 1-nə 1 milyard 626,7 milyon manat təşkil edib. 2017-ci ilin əvvəlinə nisbətən isə problemli kreditlər 154,1 milyon manat və yaxud 10,46 faiz artıb. Ötən ilin sonuna vaxtı keçmiş kreditlərin ümumi kredit portfelindəki payı 13,84 faiz təşkil edib. Ötən ilin əvvəlində isə bu nisbət 8,95 faiz olub. Qeyd olunan rəqəmlərdən aydın görünür ki, problemli kreditlərin həcmində artım qeydə alınıb. Bu mənada hesab edilir ki, Mərkəzi Bankın və digər müvafiq strukturların problemli kreditlər məsələsinin həlli istiqamətində artıq əməli addımlar atması zəruri şərtə çevrilib. Çünki vəziyyət indiki şəraitdə davam etsə, bu, iqtisadiyyat üçün müəyyən problemlər yarada bilər.
Bütövlükdə, problemli kreditlərlə bağlı yaranan vəziyyəti ekspertlər necə şərh edir və bundan çıxış yolunu nədə görürlər? Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun fikrincə, problemli kreditlərin həcminin sürətlə artmasının səbəbkarı banklardır: “Hazırkı problemli kreditlərin həcminin artması 2005-2015-ci illərdə həyata keçirilən kredit siyasətilə daha çox bağlıdır. Həmin dövrdə banklar tərəfindən çox məsuliyyətsiz kredit siyasəti həyata keçirilirdi. Bunun nəticəsində problemli kreditlərin həcmi artır. Bu gün hansısa bir güzəştin edilməsinin prosesə təsiri çox aşağıdır. Eyni zamanda, bu gün bankların verdiyi kreditin həcmi də çox aşağıdır. Çünki 2015-ci ilin əvvəli ilə müqayisədə ötən il ərzində kredit portfeli 4.5 milyard manat kiçilib. Bu da onu deməyə əsas verir ki, baxmayaraq banklar hansısa kredit paketi təklif edir, amma daha çox kiçikhəcmli, xüsusilə də gəliri sabit olan müştərilərə kreditlər verirlər. Düşünmürəm ki, bu da gələcək üçün risqli olsun. Son bir neçə ayda bankların kredit fəaliyyətini bərpa etməsi ilə bağlı addımlar atdığını müşahidə edirik. Artıq müəyyən banklar bununla bağlı məlumatlandırıcı materiallarını, reklamlarını yayırlar. Düzdür, əvvəlki dövrlərlə müqayisə etsək, hazırda kreditin verilməsi prosedurları kifayət qədər mürəkkəb və ağırdır. Eyni zamanda, banklar da öz işinə daha məsuliyyətli yanaşırlar. Çünki əvvəlki dövrlərdə, faktiki olaraq, kreditlər verilərkən borclananların maliyyə vəziyyəti bir sıra hallarda düzgün qiymətləndirilmirdi. Nəticədə 2014-cü ildən sonrakı proseslər baş verdi və bankların qeyri-işlək aktivlərinin həcmi kifayət qədər yüksəldi. Bütün hallarda, bu məsələ həll olunmalıdır. Problemli kreditlər məsələsi həll olunarsa, bankların kapital adekvatlığı təmin olanacaq və real sektora kredit yönləndirmə imkanları genişlənəcək. Eyni zamanda, banklar borclarının müəyyən bir hissəsini geri qaytara biləcək və faiz yüklərindən azad olacaqlar. Bu isə bank sektorunda illik xərcin azalmasına və mənfəət normasının nisbətən yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Beləliklə, bankın əlində əlavə vəsaitin formalaşması ilə daha çox gəlir əldə etmək imkanı yaranar. Bütövlükdə, problemli kreditlərin həll edilməsi ilə bağlı hansısa addımın atılması bank sektorunun sağlamlaşdırılması istiqamətində mühüm irəliləyişə səbəb ola bilər. Bir sıra ölkələrdə problemli kreditlərin həlli ilə bağlı dövlət müəyyən xərcləri kompensasiya edir. Bənzər metod bizdə də tətbiq oluna bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
