Dünyanın ən böyük ikinci iqtisadiyyatına malik ölkə kimi qiymətləndirilən Çinin ixrac etdiyi məhsulların bir qismini Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə daşımağa başlaması ekspertlər tərəfindən kifayət qədər yüksək qiymətləndirilir. İlk növbədə ona görə ki, Çin hazırda dünyada ixrac etdiyi məhsulların həcmini görə ilk yerdə durur.
Yaxın perspektivdə isə ən böyük ixracatçı statusunu daha da möhkəmləndirməyə hazırlaşır. Məhz bu şəraitdə Çinin ixrac etdiyi məhsuların bir qismini Bakı-Tiflis-Qarsla daşıması çox önəmli hadisə kimi qiymətləndirilir. Çünki bu, il ərzində Bakı-Tiflis-Qarsla təkcə Çinin milyardlarla dollar həcmində məhsul daşıması deməkdir.
Qeyd edək ki, Çinin Urumçi şəhərindən İtaliyanın Neapol şəhərinə yola düşən yük qatarı sözügedən dəmir yolundan keçəcək. Urumçidən yola düşən “X9403” nömrəli yük qatarı ilə pomidor məhsulları daşınır. 44 konteynerdən ibarət yük qatarı fevralın 26-da yola çıxıb, Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçərək İtaliyanın Neapol şəhərinə gedəcək. Məlumatda bildirilir ki, qatar 10 min 500 kilometrlik məsafəni 25 gün müddətində başa vuracaq. Ümumiyyətlə isə, Çindən Avropa istiqamətinə bu il Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu vasitəsilə 1400 konteyner göndərilməsi planlaşdırılıb.
Qeyd edək ki, Çindən daha bir yük qatarı bu ilin yanvarında Bakı-Tiflis-Qarsla hərəkət edərək Avropaya çatıb. “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizi ilə Avropaya yük daşıyan həmin qatar Qazaxıstan limanında dayandıqdan sonra dəniz yolu ilə Bakıya, buradan isə Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Avropaya çatıb. Bu vəziyyət Bakı-Tiflis-Qarsın istifadəyə verilməsi ilə “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizinin artıq səmərəli fəaliyyətinin də vacib göstəricisidir. Xatırladaq ki, “Şərq-Qərb” dəhlizi Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ərazilərindən keçməklə Çindən Avropaya və əks istiqamətdə yüklərin tədarükü üçün nəzərdə tutulub. O, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (TBNM) da vacib tərkib hissəsini təşkil edir. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun məqsədi isə Çin, Mərkəzi Asiya, Xəzər və Qara dəniz hövzələri və Avropa ölkələrindən yük daşımaları dövriyyəsini Azərbaycan üzərindən keçməklə hər iki istiqamətdə artıraraq, dövriyyə dinamikasının rəqabətliliyini gücləndirməkdir. Sözügedən dəhlizin iqtisadi potensialının müəyyən edilməsi üçün Avropa İttifaqı və Çin arasındakı 106 milyon tondan artıq və dəyəri 550 milyard avrodan çox ticarət dövriyyəsini qeyd etmək kifayət edər. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsindən sonra göstərilən həcmdə yüklərin artıq xeyli hissəsinin ölkəmiz üzərindən keçməsi gözlənir və artıq Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Çindən Avropaya yüklərin daşınmasına başlanması bunun real təsdiqidir. Aydındır ki, bu vəziyyət tranzit yükdaşımalardan Azərbaycanın kifayət qədər böyük gəlir əldə etməsi deməkdir.
İranın Qəzvin və Rəşt şəhərlərini birləşdirən dəmir yolunun yaxın günlərdə istfiadəyə verilməsi ilə yükdaşımaların Azərbaycana daha böyük gəlir gətirməsi gözlənir. İranın Yollar və Şəhərsalma Nazirliyinin dəmir yolu tikintisi idarəsinin rəhbəri Əli Əkbər Mərdi qeyd edib ki, tikinti işlərinin 81 faizi həyata keçirilib. Onun sözlərinə görə, 164 kilometrlik Qəzvin-Rəşt dəmir yolunun inşasına 325 milyon dollar vəsait xərclənib. Yolun tamamilə tikilib başa çatdırılması üçün əlavə 55,64 milyon dollar vəsait lazımdır. Bu məbləğin İran dövlət büdcəsindən ayrılacağı bildirilir. O qeyd edir ki, iqtisadi vəziyyətin çətinliyinə baxmayaraq, bu il İran Qəzvin-Rəşt dəmir yolunu mütləq istismara buraxacaq. Çünki Çabahar limanı yenidənqurma işlərindən sonra istifadəyə verilib və Hindistan bu limanın daha da genişləndirilməsi üçün İrana 2 milyard dollara yaxın sərmayə yatırmağa razılıq verib. Çabahar limanı artıq Hindistanın Mumbai limanından gələn ilk yükləri də qəbul edərək Əfqanıstana yola salıb. Fars körfəzindəki Bəndər-Abbas limanı ilə yanaşı Çabahar limanı da Cənub Şərqi Asiyadan daxil olan yükləri qəbul edib Avropa istiqamətinə yönəldəcək.
Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub“ beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsas hissəsi olan Qəzvin-Rəşt dəmir yolunun davamı olacaq Rəşt-Astara yolunun da tikintisinə artıq başlanıb. Azərbaycan bu yolun inşası üçün İrana 500 milyon dollar güzəştli kredit də təqdim edib. İnşası 3 il davam edəcək Rəşt-Astara dəmir yolu hazır olduqda Mumbai limanından İranın Çabahar və Bəndər-Abbas limanlarına daxil olan yüklər Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xəttilə Rusiya və Avropaya daşınacaq. Nəzərə çatdıraq ki, Azərbaycan Astarası ilə İran Astarasını birləşdirən dəmir yolu artıq istismara buraxılıb və Rusiyadan İrana göndərilən yüklər bu yolla mənzil başına çatdırılır.
İranın yollar və şəhərsalma nazirinin müavini Əsgər Fəxri Kaşanı bildirib ki, Rəşt-Astara dəmir yolunu Azərbaycan İranla birlikdə inşa edəcək. Yolun tikintisinə sərf olunacaq vəsaitin 50 faizini İran, 50 faizini isə Azərbaycan tərəfi təmin edəcək. Yol hazır olduqdan sonra iki dövlət arasındakı yükdaşımanın həcmi ildə 5 milyon tona qədər yüksələcək. Bütün bunlar o deməkdir ki, Bakı-Tiflis-Qarsla yanaşı, Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti də ölkəmizə böyük dividendlər gətirəcək. Ümumiyyətlə, qeyri-neft sektorunun mühüm bir qolu kimi, nəqliyyat sahəsi Azərbaycana valyuta qazandıran ən vaxib sektorlardan birinə çevriləcək.
Nahid SALAYEV
