Ruslan Atakişiyev: “Sözügedən valyuta heç bir mərkəzi bank tərəfindən emissiya olunmur”
Kriptovalyuta rəqəmsal valyutanın bir növü olmaqla bərarbər elektron ödəniş şəbəkəsidir. Kriptovalyuta hər hansı dövlətin siyasətindən, qanunlarından, pul vahidindən asılı deyil və heç bir dövlət tərəfindən tənzimlənmir. Onun qiyməti bazarda tələb-təklif əsasında müəyyən olunur və digər ölkələrin valyutası ilə mövcud bazar məzənnəsi ilə mübadilə edilə bilir.
Bu valyutanı istifadə etməyi heç kim məcbur və ya qadağan edə bilməz. Çünki rəqəmsal valyutanın dövriyyəsinə və onu istifadə edənlərə heç kim nəzarət etmir. O halda, sizdə sual yarana bilər ki, bəs kriptovalyutanın adi istifadə etdiyimiz elektron pullardan fəqri nədir? Adi pulların elektron hesabda olması üçün ilk növbədə həmin pulları fiziki olaraq bank vasitəsilə hesaba qoymaq lazımdır. Yəni pulun hesabda elektron görünüşü, sadəcə olaraq, onun fiziki formasının elektron formadakı əksi deməkdir. Kriptovalyuta isə birbaşa internet şəbəkəsində yaradılır və heç bir ölkənin maliyyə-valyuta sistemi ilə əlaqəli deyil.
Son illər dünyada kriptovalyutaya maraq artıb. Ancaq sözügedən valyuta vasitəsinə münasibət heç də birmənalı deyil. Bir çoxları onu etibarlı valyuta hesab etmir. Bu arada Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov əhalini diqqətli olmağa çağırıb. Onun sözlərinə görə, kriptovalyutaya pul qoymaq risqli əməliyyatdır. O bunu belə əsaslandırıb: “Kriptovalyutaların məzənnəsində volatillik davam edəcək. Bu məsələ tənzimlənmir. Üstəlik, kriptovalyutalara cavabdeh qurum da yoxdur. Blokçeyn inqilabi texnologiyadır. Lakin Mərkəzi Bank onun kommersiya istiqamətindən deyil, informasiya sistemindən yararlanmaq niyyətindədir. Blokçeyn texnologiyası daşınar, daşınmaz əmlakın reyestrinin aparılmasında mühüm rol oynaya bilər”.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər buna necə yanaşırlar? Kriptovalyutaya pul qoymaq nə kimi risqlər yarada bilər?
Məsələyə münasibət bildirən İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin direktoru Ruslan Atakişiyevin sözlərinə görə, kriptovalyutanın bir sıra risqləri var: “Kriptovalyuta elektron formada emissiyaya buraxılan pul vahidinin formasıdır. Əslində, bu pul vahidinin dəyərini biznes şirkətləri arasındakı sazişlər müəyyən edir. Əmtəə, mal xidmətləri ilə bağlı sazişlər nəticəsində onun dəyəri qalxır və yaxud da düşür. Ümumiyyətlə, belə götürdükdə kriptovalyutaların 100-dən çox növü var. Onların içərisində, sadəcə olaraq, bitkoen ümumi kriptovalyuta bazarının hardasa 70 faizindən çoxunu təşkil edir. Bir sıra ölkələrdə, əsasən də Çində investisiya şirkətləri bunun ticarəti ilə məşğul olurlar. Eyni zamanda, bir sıra müştəriləri bura investisiya qoymağa dəvət edirlər. Azərbaycanda kriptovalyuta geniş yayılmasa da, bir sıra investorlar bura pul qoymaqda maraqlı olurlar. Mərkəzi Bank sədrinin bununla bağlı çağırışı reallığa əsaslanır. Məsələ ondadır ki, kriptovalyutalar heç bir mərkəzi bank tərəfindən emissiya olunmur. Yəni onun dəyərinin qalxması və yaxud da düşməsi tənzimlənmədiyinə, hətta bəzi hallarda buna spekulyativ amillərin təsiri də mümkün olduğuna görə bu valyutanın gələcək dəyərinin proqnozlaşdırılması çətinlik yaradır. Bu baxımdan da hesab edirəm ki, Azərbaycan investorları bu məsələdə ehtiyatlı olmalıdırlar. O üzdən, bunu öyrənmək və məsələni dərindən təhlil etmək lazımdır. Məsələ ondadır ki, kriptovalyuta ilə ticarətlə məşğul olmaq həqiqətən də risqlidir. Çünki bu, proqnozlaşdırılması çətin olan bir valyuta növüdür. Belə olan halda, Azərbaycandan olan investorların buna vəsait qoyması məqsədəuyğun sayılmır”.
Cəmilə QARAYEVA
