Ruslan Atakişiyev: “Bəzi təşkilatlar, subyektlər müəyyən boşluqlardan istifadə edərək öz iqtisadi fəaliyyətlərini tamamilə şəffaflaşdırmaqdan yayınırlar”
Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı”nın payı tədricən azalır. Belə ki, ölkədə “kölgə iqtisadiyyatı”nın 1991-2015-ci illərdə orta göstəricisi 52,19 faiz təşkil edib. Sözügedən məlumat Beynəlxalq Valyuta Fondunun “Kölgə iqtisadiyyatları: son 20 ildə nə öyrəndik” adlı hesabatında yerləşdirilib.
Bununla bağlı 158 ölkə üzrə aparılan araşdırmanın nəticələrinə əsasən, Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı”nın payı 1991-ci ildə 54,69 faiz təşkil edib. 1994-cü ildə maksimal həddə - 64,66 faizə yüksələn bu göstərici daha sonra azalaraq 2014-cü ildə 25 illik araşdırma dövrü üzrə minimal həddə - 42,15 faizə enib. Qeyd edək ki, 2015-ci ildə həmin göstərici 43,66 faizə yüksəlib.
Bununla yanaşı, bildirilir ki, 1991-2015-ci illəri əhatə edən dövrdə Gürcüstanda “kölgə iqtisadiyyatı”nın orta göstəricisi 64,87 faiz, 2015-ci ildə isə 53,07 faiz təşkil edib.
İranda 25 illik orta göstərici 17,88 faiz, 2015-ci ildə 18,38 faiz, Qazaxıstanda müvafiq olaraq 38,88 faiz və 32,82 faiz, Rusiyada 38,42 faiz və 33,72 faiz, Türkiyədə 31,38 faiz və 27,43 faiz olub. O da məlum olub ki, 1991-2015-ci illərdə “kölgə iqtisadiyyatı”nın ən aşağı göstəriciləri İsveçrədə (7,24 faiz və 6,94 faiz ) qeydə alınıb.
Məlumat üçün qeyd edək ki, hökumət rəsmiləri də Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı” probleminin olduğunu təsdiq edirlər. Lakin rəsmilərin hesablamalarına görə, qeydə alınmayan iqtisadiyyatın həcmi ümumi iqtisadiyyatın 9-10 faizi qədərdir, daha BVF-nin iddia etdiyi kimi 43 faiz deyil. İstənilən halda, Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı” payının tədricən azalmağa doğru getməsi nəyin göstəricisidir? Bunu ekspertlər necə dəyərləndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin direktoru Ruslan Atakişiyevin sözlərinə görə, Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı”nın tədricən azalmağa doğru getməsinin bir sıra səbəbi var: “Bunun başlıca səbəblərindən biri məhz 2017-ci il yanvarın 1-dən başlayaraq aparılan vergi islahatları ilə bağlıdır. Həmçinin, ölkədə nağdsız hesablaşmalarla bağlı qanunun qəbul olunması buna öz müsbət təsirini göstərib. Məsələ ondadır ki, nağdsız hesablaşmaların tətbiqinin genişləndirilməsi “kölgə iqtisadiyyatı”nın azalmasına ciddi təsir göstərir. O cümlədən, vergi sahəsində aparılan islahatlar buna öz müsbət təsirini göstərir. Bütün bunların nəticəsində ödəmələrin elektron qaiməyə keçməsi ümumi işin xeyrinə olub. 2018-ci il yanvarın 1-dək bütün sferalar elektron qaiməyə keçib. Görülən tədbirlər getdikcə açıq iqtisadiyyatın sahəsinin daha da genişlənməsinə şərait yaradır. Nəticədə “kölgə iqtisadiyyatı”nın həcmi daha da daralır. Hesab edirəm ki, Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı”nın həcmini daha da aşağı salmaq mümkündür. Bunun üçün iqtisadiyyatın inkişafına dair qəbul olunan “Strateji Yol Xəritəsı”ndən irəli gələn vəzifələri yerinə yetirmək lazımdır. Orada göstərilən tədbirlərin ardıcıl və dayanıqlı olaraq həyata keçirilməsi nəticəsində “kölgə iqtisadiyyatı”nın həcmini daha da aşağı salmaq mümkündür. Məsələ ondadır ki, sözügedən qərarların qəbul olunmasına baxmayaraq, hələ də bəzi qurumlar, təşkilatlar, subyektlər bundan yayınırlar. Yəni onlar müəyyən boşluqlardan istifadə edərək öz iqtisadi fəaliyyətlərini tamamilə şəffaflaşdırmaqdan yayınırlar. Hesab edirəm ki, bütün bunların qarşısını almaq üçün tədbirlər davam etdirilməlidir. Yalnız o halda “kölgə iqtisadiyyatı”nın qarşısını tamamilə almaq olar”.
Vidadi ORDAHALLI
