Ötən il istifadəyə verilən Bakı-Tiflis-Qars dəmir yoluna olan ümidlər özünü tam doğrultmaqda, yüklərini bu xətt üzrə daşımaq istəyən ölkələrin sayı artmaqdadır. Artıq dünyanın ən böyük ikinci iqtisadiyyatına malik ölkə kimi qiymətləndirilən Çin də məhsullarının bir qismini məhz bu marşrut vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarmaqdadır. Belə ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Çindən Avropaya yüklərin daşınmasına başlanıb.
Mühəndis avadanlığı və digər mallarla yüklənən ilk qatar Urumçi şəhərindən yola düşüb. “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizi ilə Avropaya yük daşımalı olan qatar Qazaxıstan limanında dayandıqdan sonra dəniz yolu ilə Bakıya, buradan isə Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Avropaya çatdırılacaq. Qeyd edək ki, marşrutun ümumi uzunluğu 4186 kilometrdir. Çindən Avropaya yüklərin 8 günə çatdırılması nəzərdə tutulub. Bu il Urumçidən Avropaya 1400 yük konteynerinin yola salınması planlaşdırılır. Bu vəziyyət Bakı-Tiflis-Qarsın istifadəyə verilməsi ilə “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizinin artıq səmərəli fəaliyyətinin də vacib göstəricisidir. Xatırladaq ki, “Şərq-Qərb” dəhlizi Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ərazilərindən keçməklə Çindən Avropaya və əks istiqamətdə yüklərin tədarükü üçün nəzərdə tutulub. O, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (TBNM) da vacib tərkib hissəsini təşkil edir. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun məqsədi isə Çin, Mərkəzi Asiya, Xəzər və Qara dəniz hövzələri və Avropa ölkələrindən yük daşımaları dövriyyəsini Azərbaycan üzərindən keçməklə hər iki istiqamətdə artıraraq, dövriyyə dinamikasının rəqabətliyini gücləndirməkdir. Sözügedən dəhlizin iqtisadi potensialının müəyyən edilməsi üçün Avropa İttifaqı və Çin arasındakı 106 milyon tondan artıq və dəyəri 550 milyard avrodan çox ticarət dövriyyəsini qeyd etmək kifayət edər. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsindən sonra göstərilən həcmdə yüklərin artıq xeyli hissəsinin ölkəmiz üzərindən keçməsi gözlənir və artıq Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Çindən Avropaya yüklərin daşınmasına başlanması bunun real təsdiqidir. Aydındır ki, bu vəziyyət tranzit yükdaşımalardan Azərbaycanın kifayət qədər böyük gəlir əldə etməsi deməkdir. Yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı kompleksinin bərə terminalının fəaliyyətə başlaması isə dəmir yolu vasitəsilə yükdaşımaların əhəmiyyətini artırıb.
“Şərq-Qərb” dəhlizinin istifadəyə verilməsi artıq “Cənub–Qərb” nəqliyyat layihəsini də gündəmə gətirib. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın tranzit potensialını artıracaq və digər nəqliyyat layihələri arasında mühüm əhəmiyyət kəsb edən layihələrdən biri də məhz “Cənub–Qərb” dəhlizi hesab olunur. Dəhliz Fars Körfəzi-Hindistan–İran–Azərbaycan–Gürcüstan–Qara dəniz–Avropa marşrutu üzrə fəaliyyət göstərəcək. Qeyd olunan nəqliyyat dəhlizinin inkişaf perspektivi Avropa İttifaqı ölkələri ilə ticarət dövriyyəsini ildən-ilə genişləndirən Hindistan dövlətidir. Avropa İttifaqı ilə Hindistan arasında ticarət hazırda Hind okeanından Süveyş kanalı və Aralıq dənizi vasitəsilə gerçəkləşir. Amma “Cənub–Qərb” istifadəyə verildikdən sonra yüklərin daşınma müddəti iki dəfə azalacaq və tranzit qiyməti baxımından daha sərfəli hala gələcək.
“Şimal-Cənub” da tranzit dəhlizləri arasında mühüm əhəmiyyət kəsb edən layihələrdən biridir. Bu layihə Hindistan, Hind okeanı sahilində yerləşən dövlətləri, İran, Azərbaycan, Rusiya və Skandinaviya dövlətlərini vahid nəqliyyat marşrutunda birləşdirir. Artıq “Şimal-Cənub”un işə salınması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Rəşt-Astara dəmir yolunun çəkilməsi dəhlizin işə düşməsində vacib əhəmiyyət kəsb edəcək. Xatırladaq ki, bu dəmir yolunun çəkilişinin sürətlənməsi Azərbaycanın da xüsusi maraq dairəsindədir. İranın yol və şəhərsalma nazirinin müavini Əsğər Fəxriyə Kaşan isə bildirir ki, Azərbaycan Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsinin icrasına 500 milyon dollarlıq investisiya qoymaqla bu layihədə 50 faizlik paya malik olacaq. O vurğulayıb ki, Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsinin icrası ilə “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas hissəsi istifadəyə hazır vəziyyətə gətirilmiş olacaq və bu marşrutdan istifadə edərək, Hindistan və Çin öz məhsullarını Mərkəzi Asiya, Azərbaycan, Rusiya və Avropaya nəql edə biləcək. Nazir müavini həmçinin qeyd edib ki, Rəşt-Astara dəmir yolunun istifadəyə verilməsi ilə İranın cənubundan yüklərin Avropaya göndərilməsi də xeyli asanlaşacaq. Kaşan İtaliya, Rusiya və Çin şirkətlərinin də Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu layihəsinə investisiya yatırmaq istəklərini bildirib. Bütün bunlar isə tranzit yükdaşımaların artıq Azərbaycana külli miqdarda valyuta qazandıracağını da göstərməkdədir.
Tahir TAĞIYEV
