İlham Şaban: “2018-ci ildə beynəlxalq miqyasda da müxtəlif enerji layihələri baş tutacaq” Zakir Əhmədov: “Bu, region ölkələri arasında ticarət əlaqələrinin daha da genişlənməsinə təkan verəcək”
2018-ci il yanvarın 1-dək Dünya Bankı Transanadolu boru kəmərinin (TANAP) tikintisi üçün nəzərdə tutulmuş kreditin 83,4 faizini və ya 667,27 milyon dollar ayırıb. Bu barədə bankın statistik məlumatlarında deyilir. 2016-cı il dekabrın 20-də Dünya Bankının Direktorlar Şurası tərəfindən təsdiq olunmuş 800 milyon dollarlıq kreditin benefisiarları “Cənub Qaz Dəhlizi” QSC (Azərbaycan) və BOTAŞ (Türkiyə) olub.
DB bildirir ki, TANAP təkcə rəqabətqabiliyyətliliyi artırmayacaq, həm də regional ticarəti inkişaf etdirəcək və Türkiyə ilə Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin edəcək. Layihə, həmçinin, Azərbaycana qaz satışı bazarını şaxələndirməyə, Türkiyəyə isə enerji tədarükünü təhlükəsizləşdirməyə imkan verəcək: “Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə və Cənub-Şərqi Avropa ölkələri üçün bu, prioritet infrastruktur layihələrindən biridir”.
Dünya Bankından o da əlavə olunub ki, layihə banka Azərbaycanla tərəfdaşlıqda strateji hədəflərə nail olmağa, o cümlədən ölkənin regional və Avropa enerji bazarlarına inteqrasiyasına yardım edir.
Onu da qeyd edək ki, sözügedən layihənin bu ilin yay aylarında istifadəyə verilməsi gözlənir. TANAP yalnız Türkiyə və Azərbaycan üçün deyil, eyni zamanda, Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi baxımından ən önəmli layihələrdən biridir. TANAP-ın tikintisi üzrə ilk mərhələ sona çatdırılıb və hazırda ikinci mərhələ üzrə işlər davam etdirilir. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var.
Bütün bunlar TANAP-ın vaxtında hazır olmasına nə kimi təkan verir? Bunun regional ticarətə təsiri necə olacaq? Sözügedən məsələni dəyərləndirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın fikrincə, bütün bunlar layihəyə göstərilən diqqətin nəticəsidir. O hesab edir ki, beynəlxalq maliyyə qurumlarının diqqəti bu istiqamətdə işlərin gedişinə müsbət təsir göstərir: “Ötən il iki platforma tikilib və bu platformalar dənizə yola salınıb. Dayaq blokları üzərində quraşdırılan bu platformaların test işləri həyata keçirildi. Bundan başqa, ötən ilin sonunda “Şahdəniz-2” çərçivəsində işlər 99 faiz etibarilə başa çatıb. Sualtı işlər faktiki olaraq sınaqdan keçirilib, o cümlədən infrastruktur və digər mühüm məsələlər yekunlaşdırılıb. Digər tərəfdən, Sanqaçalda qaz terminalının genişləndirilməsi layihəsi də yekunlaşıb. Dövlət Neft Şirkəti özünün neft emalı sahəsində hələ 2015-ci ildən başladığı Heydər Əliyev adına neft emalı zavodunun modernləşdirilməsi işlərini davam etdirib. Sumqayıtda “SOCAR-Karbomid” və “SOCAR-Polimer” zavodlarının işlərində xeyli irəliləyişlər əldə olunub. Qaradağdakı qaz anbarlarının tutumunun artırılması, modernləşdirilməsi layihəsi çərçivəsində işlər davam etdirilib. Bundan əlavə, Azərbaycan ərazisində Cənubi Qafqaz boru kəmərinin tikintisi tam başa çatdırılıb. Bütün bunlar ümumilikdə Azərbaycanın enerji sektorunda görülən işlərdir. Görülən işlərin davamı olaraq 2018-ci ildə “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində ilk qaz hasil ediləcək və o qazın ixracı həyata keçiriləcək. Həmçinin, Sumqayıtda “SOCAR-Polimer” layihəsi çərçivəsində iki zavodun istifadəyə verilməsi gözlənir. Abşeron yatağında ilk hasilat quyusunun qazılmasına da start veriləcək. 2018-ci ildə beynəlxalq miqyasda da müxtəlif enerji layihələri baş tutacaq. Buna misal olaraq TANAP boru kəmərinin açılışını deyə bilərik. Əlbəttə, bütün bunların ərsəyə gəlməsində beynəlxalq maliyyə qurumlarının ayırdığı kreditlərin, bu istiqamətdə görülən işlərin mühüm rolu var”.
Digər ekspert Zakir Əhmədovun fikrincə, TANAP böyük layihə olduğu üçün, bundan bir sıra ölkələr faydalanacaq: “Sözügedən qaz kəməri bir sıra ölkələrin ərazisindən keçir. Bu da, öz növbəsində, region ölkələri arasında ticarət əlaqələrinin daha da genişlənməsinə təkan verəcək. Xüsusən də kəmər hazır olandan sonra regional ticarətin daha da artması gözlənir. Nəzərə almaq lazımdır ki, bir sıra region ölkələri layihənin ərsəyə gəlməsində bu və ya digər dərəcədə iştirak edirlər. Yəni bütün bunlar bir-birilə bağlı olan məsələlərdir. O baxımdan hesab edirəm ki, sözügedən layihənin istismara verilməsi region ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin daha da genişlənməsinə təsir göstərəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
