Son illərdə həyata keçrilən islahatlar fonunda Azərbaycanın iqtisadi tərəqqisinin daha intensiv hala gələcəyi beynəlxalq miqyasda da xüsusi olaraq vurğulanır. Ümumiyyətlə, yerli və beynəlxalq araşdırma mərkəzləri bu mövqedədir ki, 2018-ci il Azərbaycan üçün iqtisadi inkişaf ili kimi tarixə keçəcək.
Məsələn, İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi bəyan edir ki, 2017-ci ildə ölkədə həyata keçirilmiş iqtisadi islahatlar nəticəsində böhran arxada qalıb və iqtisadiyyat yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub: "Bir tərəfdən 2017-ci ildə böhran əleyhinə tədbirlər həyata keçirildi, digər tərəfdən isə yeni iqtisadi modelin yaradılması üzrə islahatlar davam etdirildi. Azərbaycanda ÜDM-nin azalması 2016-cı ildə müşahidə olunmuşdu, 2017-ci ildə isə artım dinamikası bərpa olunub və 2018-ci ildə yeni iqtisadi artım üçün imkanlar yaradılıb".
Dünya Bankının açıqladığı “Global Economic Prospects” adlı hesabatda da qeyd edilir ki, həqiqətən cari il Azərbaycanda yeni iqtisadi inkişaf ili olacaq. Bildirilir ki, bu il Azərbaycanda real ÜDM-in 0,9%, 2019-cu ildə 1,5%, 2020-ci ildə isə 2,6% artacağı gözlənir. Xatırladaq ki, qeyd olunan rəqəmlər Dünya Bankının əvvəlki proqnozlarından çox yüksəkdir. Belə ki, bankın ötən ilin iyununda verdiyi əvvəlki proqnozlarda ÜDM-in bu il 0,3%, 2019-cu ildə isə 0,2% artacağı deyilirdi. Amma indi bu rəqəmlər xeyli artırılıb.
Dünya Bankının açıqladığı yeni hesabatına görə, 2016-ci illə müqayisədə Azərbaycanda iqtisadi geriləmə ötən il zəifləyib. Hesabatda bildirilir ki, 2014-2016-cı illərdə neft qiymətinin aşağı olması, o cümlədən bank sektorundakı problemlər, passiv kreditlərin artımı, hökumətin gəlirlərinin azalması iqtisadiyyata təsir edib: “Zəif pul-kredit siyasəti, maliyyə bazarının kiçik olması inflyasiya ilə mübarizə siyasətinin effektivliyini məhdudlaşdırıb. Bu da əhalinin real gəlirlərinin artımına zərbə vurub”. Hesabatda o da qeyd olunub ki, bütün problemlərə rəğmən, qeyri-neft sektorunda bərpa əlamətləri və investisiya artımı müşahidə edilib. Bu fonda cari ildə iqtisadi artımın yüksək olacağı vurğulanır. Ekspertlər isə iqtisadi artımın əslində Dünya Bankının proqnozlarından çox olacağını istisna etmir. Əsas səbəb ölkədə qeyri-neft sektorunun dinamik yüksəlişi, həmçinin neft qiymətlərinin nəzərdə tutulduğundan yüksək olmasıdır. Ümumiyyətlə, sonuncu amil fonunda iqtisadi artımın ən azı proqnozlardan iki dəfə artıq olması gözlənir. Hazırda neftin qiyməti yüksəlməkdə davam edir. Belə ki, “Brent” markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 2015-ci ildən indiyədək ilk dəfə 69 dolları keçib.Azərbaycan neftinin qiyməti də durmadan yüksəlir. Dünya birjalarında “AzəriLayt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,58 dollar bahalaşaraq 70,44 dollar olub. Ekspertlər bu gedişlə neftin qiymətinin 80 dollarlıq həddi keçəcəyini istisna etmir. ABŞ-ın Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) hesabatında da bildirilir ki, neftin qiyməti bu il yüksək hədd olacaq. Orta qiymətin 65-70 dollar ətrafında dəyişməsi gözlənir. Yüksək qiymətlər, digər hasilatçılar kimi, həm Azərbaycanın neft satışından daha çox gəlir əldə etməsi, həm də iqtisadiyyatda daha böyük artımın olması deməkdir. Amma iqtisadi artımın daha dinamik hala gəlməsini təmin edən faktorlardan biri qeyri-neft sektorunda qeydə alınanlardır. Dünyada davam edən iqtisadi böhranın ölkəmizə təsirini minimuma endirmək məqsədilə iqtisadi islahatların əsas strateji hədəflərinə uyğun olaraq, sistem xarakterli bir sıra tədbirlərin həyata keçirilməsi bu sahədə artıq öz nəticələrini verir. Xüsusən də strateji yol xəritələrinin icrası iqtisadiyyatın optimal strukturunu yarada bilib. Bunun nəticəsidir ki, qeyri-neft sektoru, xüsusən də kənd təsərrüfatı və emal sənayesi ölkənin gələcək inkişafında əsas prioritet sahələr kimi göstərilir. Aparılan iqtisadi islahatlar, həyata keçirilən sənayeləşmə siyasəti, qeyri-neft sektoruna verilən dövlət dəstəyi nəticəsiz qalmır. İntensiv metodlara əsaslanan aqrar sektorun yaradılmasına yönəlik siyasət, həyata keçirilən dövlət dəstəyi tədbirləri də öz uğurlu nəticəsini verib. Belə ki, bu, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının və ixracının artmasına, özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olub. Hazırda Azərbaycanda kənd təsərrüfatı, turizm, emal sənayesi qeyri-neft sektorunun inkişafında əsas prioritet sahələr hesab edilir. Beynəlxalq maliyyə institutları Azərbaycanda kənd təsərrüfatı və turizmin əhəmiyyətini xüsusi qeyd edir.
Qeyd edək ki, sözügedən sahələr üzrə ölkənin gəlirləri sürətlə artır. Nəqliyyat sektoru da Azərbaycana böyük gəlirlər gətirir. Bütün bunlar isə iqtisadi artımın həqiqətən də nəzərdə tutlduğundan yüksək olacağını göstərir.
Tahir TAĞIYEV
