Günel Fərhadqızı: “Deyilən istiqamətdə qurulacaq əməkdaşlığın hər iki ölkə üçün böyük əhəmiyyəti olacaq”
Azərbaycanın artan tranzit imkanları, müxtəlif növ yüklərin daşınması üçün ölkəmizdə yaradılan infrastruktur Orta Asiya dövlətlərinin də diqqətini getdikcə daha çox ölkəmizə cəlb etməyə başlayır. Ümumiyyətlə, real vəziyyətin təhlili göstərir ki, Azərbaycanın Orta Asiya ölkələri üçün tranzit əhəmiyyəti getdikcə artır.
Artıq məlumdur ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti işə düşdükdən sonra Qazaxıstan öz ixracının bir hissəsini bu marşrut üzrə həyata keçirir. Gələn ilin əvvəlindən analoji addımın Özbəkistan və Türkmənistan tərəfindən də atılması gözlənir.
Bununla yanaşı, Azərbaycan Orta Asiya dövlətlərinin enerji resurslarının dünya bazarlarına alternativ xətlə çıxarılması üçün də bu gün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Məsələn, Türkmənistan “Transxəzər” kəmərinin çəkilməsi ilə Azərbaycan üzərindən qazını Avropaya çıxarmağa indi daha çox diqqət yetirməyə başlayıb. Qazaxıstan isə bu istiqamətdə artıq əməli addımlar atmağa hazırlaşır. Qazaxıstanın energetika naziri Kanat Bozumbayev bildirib ki, ölkəsi ortamüddətli perspektivdə karbohidrogen ehtiyatlarının gözlənilən artımı ilə əlaqədar yeni neft ixracı marşrutlarını öyrənir. Nazirin sözlərinə görə, baxılan variantlardan biri Azərbaycan ərazisindən keçən boru kəmərləri və dəmir yolu daşımalarıdır: “Biz hələ yalnız proqnoz balansını hesablamalıyıq - nə qədər hasil edəcəyik, haraya ixrac edəcəyik, Azərbaycan tərəfi hansı imkanlara malikdir. Gələcəkdə hansı tariflər ola bilər, onlar rəqabətlidirmi...”. O əlavə edib ki, Azərbaycan karbohidrogenlərin nəqli üçün bir neçə variant təklif edə bilər: “Orada çox imkanlar var. Bakı-Supsa (Batumi limanınadək boru kəməri), Bakı-Tiflis-Ceyhan (Türkiyənin Ceyhan limanınadək boru xətti), daha sonra dəmir yolu vasitəsilə bizim aşırma limanına nəql oluna bilər. İmkanlar çoxdur, məsələ tariflərin rəqabətqabiliyyətliliyindədir”. Xatırladaq ki, dekabrın əvvəlində Bakı və Astana Qazaxıstan neft-qazının nəqli məsələləri üzrə iki işçi qrupun yaradılması barədə razılığa gəliblər. İşçi qrup məhz Qazaxıstan neftinin Azərbaycan vasitəsilə dünya bazarlarına nəqlinin rəqabətqabiliyyətliliyini öyrənir.
Əldə olunan razılaşma, faktiki olaraq, Orta Asiya ölkələrinin karbohidrogen ehtiyatlarının Azərbaycan üzərindən dünya bazarına çatdırılmasını nəzərdə tutur. Qazaxıstanla ölkəmiz arasında bu istiqamətdə əldə olunan razılaşmanın nə kimi əhəmiyyəti var?
Ekspert Günel Fərhadqızının sözlərinə görə, Qazaxıstan və digər Orta Asiya ölkələrinin belə təşəbbüslə çıxış etməsi Azərbaycanın artan imkanları ilə bağlıdır: “Bu yolu Azərbaycan uzun illərdən bəri qət edir. Asan başa gəlməyib. Öncə onu vurğulamaq istərdim ki, Azərbaycan iqtisadiyyatının diversifikasiyasının mühüm istiqamətlərindən olan tranzit imkanlarının genişlənməsinə, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafına daim böyük önəm verirdi. Təsadüfi deyil ki, hələ 1998-ci ilin sentyabrında Bakıda 9 ölkənin (Azərbaycan, Bolqarıstan, Gürcüstan, Qırğızıstan, Moldova, Rumıniya, Türkiyə, Özbəkistan, Ukrayna) dövlət başçısı, 13 beynəlxalq təşkilatın və 32 dövlətin nümayəndə heyətinin iştirak etdiyi tarixi İpək yolunun bərpasına həsr olunmuş beynəlxalq konfrans keçirilib, Avropa İttifaqının TRASEKA proqramı əsasında “Avropa-Qafqaz-Asiya dəhlizinin inkişafı üzrə beynəlxalq nəqliyyat haqqında əsas çoxtərəfli Saziş” imzalanıb və Bakı Bəyannaməsi qəbul edilib. Saziş 12 ölkənin dövlət və hökumət başçıları tərəfindən imzalanıb. İran İslam Respublikası 2009-cu ildə TRASEKA proqramına qoşulub. Əsas çoxtərəfli sazişin müddəalarına uyğun olaraq, TRASEKA Hökumətlərarası Komissiyasının Daimi Katibliyinin Bakıda yerləşməsi qərara alınıb və 2001-ci il fevralın 21-də rəsmi açılışı olub.
Xüsusi olaraq qeyd edilməlidir ki, Bakı-Tiflis-Ceyhan əsas ixrac neft boru kəməri Azərbaycanın enerji ehtiyatlarının dünya bazarlarına çıxarılması ilə yanaşı, ölkənin tranzit imkanlarının genişləndirilməsi baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan digər istiqamətlərdə olduğu kimi, tranzit potensialının gücləndirilməsi sahəsində də işi uğurla davam etdirir. Ölkəmizdə nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı irimiqyaslı layihələr həyata keçirilir, bu sahəyə böyükhəcmli dövlət investisiyaları yönəldilir. Körpülərin, avtomobil və dəmir yolları xətlərinin, Bakıda və regionlarda beynəlxalq hava limanlarının tikintisi Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturunun inkişafında əhəmiyyətli rol oynamaqla yanaşı, ölkəmizin tranzit potensialını daha da artırır.
Nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi ilə yanaşı, “Şərq-Qərb” və “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən və bu baxımdan əlverişli geostrateji mövqeyə malik olan Azərbaycanın tranzit daşımaları sahəsində potensialını reallaşdırmaq məqsədilə nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı istiqamətində mühüm işlər görülür. Bu baxımdan Trans-Xəzər Şərq-Qərb Ticarət və Tranzit Dəhlizi xüsusi önəm kəsb edir. Bu dəhliz məsafə baxımından Çinlə Avropa arasında ən qısa marşrut olduğundan, tranzit və yükdaşıma baxımından səmərəlidir.
Asiya və Avropa arasında ticarət əlaqələrinin genişlənməsi Azərbaycandan keçən bu dəhlizin inkişafına böyük imkanlar yaradır. “Dəmir ipək yolu” adlandırılan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsindən sonra isə dəhliz quru xətlə birbaşa Avropaya çıxış imkanı yaradacaq.
Azərbaycan, həmçinin, alternativ dəhlizlərdən üstünlüyü ilə seçilən “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin inkişafı ilə bağlı işləri fəal şəkildə davam etdirir.
Ələt qəsəbəsində Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının tikintisi də tranzit dəhlizlərinin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına əhəmiyyətli töhfə verəcək. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanında bərə terminalı tikilərək istifadəyə verilib.
Qeyd edək ki, ölkəmizdə, eləcə də xarici ölkələrdə keçirilmiş tədbirlərdə Azərbaycanın tranzit imkanları iştirakçı ölkələr tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Bütün bu imkanlar Azərbaycanı Qazaxıstan üçün də cəlbedici edir. Bu baxımdan da deyilən istiqamətdə qurulacaq əməkdaşlığın hər iki ölkə üçün böyük əhəmiyyəti olacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
