Tədiyyə balansında yaranan müsbət saldo, qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcminin artması Azərbaycanın maliyyə bazarlarına da əsaslı surətdə təsir etməkdədir. Digər tərəfdən, əvvəl idxal olunan məhsulların tədricən yerli mallarla əvəzlənməsi də prosesə ciddi surətdə təsir edir. Bütün bunların nəticəsidir ki, qonşu ölkələrin, demək olar hamısından fərqli olaraq, Azərbaycanda manatın məzənnəsi sabit qalıb. Ümumiyyətlə, bu gedişlə manatın məzənnəsində ciddi artımların olması da istisnalıq təşkil etmir. Bunu maliyyə naziri Samir Şərifov da təsdiq edir. Onun sözlərindən belə bəlli olur ki, manatın möhkəmlənmə ehtimalı böyükdür.
Nazir bunu iqtisadiyyatda sabitləşmə ilə izah edir: "Artıq gələn il üçün dövlət büdcəsi təsdiqlənib. Hesab edirəm ki, 2017-ci il Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün uğurlu bir il olub. Cari il sabitləşmə ili kimi tarixə düşəcək. Bu il biz ölkə iqtisadiyyatının 2015-2016-cı illərdə məruz qaldığı xarici şoklar nəticəsində yaranmış problemlərin həlli ilə məşğul olduq. Ölkə iqtisadiyyatının makroiqtisadi vəziyyətinin sabitləşməsinə daha çox səylər göstərdik və artıq 11 ayın yekunları göstərir ki, iqtisadiyyatda stabilləşmə baş verib". Samir Şərifov bildirib ki, 2017-ci ildə iqtisadiyyatda yaranmış geriləmənin aradan qaldırılması istiqamətində görülən işlər 2018-ci ildə də davam etdiriləcək: “Qəbul edilmiş dövlət büdcəsi bunun üçün münbit şərait yaradır. İlk növbədə ona görə ki, artıq İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən hazırlanmış makroiqtisadi proqnoza görə, ölkə iqtisadiyyatının növbəti ildə 1,5 faiz artacağı gözlənir. Artımın əksər hissəsi qeyri-neft sektorunun payına düşəcək. Bu, vacib bir göstəricidir. Çünki cari ildə də qeyri-neft sektoru 22,4 faiz artıb, lakin neft sektorunda bizdə bir qədər geriləmə var”. Onun sözlərinə görə, ÜDM-də qeyri-neft sektorunun payı 70 faizə yaxınlaşmaq üzrədir və bu proses davam edəcək.
O, ölkədə makroiqtisadi sabitliyin bərqərar olduğunu bildirib: "Milli valyutamızın məzənnəsi sabitləşib. İlin əvvəlinə nisbətdə biz görürük ki, manatın məzənnəsi hətta bir qədər möhkəmlənib. İlin əvvəli ilə müqayisədə təqribən 3,4 faiz, fevral ayı ilə müqayisədə isə 10 faizdən çox möhkəmlənib. Həm də manatın məzənnəsinin daha da möhkəmlənməsinə təzyiqlər mövcuddur. Bu da bir daha manata olan inamın tədricən bərpa olunmasının göstəriciləridir".
Ekspertlər isə həm də onu bildirir ki, Azərbaycanda 2018-ci ilin ilk rübündə ABŞ dollarına cari tələbatın xeyli azalacağı və məzənnənin enəcəyi gözlənir. İndilikdə isə neft qiymətlərinin son 2,5 ilin maksimal həddinə, yəni 67 dollara çatmasına baxmayaraq, Azərbaycanda dollara tələbin artması ilin sonu ilə əlaqədar maliyyə təşkilatlarının valyutada açıq mövqelərini bağlaması və idxalın mövsümi səbəblərdən artması ilə bağlıdır. Ekspertlər 2018-ci ilin ilk rübündə ənənəvi olaraq idxalın azalacağını, nəticədə dollara tələbin xeyli aşağı düşəcəyini proqnozlaşdırır. İlin ilk rübündə qlobal neft bazarında qiymətlərin 60 dollardan yuxarı həddə sabitləşməsi durumunda Azərbaycanda dolların rəsmi məzənnəsinin 1,6 manata qədər geriləməsi, nağd valyuta bazarında isə məzənnənin daha da aşağı düşməsi mümkündür. Qlobal iqtisadiyyatda hər hansı bir gözlənilməz hadisənin baş verməməsi durumunda, 2018-ci ildə ciddi iqtisadi artım proqnozlaşdırılır. Bu da öz növbəsində neftə tələbatı artıraraq qiymətlərin yüksək səviyyədə qalmasını təmin edəcək. Analitiklər hesab edir ki, bu hal manatı daha da bahalaşdıracaq. ABŞ Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FES) gələn il ərzində uçot dərəcəsini qaldırması belə manata hansısa formada təsir göstərməyəcək. Elə son artım zamanı da qlobal valyuta, o cümlədən Azərbaycan maliyyə bazarı Federal Ehtiyatlar Sisteminin qərarına öncədən hazır olduğu üçün dünya bazarında dolların möhkəmlənməsi müşahidə edilmədi. İqtisadçı Vüqar Bayramov bildirir ki, Federal Ehtiyatlar Sisteminin uçot dərəcəsinin artırılması ilə bağlı qərarından sonra banklar dolların alış və satış kurslarını cüzi olsa da artırıb: “Digər tərəfdən, öncədən proqnozlaşdırdığımız kimi, dekabrın əvvəlindən xarici valyutalara tələb yüksəlib. Dekabrda idxalın artması, bayramlarla bağlı xarici səfərlərin sayının çoxalması və ən əsası, özəl və dövlət müəssisələrinin builki xarici borc öhdəlikləri üçün son ayın olması dollara tələbi artıran amillərdəndir. Amma məzənnənin necə dəyişməsi yenə də birbaşa Mərkəzi Bankın mövqeyindən asılı olacaq. Baş bank mövcud kursu qoruyub saxlamaq üçün hərraclara daha çox valyuta çıxarılmasını təmin etməlidir. Qlobal valyuta bazarı isə FES-in qərarına öncədən hazır olduğu üçün dünya bazarında dolların möhkəmlənməsi müşahidə edilmədi”. Qeyd edək ki, FES bu günlərdə keçirdiyi son iclasında uçot dərəcəsini 0,25% - 1,25% səviyyəsindən 1,50%-ə qədər artırıb. Amma bu, Azərbaycan maliyyə bazarına təsir etməyib.
Nahid SALAYEV
