İqtisadi müstəvidə Azərbaycan üçün zəruri əhəmiyyət kəsb edən başlıca məsələlərdən biri də ölkə üzərindən yükdaşımların həcminin artırılmasıdır. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin işə düşməsindən sonra bu xüsusda mühüm dəyişikliklər müşahidə olunur. Amma görünən odur ki, gələn il ərzində Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmində daha çox artım olacaq və buna müvafiq olaraq da ölkənin tranzit yükdaşımalardan gəliri xeyli artacaq. Söhbət “Şimal–Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyətli bir hissəsinin işə düşməsindən gedir.
Ekspert də qeyd edir ki, Rusiyanın, Azərbaycanın, İranın iştirakı ilə üçtərəfli formatda reallaşdırılan və Asiya bazarına artan yükdaşımaların həyata keçirilməsini nəzərdə tutan dəmir yolu daşımaları üzrə əməkdaşlıq çox böyük önəmə malikdir. “Şimal–Cənub”un həyata keçməsi fonunda Rusiyadan yüklər Şimali Qafqaz dəmir yolu vasitəsilə Yalama stansiyasından Ələt qovşağına daxil olacaq və oradan İrana, daha sonra da Hindistana, Omana, Körfəz ölkələrinə qədər daşına biləcək. Beləliklə, Rusiyanın Şimali Qafqaz dəmir yolu – Astara (Azərbaycan) – Rəşt-Qəzvin (İran) dəmir yollarının birləşdirilməsi nəticəsində “Şimal–Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi layihəsi reallaşdırılacaq. “Şimal-Cənub” nəqliyyat magistrallarının inteqrasiyası üçün əlverişli şərait yaranacaq. Gələcəkdə Rusiya-Azərbaycan-Türkiyə arasında dəmir yolu daşımaları sahəsində əməkdaşlığın həyata keçirilməsi yüklərin Aralıq dənizinə və əks istiqamətdə çatdırılması baxımından perspektivli hesab oluna bilər. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu buna tam imkan verir. İndilikdə isə əsas diqqət “Şimal–Cənub” nəqliyyat dəhlizi üzərində cəmləşib. İranın yollar və şəhərsalma nazirinin müavini, Nəqliyyat İnfrastrukturunun Tikintisi və İnkişafı Şirkətinin baş direktoru Xeyrullah Xadim bildirir ki, ölkəsi gələn ilin ilk rübündə Qəzvin-Rəşt dəmir yolu ilə ilk qatarını yola salacaq: “Üç ay ərzində Qəzvindən Rəştə ilk qatarı xəttə buraxmaq niyyətimiz var. “Şimal-Cənub” dəhlizinin təkmilləşdirilməsi üçün Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsinə start verilib. Hazırda İranın Astara şəhərində dayanacaqlar və yükboşaltma məntəqələri ilə bağlı işlər görülür”.
Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti istismara verildikdən sonra isə Rusiya və Avropaya yüklər məhz bu yolla daşınacaq. Dəmir yolu hazır olduqdan sonra daşınan yüklərin həcmi daha da artacaq. Çünki hələlik yüklər gəmilərdən boşaldılaraq vaqonlara, daha sonra isə yük maşınlarına yüklənərək daşınır ki, bu da, vaxt itkisinə gətirməklə yanaşı, keyfiyyəti də aşağı salır. Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti hazır olduqdan sonra isə yüklər Şəhid Rəcayi limanında gəmilərdən birbaşa qatara yüklənəcək və heç bir yerdə təkrar yükləmə olmadan Avropaya qədər hərəkət edəcək. Bu fakt isə, qeyd olunduğu kimi, yüklərin həcminin artmasına səbəb olacaq.
Onu da bildirək ki, “Şimal-Cənub” dəhlizi Avropa ölkələri, Rusiya, Orta Asiya və Qafqaz regionlarının Fars körfəzi və Hindistana çıxışına, Xəzəryanı ölkələrin Qara dəniz limanları ilə ticarət əlaqələrinin intensivləşməsinə şərait yaradacaq. Dəhlizlə ilkin olaraq ildə 6 milyon ton yük daşınması planlaşdırılır. Sonrakı illərdə bu həcmin 15-20 milyon tona çatdırılacağı proqnozlaşdırılır. Bütün bunlar isə, digər iştitrakçılar kimi, Azərbaycanın da yükdaşımalardan daha çox gəlir əldə etməsinə gətirib çıxarır. Görülən işləri Avropa İttifaqının Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Kestutis Yankauskas da yüksək qiymətləndirir. O bildirib ki, "Şimal-Cənub" və "Şərq-Qərb" nəqliyyat dəhlizlərinin keçdiyi Bakı şəhəri logistik mərkəzə çevrilmək üçün möhtəşəm mövqedədir. Həmçinin, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin də istifadəyə verilməsi bu yöndə atılan böyük addımdır. Yankauskas qeyd edib ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti Bakı Limanının əhəmiyyətini daha da artırır, Asiyadan Avropaya yük və sərnişinlərin daşınmasında, ticarətin stimullaşdırılmasında, strateji əlaqələrin inkişafında böyük rol oynayır. O, atılan addımların Avropaya da böyük mənfəətlər vəd etdyini vurğulayır.
Tahir TAĞIYEV
